Sunday, November 22, 2026

KHÁM PHÁ KAVALAN: NƠI WHISKY NGON NHẤT THẾ GIỚI SINH RA TỪ MỘT HUYỆN VEN BIỂN ĐÀI LOAN

Khi nhắc đến những chai whisky thượng hạng, đa số người yêu thưởng thức thường nghĩ ngay đến những cao nguyên sương mù tại Scotland hay các xưởng chưng cất cổ kính ở Ireland và Nhật Bản. Thế nhưng, trong ngành công nghiệp whisky thế giới, một điều bất ngờ đã xảy ra khi ngôi vị cao nhất lại liên tục thuộc về một cái tên đến từ châu Á.


Ngay tại International Whisky Competition 2026, dòng Kavalan Peatist Oloroso Sherry Cask Single Cask Strength Single Malt Whisky đã vinh dự nhận giải thưởng Golden Barrel Trophy và được xướng tên là Whisky của năm (Whisky of the Year). Đáng chú ý, đây là năm thứ hai liên tiếp thương hiệu này giữ vững ngôi vương, tiếp nối chiến thắng vang dội của Kavalan Solist Fino Sherry vào năm trước.

Điều kinh ngạc hơn cả là "huyền thoại" này không bắt nguồn từ những thủ phủ lâu đời, mà được sinh ra tại Nghi Lan (Yilan), một huyện ven biển yên bình nằm ở phía đông bắc Đài Loan, Trung Quốc.

Thành lập vào năm 2005 bởi tập đoàn King Car, nhà máy chưng cất Kavalan ban đầu khiến không ít chuyên gia hoài nghi bởi thời tiết nhiệt đới vốn được coi là kẻ thù của quá trình ủ rượu kéo dài. Tuy nhiên, chính yếu tố thiên nhiên này lại tạo nên chìa khóa chiến thắng.

Nhờ nguồn nước tinh khiết chảy từ dãy Tuyết Sơn kết hợp với khí hậu ẩm ướt và cái nóng nhiệt đới đặc trưng của Nghi Lan, quá trình tương tác giữa rượu và thùng gỗ sồi diễn ra nhanh gấp nhiều lần so với xứ lạnh. Nhờ đó, whisky Kavalan đạt độ trưởng thành phong phú, đậm đà cùng tầng hương vị trái cây nhiệt đới độc đáo mà phải mất hàng chục năm ở Scotland mới có thể đạt được.

Whisky Kavalan đã có hơn 20 năm lịch sử

Được biết tên gọi Kavalan (Cát Mã Lan) gắn liền với lịch sử, địa lý và con người của vùng đất Nghi Lan nơi nhà máy rượu tọa lạc. "Kavalan" là tên của tộc người thổ dân bản địa đã sinh sống lâu đời trên vùng đồng bằng Nghi Lan từ nhiều thế kỷ trước. Trước khi có tên gọi hành chính là Nghi Lan như ngày nay, toàn bộ vùng đồng bằng này từng được gọi là "Kavalan" (phủ Cát Mã Lan dưới thời nhà Thanh).

Một chuyến ghé thăm Kavalan Distillery tại Nghi Lan chính là hành trình đắm chìm vào không gian nghệ thuật thủ công và văn hóa thưởng rượu hiện đại. Ngay từ lối vào, du khách sẽ ấn tượng với những thùng gỗ sồi nghỉ hưu được trang trí nhiều màu sắc độc đáo nằm dọc các lối đi. Bước vào bên trong, mùi hương đậm đà của mạch nha và gỗ sồi nướng lan tỏa khắp không gian

Những di sản của quy trình ủ rượu truyền thống được giới thiệu đến khách tham quan


Du khách sẽ được dẫn dắt qua từng công đoạn sản xuất nghiêm ngặt, ngắm nhìn hệ thống bồn chứa hạt khổng lồ, dàn nồi chưng cất bằng đồng sáng bóng và những kho chứa barrel bạt ngàn. Nếu may mắn, bạn còn có cơ hội quan sát qua lớp kính lớn cảnh các nghệ nhân tiến hành công đoạn nướng đốt lòng thùng gỗ sồi bằng lửa lớn - quy trình quan trọng giúp rượu rút ra màu sắc hổ hổ đậm đà và tầng hương phức hợp.


Bên cạnh việc tìm hiểu quy trình, trải nghiệm thử rượu (tasting) là phần không thể bỏ qua đối với bất kỳ du khách nào. Bạn có thể chọn thưởng thức các dòng sản phẩm cơ bản tại khu vực Spirit Castle hoặc tham gia các buổi nếm thử cao cấp ngay tại kho ủ.

Đặc biệt, hoạt động DIY Whisky Blending là trải nghiệm thú vị nhất tại đây. Du khách sẽ tự tay đóng vai một bậc thầy pha chế, thử nghiệm các ống nghiệm chứa dòng whisky ủ từ những loại thùng khác nhau như Ex-bourbon, Vinho, Sherry hay Peated để tự tạo ra công thức whisky mang dấu ấn cá nhân và mang về nhà trong một hộp quà sang trọng.

Các giai đoạn chưng cất của whisky Kavalan

Với những ai không uống được đồ uống có cồn, tầng hai của tòa nhà cung cấp một không gian quán cà phê Mr. Brown rộng lớn với cửa kính chạm trần. Tại đây, bạn có thể nhâm nhi ly cà phê thơm nức hay món pudding caramel rưới whisky độc đáo, vừa phóng tầm mắt ngắm nhìn khung cảnh xanh mát của núi rừng xung quanh.

Các sản phẩm phong phú, đa dạng mang thương hiệu Kavalan

Trước khi rời đi, khu mua sắm tại Spirit Castle là dừng chân lý tưởng để chọn quà. Bạn nên tìm mua các dòng sản phẩm thuộc chuỗi Solist nổi tiếng hoặc chai Peatist Oloroso Sherry Cask vừa đạt giải thưởng thế giới. Ngoài các chai single malt nguyên bản, du khách cũng có thể mua quà lưu niệm như ly uống whisky gắn logo Kavalan, đế lót ly bằng gỗ sồi, hoặc thử các dòng bia thủ công Buckskin và cà phê đóng đóng lon Mr. Brown cùng tập đoàn.

Đừng quên mang theo một quyển sổ nhỏ để đóng những con dấu kỷ niệm độc đáo được đặt ngay lối ra cửa hàng.


Để di chuyển đến nhà máy rượu Kavalan, du khách có thể lựa chọn nhiều phương án thuận tiện. Nếu khởi hành từ trung tâm Đài Bắc, cách nhanh nhất là đi xe buýt tuyến Kamalan hoặc Capital Bus từ ga Taipei Bus Station đến ga Nghi Lan (Yilan Railway Station) với thời gian khoảng một giờ.

Tàu hỏa Express cũng là một lựa chọn ngắm cảnh thú vị. Từ ga Nghi Lan, bạn chỉ cần bắt taxi hoặc đón xe buýt địa phương mất khoảng 15 phút là tới thẳng cổng nhà máy. Với những ai muốn sự tiện lợi tối đa hoặc đi theo nhóm, việc đăng ký các tour ngày khởi hành từ Đài Bắc kết hợp tham quan các điểm du lịch lân cận ở Nghi Lan sẽ là lựa chọn hoàn hảo cho một ngày khám phá trọn vẹn.

Chung Hoàng / Theo Travellive+



VÕNG XUÊN NHÀN CƯ TẶNG BÙI TÚ TÀI ĐỊCH - VƯƠNG DUY


Võng Xuyên nhàn cư 
tặng Bùi tú tài Địch

Hàn sơn chuyển thương thuý,
Thu thuỷ nhật sàn viên.
Ỷ trượng sài môn ngoại,
Lâm phong thính mộ thiền.
Độ đầu dư lạc nhật,
Khư lý thượng cô yên.
Phục trị Tiếp Dư tuý,
Cuồng ca Ngũ Liễu tiền.


輞川閑居贈
裴秀才迪

寒山轉蒼翠
秋水日潺湲
倚杖柴門外
臨風聽暮蟬
渡頭餘落日
墟里上孤煙
復值接輿醉
狂歌五柳前


Nhàn cư ở Võng Xuyên 
tặng tú tài Bùi
(Dịch thơ: Anh Nguyên)

Lạnh trời, núi chuyển biếc xanh,
Sông thu cuồn cuộn chảy nhanh tháng ngày.
Gậy tre, trước cửa rào này,
Nghe ve, hóng gió chiều nay thổi về.
Ánh dương sót bến, ủ ê,
Khói lam quạnh quẽ tràn về xóm cao.
Tiếp Dư say có biết nào,
Trước ông Ngũ Liễu, nghêu ngao hát hò...


Sơ lược tiểu sử tác giả:

Vương Duy 王維 (699-759) tự là Ma Cật 摩詰, người huyện Kỳ (thuộc phủ Thái Nguyên, tỉnh Sơn Tây). Cha mất sớm, mẹ là một tín đồ thờ Phật suốt ba mươi năm nên Vương Duy chịu ảnh hưởng tư tưởng của đạo Phật. Ông tài hoa từ nhỏ, đàn hay, vẽ giỏi, chữ đẹp, văn chương xuất chúng.

Nguồn: Thi Viện



NHỮNG CÔNG TRÌNH KIẾN TRÚC TRÊN VÁCH ĐÁ ĐÁNG KINH NGẠC ĐẾN TỪ THẾ GIỚI CỔ ĐẠI

Con người đã tạo ra những công trình kiến ​​trúc hoành tráng trên các vách đá trên khắp thế giới. Những kỳ quan kiến ​​trúc nổi bật này thường được truyền cảm hứng bởi mong muốn đến gần hơn với thiên đường hoặc để bảo vệ cộng đồng khỏi kẻ thù và quan sát cảnh quan xung quanh.

Có người ở từ năm 1190 đến năm 1300, Cung điện vách đá Mesa Verde có khoảng 220 phòng và 23 phòng cầu nguyện dưới lòng đất. Thậm chí còn có một ngôi đền Mặt Trời bốn tầng để từ đó họ có thể quan sát các tầng trời. Nằm ở phía tây nam Colorado của Hoa Kỳ, nó là vách đá lớn nhất ở Tây Nam Hoa Kỳ và từng là quê hương của người Puebloans cổ đại.

Trong dãy núi Hyblaean của Sicily có một nghĩa trang thời tiền sử được gọi là Necropolis of Pantalica. Nghĩa địa bằng đá lớn nhất ở Châu Âu này được sử dụng vào cuối thời kỳ đồ đồng giữa thế kỷ 13 và 7 trước Công nguyên và là một tập hợp của 5.000 ngôi mộ, phòng chôn cất được khoét sâu vào các bức tường của một hẻm núi giống như một tổ ong.

Tu viện Paro Taktsang biệt lập ở Bhutan nằm trong dãy núi Himalaya và là một trong những địa điểm hành hương Phật giáo được tôn kính nhất. Được xây dựng vào cuối thế kỷ 17 bởi Gyalse Tenzin Rabgye, truyền thuyết kể rằng nó được neo vào vách đá bởi những sợi tóc của các thiên nữ được gọi là khandroma. Taktsang có nghĩa là "hang ổ của hổ".

Trong những khu rừng mây hẻo lánh ở phía bắc Peru, có một bộ sưu tập quan tài được trang trí bằng những khuôn mặt hình người nhìn ra thung lũng Utcubamba từ mặt vách đá vôi. Những cỗ quan tài của Carajía là tàn tích của những người đã mất trước Inca Chachapoya, được gọi là Chiến binh trên mây. Quan tài của họ có kích thước lên tới 2,5 mét và được làm bằng đất sét, gỗ và cỏ.

Nằm ở một góc xa xôi của Mali, Vách đá Bandiagara là một vách đá sa thạch cao tới 500 mét và kéo dài hơn 150 km. Được cho là đã bị chiếm đóng ít nhất 2.000 năm, nơi trú ẩn trên vách đá đã được sử dụng làm địa điểm sinh hoạt của các ngôi làng với những kho thóc xây bằng bùn, cũng như những phòng tổ chức nghi lễ phong tục của người Dogon, cũng như người Tellem và Toloy trước họ.

Những ngôi nhà treo bất chấp trọng lực ở Cuenca ở Tây Ban Nha đã có từ ít nhất là thế kỷ 15. Nhìn ra sông Huécar, chúng được xây dựng bên ngoài hẻm núi và chỉ còn lại một số ít cho đến ngày nay. Thành phố Cuenca của Ecuador được đặt tên bởi một chỉ huy quân sự Tây Ban Nha vào năm 1557 vì có những quán bar nhìn ra sông Tomebamba, khiến ông nhớ đến quê nhà của mình ở Cuenca, Tây Ban Nha.

Tượng Phật khổng lồ Lạc Sơn, còn được gọi là Dafo, gần thành phố Thành Đô, Trung Quốc, được tạc vào sườn núi Linh Vân trong khoảng thời gian từ năm 713 đến năm 803 sau Công nguyên, nhìn ra ngã ba sông và quay mặt về phía núi Nga Mi. Đây là một địa điểm hành hương Phật giáo nổi tiếng, du khách đổ xô đến xem Đức Phật để tỏ lòng thành kính và cầu may. Đây cũng là bức tượng Phật bằng đá lớn nhất trên thế giới và cho đến nay là bức tượng cao nhất thời tiền hiện đại còn tồn tại cho đến ngày nay.

Động Long Môn, hay Động Cổng Rồng, ở Lạc Dương, Trung Quốc, được tạo thành từ hơn 2.300 hang động và hốc được khoét sâu vào vách đá vôi dựng đứng chạy dọc 1 km của sông Yi. Được tạo ra qua nhiều thế kỷ, công việc tạo ra những hang động này bắt đầu vào năm 493 sau Công nguyên. Những hang động và hốc này chứa đựng một số công trình ngoạn mục nhất của nghệ thuật Phật giáo, bao gồm gần 110.000 tượng đá Phật giáo, hơn 60 bảo tháp và 2.800 chữ khắc trên bia.

Tại Santi'Agata de 'Goti ở Ý, cụm từ "sống bên lề" mang một ý nghĩa hoàn toàn khác. Ở đây các tòa nhà ở rìa thị trấn thời trung cổ này được xây dựng vào mặt vách đá hiểm trở phía trên hẻm núi sông và chúng cùng nhau tạo nên một bức tường thành kiên cố hiệu quả.

Puente Nuevo, hay Cầu Mới, ở Ronda, Tây Ban Nha, bắc qua hẻm núi El Tajo sâu qua sông Guadalevín chảy bên dưới. Khi nó được hoàn thành vào năm 1793, nó là cây cầu cao nhất trên thế giới. Căn phòng phía trên vòm trung tâm đã được sử dụng như một nhà tù và phòng tra tấn, trong cuộc Nội chiến Tây Ban Nha, các tù nhân đã bị hành quyết bằng cách ném từ cửa sổ của nó xuống vạch núi.

Tu viện Sumela ở Thổ Nhĩ Kỳ là một trong những tu viện lâu đời nhất và lịch sử nhất trong thế giới Cơ đốc giáo. Mặc dù không có tài liệu ghi chép nào, nhưng ước tính nguồn gốc của nó khoảng 1.000 năm trước. Nằm ở trên cao trên những vách đá dựng đứng nhìn ra những khu rừng của Trabzon, du khách chỉ có thể đến nơi này bằng cách leo lên một cầu thang hẹp. Truyền thuyết kể rằng hai tu sĩ đến từ Athens đã nhìn thấy hình ảnh của trinh nữ trong một hang động (nay là Nhà thờ Đá) và xây dựng tu viện tại vị trí đó vào năm 386 sau Công nguyên.

Người Igorot bản địa trên đảo Luzon ở Philippines thực hành phong tục an táng độc đáo, trong đó người chết của họ được đặt trong quan tài gắn vào cạnh vách đá. Được gọi là quan tài treo của Sagada ở Philippines, người Igorot khẳng định điều này đã diễn ra hơn 2.000 năm.

Abuna Yemata Guh là một nhà thờ Thiên chúa giáo bằng đá đẽo ở Ethiopia được chạm khắc vào đá sa thạch cao 2.580 mét so với mực nước biển và được cho là có từ thế kỷ thứ 5. Có lẽ đây là nhà thờ khó tiếp cận nhất trên Trái Đất.

Hengshan, hay Hoành Sơn, nằm ở tỉnh Sơn Tây, Trung Quốc là một trong Ngũ đại sơn của Trung Quốc. Mặc dù vị trí bấp bênh nhưng tu viện này đã tồn tại được hơn 1.500 năm, kể từ năm 491 sau Công nguyên.

Có hàng trăm ngôi mộ bằng đá Lycian ngoạn mục ở phía tây nam Thổ Nhĩ Kỳ, bao gồm cả những ngôi mộ này nhìn ra sông Dalyan được gọi là Lăng mộ của các vị vua ở Kaunos. Các công trình sớm nhất được chạm khắc vào thế kỷ thứ 5 trước Công nguyên. Người Lyci tin rằng một sinh vật thần thoại có cánh sẽ mang linh hồn của người chết sang thế giới bên kia, điều này giải thích vì sao họ lại chọn nơi anh nghỉ là những vách núi. Được chạm khắc vào các vách đá, chúng có hình dạng giống như mặt tiền của những ngôi nhà Lycian và thường chứa một số thành viên trong một gia đình cụ thể.

Theo: vivunow.com

CÁI GIÁ CỦA SỰ "LỠ MIỆNG": HOÀNG ĐẾ CHẾT NGẠT DƯỚI TAY NGƯỜI MÌNH SỦNG ÁI

Trong chốn hậu cung đầy quyền lực và toan tính, đôi khi một lời nói tưởng như vô hại lại có thể trở thành mồi lửa cho bi kịch. Lịch sử từng ghi lại một cái chết khó tin: chỉ vì buột miệng chê ái phi già, một hoàng đế thuộc Vương triều Đông Tấn của Trung Hoa đã phải trả giá bằng chính mạng sống của mình – theo cách vừa bất ngờ, vừa khiến hậu thế không khỏi rùng mình.


Vị hoàng đế được nhắc đến là Tấn Hiếu Vũ Đế – tên thật Tư Mã Diệu – một trong những nhân vật vừa mang ánh hào quang quyền lực, vừa để lại dấu ấn đầy bi kịch trong lịch sử Đông Tấn. Ông là hậu duệ trực tiếp của Tư Mã Ý – người đặt nền móng cho sự trỗi dậy của họ Tư Mã, và cũng là cháu đời sau của Tư Mã Viêm – vị hoàng đế đã chấm dứt nhà Ngụy, thống nhất thiên hạ và lập nên triều đại nhà Tấn.

Sinh năm 362, Tư Mã Diệu bước lên ngai vàng khi mới 10 tuổi – một độ tuổi mà đáng lẽ vẫn còn thuộc về những năm tháng vô tư. Nhưng trong bối cảnh chính trị đầy biến động của Đông Tấn, ngai vàng không phải là biểu tượng của vinh quang đơn thuần, mà là trung tâm của những toan tính, tranh đoạt và sức ép vô hình. Từ rất sớm, ông đã bị cuốn vào guồng quay quyền lực, nơi mỗi quyết định – hoặc đôi khi chỉ là một lời nói – đều có thể tạo ra hệ quả khôn lường.


Ban đầu, triều đại của ông không phải không có điểm sáng. Dưới sự trợ giúp của các đại thần tài năng, triều đình Đông Tấn vẫn duy trì được thế cân bằng mong manh trước áp lực từ các thế lực phương Bắc. Tuy nhiên, càng về sau, khi quyền lực dần nằm trọn trong tay, Tấn Hiếu Vũ Đế lại không giữ được sự tỉnh táo cần thiết của một bậc quân vương. Ông bắt đầu sa vào hưởng lạc, đắm chìm trong tửu sắc, bỏ bê chính sự – một con đường quen thuộc nhưng cũng đầy nguy hiểm mà không ít hoàng đế trong lịch sử từng bước qua.

Cuộc đời riêng của ông cũng phản ánh rõ sự chuyển biến ấy. Năm 13 tuổi, ông lập Vương Pháp Huệ làm hoàng hậu. Nhưng sau khi bà qua đời sớm, ông không lập thêm chính cung, mà dồn sự sủng ái cho các phi tần. Trong số đó, nổi bật nhất là Trương Quý nhân – người phụ nữ nắm giữ vị trí đặc biệt trong hậu cung, gần như thay thế vai trò của hoàng hậu. Nhưng chính mối quan hệ tưởng như gắn bó ấy lại trở thành nguồn cơn của bi kịch.

Những năm cuối đời, khi sự tỉnh táo dần bị men rượu và thói hưởng lạc làm lu mờ, Tấn Hiếu Vũ Đế không còn giữ được sự chừng mực cần có. Trong một buổi tiệc vào tháng 9 năm 396, giữa lúc say rượu, ông đã buông ra những lời nói mang tính xúc phạm đối với Trương Quý nhân, khi đó gần 30 tuổi, rằng: “Dựa trên tuổi của nàng, nàng nên nhường lại vị trí của mình. Trẫm cần một ai đó trẻ hơn”.


Cũng có giai thoại kể rằng nhà vua ngà ngà say nên một mực ép Trương Quý nhân uống rượu dù nàng tửu lượng rất kém. Người đẹp bướng bỉnh dứt khoát từ chối, thậm chí mạnh miệng nói muốn phạt gì nàng cũng chịu. Hoàng đế bực mình nói: “Nàng năm nay gần 30 tuổi, nhan sắc không còn như xưa, lại không sinh được con cho trẫm, phí cả phong hiệu quý nhân, ngày mai trẫm sẽ phế nàng tuyển người mới”. Trong bối cảnh hậu cung phong kiến, đó không đơn thuần là một lời chê bai. Đó là lời tuyên án. Bởi với một phi tần, sự sủng ái của hoàng đế chính là tất cả – là địa vị, là an toàn, là tương lai. Một khi bị thất sủng, họ không chỉ mất đi vinh hoa mà còn có thể rơi vào cảnh bị cô lập, thậm chí bị loại bỏ khỏi vòng xoáy quyền lực bằng những cách tàn nhẫn nhất.


Và Trương Quý nhân đã chọn ra tay trước. Đêm hôm đó, khi hoàng đế chìm trong cơn say, mất đi khả năng phòng bị, nàng âm thầm sắp đặt mọi thứ. Các hoạn quan bị đuổi đi, những người có thể can thiệp đều bị làm cho mất cảnh giác. Trong không gian tĩnh lặng của cung cấm, một kế hoạch lạnh lùng được thực hiện: hoàng đế bị dùng chăn ép ngạt cho đến khi tắt thở.

Không có tiếng gươm đao, không có cảnh máu đổ, nhưng cái chết ấy lại mang một sự rùng mình đặc biệt – bởi nó diễn ra ngay trong nơi an toàn nhất của một thiên tử, và bởi người ra tay lại chính là người từng được ông sủng ái nhất.

Sau đó, Trương Quý nhân nhanh chóng kiểm soát tình hình. Bằng tiền bạc và quyền lực, nàng bịt miệng những người liên quan, dựng lên một câu chuyện rằng hoàng đế qua đời do trúng gió hoặc “bóng đè” sau cơn say. Và như thế, một cái chết bất thường được che đậy dưới lớp vỏ của tự nhiên, khép lại cuộc đời của một vị vua khi mới 34 tuổi.


Nhưng bi kịch không dừng lại ở đó. Cái chết của Tấn Hiếu Vũ Đế kéo theo một chuỗi sụp đổ dây chuyền. Người kế vị ông là Tấn An Đế – lên ngôi khi còn nhỏ và không có đủ năng lực để điều hành đất nước. Triều đình từ đây rơi vào tay các thế lực thao túng, trong đó nổi bật là Lưu Dụ – một tướng lĩnh đầy tham vọng.

Dưới thời Tấn An Đế, hoàng quyền gần như chỉ còn là hình thức. Bản thân ông sống trong sự kiểm soát, không có thực quyền, và cuối cùng bị sát hại khi mới 37 tuổi mà không để lại người kế vị.

Ngai vàng sau đó được trao cho em trai ông là Tư Mã Đức Văn, nhưng số phận cũng không khá hơn. Chỉ một năm sau khi lên ngôi, ông bị ép nhường ngôi cho Lưu Dụ – sự kiện đánh dấu hồi kết của nhà Tấn và mở ra triều đại mới. Không lâu sau, ông cũng bị giết để trừ hậu họa, chấm dứt hoàn toàn dòng dõi hoàng tộc từng thống trị.

Từ một lời nói trong cơn say của Tấn Hiếu Vũ Đế, một chuỗi bi kịch đã được kích hoạt: cái chết của hoàng đế, sự suy yếu của triều đình, và cuối cùng là sự sụp đổ của cả một vương triều. Câu chuyện ấy không chỉ là một giai thoại ly kỳ trong sử sách, mà còn là minh chứng rõ ràng cho sự mong manh của quyền lực.

Ở đỉnh cao của quyền lực, con người tưởng như có thể quyết định mọi thứ. Nhưng thực tế, chính những khoảnh khắc mất kiểm soát nhỏ nhất – một lời nói, một hành động bộc phát – lại có thể trở thành khởi điểm của những biến cố không thể cứu vãn. Trong thế giới cung đình, nơi mọi thứ đều bị phóng đại bởi quyền lực và dục vọng, cái giá phải trả cho sai lầm đôi khi không chỉ là sinh mạng của một cá nhân, mà là vận mệnh của cả một triều đại.

Trung Hoa nổi tiếng với chiều dài lịch sử nhiều biến cố cùng những triều đại thay phiên nhau và những câu chuyện thâm cung bí sử ít người biết đến. Chính những câu chuyện về lịch sử lại trở thành “liều thuốc” kích thích bất cứ ai muốn tò mò về lịch sử triều đại của một quốc gia đông dân nhất thế giới này. Nếu du khách yêu thích lịch sử Trung Hoa và muốn tự mình khám phá nhiều điều thú vị hơn thì hãy thực hiện ngay một chuyến du lịch Trung Quốc cùng Viet Viet Tourism nhé!

Theo: vietviettourism

Saturday, November 21, 2026

THƯỞNG THỨC PHONG VỊ BỐN MÙA NHẬT BẢN: XUÂN - HÈ

Trong văn hóa ẩm thực, người Nhật có khái niệm “Shun no Mono - 旬のもの” - nghĩa là “mùa nào thức nấy”, cho rằng mỗi loại thực phẩm đều gắn liền với một thời điểm “Shun” trong năm. Đó là khoảng thời gian ngắn ngủi mà thực phẩm giàu dinh dưỡng và có hương vị tươi ngon nhất. Trong bài viết chuyên đề kỳ này, hãy cùng khám phá những nguyên liệu đặc trưng của vụ Xuân - Hè, thời khắc thiên nhiên bừng tỉnh sau mùa đông dài, vạn vật bắt đầu sinh sôi nảy nở và bước vào giai đoạn sinh trưởng mạnh mẽ nhất.


Mùa xuân (tháng 3 - tháng 5)

Mùa xuân là một trong những khoảng thời gian được mong chờ nhất trong năm. Sau mùa đông lạnh giá, các loại rau rừng non, măng tre, cá biển đầu mùa và nhiều loại trái cây bắt đầu xuất hiện, mang theo hương vị tươi mới đặc trưng mà chỉ có thể thưởng thức trong vài tuần hoặc vài tháng.
 
Rau dại - Sansai (山菜)

Nhắc đến món ngon mùa xuân thì chắc chắn không thể bỏ qua Sansai - những loại rau dại mang hương vị tươi mới đầu mùa của núi rừng Nhật Bản. Sau thời gian dài ngủ yên dưới lớp băng tuyết, hơi ấm của mùa xuân bắt đầu mời gọi những mầm cây non đâm chồi nảy lộc. Đó cũng là lúc những mầm rau dại Sansai non mềm, có hương vị tươi mát và thơm ngon nhất trong năm, rất thích hợp để làm món salad trộn, chiên kiểu tempura, xào hoặc nấu xúp.

Ảnh: Shun Gate

Một số loại rau dại Sansai mùa xuân rất được người Nhật yêu thích:


  • Fukinoto (蕗の薹): Nụ cây kim tâm/cúc tía, vị thanh ngọt có chút đắng nhẹ, giống vị atiso hoặc măng tre và thoảng chút mùi hương của đất, rất hợp làm tempura, món xào hoặc nấu xúp.

  • Taranome (タラの芽): Mệnh danh là “vua của rau dại Sansai”, chồi Taranome có vị đắng nhẹ, hơi ngọt, thường được dùng làm tempura hoặc luộc sơ rồi trộn xốt.

  • Kogomi (こごみ): Phần ngọn dương xỉ, rất giòn và ngọt, có thể làm tempura, trộn xốt mè rang hoặc trộn salad.

  • Yama Udo (山うど): Măng tây rừng, giòn và ngọt, hương thơm giống cần tây, thì là hoặc chanh. Phần lá thích hợp làm tempura hoặc trộn salad, phần thân bỏ vỏ thường được dùng làm món xào, nướng hoặc muối chua.

  • Gyoja Ninniku (行者にんにく): Còn được gọi là hành Siberian, giống này có mùi thơm nồng như tỏi, thường dùng trong các món xào, nhúng lẩu và các món đặc trưng của vùng Hokkaido.
Măng tre - Takenoko (筍)

Vào mùa xuân, những chồi măng mới nhú có hương vị giòn nhẹ, thanh ngọt tự nhiên thường được sử dụng để làm món cơm măng Takenoko Gohan, chiên tempura, nấu canh hay làm món măng hầm cá ngừ bào kiểu Tosa-ni nổi tiếng của tỉnh Kochi. 

Măng tre hầm mềm cùng rượu mirin, nước tương và cá bào theo kiểu Tosa-ni. Ảnh: thespruceeats.com

Tùy từng vùng, mùa măng bắt đầu từ tháng 3 ở Kyushu và kéo dài đến khoảng tháng 5 tại nhiều địa phương khác. Sau khi thu hoạch, măng thường được luộc cả vỏ để loại bỏ vị chát rồi mới bóc vỏ để chế biến.
 
Hoa cải dầu - Nanohana (菜の花)

Khi sắc vàng của hoa cải dầu Nanohana rợp bóng các cánh đồng cũng là lúc mùa xuân đã về. Không chỉ là cảnh sắc đặc trưng của mùa xuân, Nanohana còn là món ngon bổ dưỡng trong ẩm thực Nhật Bản. 

Phần búp cải non chưa nở hoa rất giòn, hơi đắng nhẹ nhưng hậu vị ngọt, rất thích hợp để làm các món tempura hoặc ohitashi - chần sơ rau, ngâm gia vị rồi rắc thêm cá bào. Ảnh: Nippon

Nanohana thường được thu hoạch non, khi búp hoa còn chưa nở. Cả phần lá, thân và búp hoa đều có thể ăn được. Loại rau này có vị hơi đắng nhưng hậu vị lại ngọt thanh, đồng thời giàu vitamin và chất chống oxy hóa. Nanohana thường được luộc rồi trộn cùng mù tạt karashi, wasabi hoặc nước tương, xuất hiện trong các món khai vị, salad hay làm rau ăn kèm với cá nướng.

Bắp cải vụ xuân - Haru Kyabetsu (春キャベツ)

Không giống bắp cải thu hoạch vào mùa đông, bắp cải vụ xuân Haru Kyabetsu (春キャベツ) có phần lá mềm hơn, màu xanh nhạt và vị ngọt tự nhiên. Vì kết cấu mềm và nhiều nước, bắp cải vụ xuân thường được dùng để ăn sống trong salad hoặc làm nguyên liệu cho các món quen thuộc như okonomiyaki, yakisoba hay các món xào. Nhiều đầu bếp Nhật cho rằng đây là thời điểm ngon nhất trong năm để thưởng thức bắp cải vì độ giòn và vị ngọt đạt mức hoàn hảo.

Bắp cải vụ xuân đặc biệt mềm và ngọt, rất thích hợp để làm salad hoặc các món muối xổi. Ảnh: Ajinomoto

Dâu tây - Ichigo (イチゴ)

Mặc dù dâu tây Nhật Bản có thể thu hoạch cả 4 mùa trong năm, nhưng khoảng thời gian từ tháng 12 - tháng 5 là lúc dâu tây vào mùa ngon nhất, vì vậy mà được xem là “sứ giả” ngọt ngào báo hiệu mùa xuân đang đến gần. 

Ảnh: Tokyo Weekender

Với hơn 300 giống dâu được lai tạo, dâu tây Nhật Bản nổi tiếng với hương vị ngọt ngào và hình dáng đẹp mắt, được đánh giá là loại dâu có chất lượng hảo hạng bậc nhất. Vào mùa dâu chín rộ, các quán cafe, quán ăn hay cửa hàng tiện lợi tại Nhật sẽ đồng loạt giới thiệu thực đơn theo mùa với các loại bánh ngọt và đồ tráng miệng được làm từ dâu, như bánh kem, parfait, sandwich trái cây hay ichigo daifuku - món bánh mochi nhân dâu tây nổi tiếng của Nhật Bản.

Cá ngừ katsuo đầu mùa - Hatsugatsuo (初鰹)

Mùa xuân cũng là lúc người Nhật rủ nhau đi thưởng thức Hatsugatsuo (初鰹) - những mẻ cá ngừ vằn được đánh bắt đầu tiên trong năm. Sau mùa đông lạnh giá, đàn cá theo dòng hải lưu di cư từ vùng biển phía nam lên dọc bờ Thái Bình Dương của Nhật Bản. 

Những con cá ngừ vằn đầu mùa xuân Hatsu-gatsuo (phải) có kết cấu dai, chắc, vị thanh; còn những con cá ngừ vằn mùa thu Modori-gatsuo (trái) lại mềm mọng, béo ngậy, nạc mỡ đan xen. Ảnh: museum_kahaku@X

Những con cá ngừ vằn đầu mùa này có thịt săn chắc, ít mỡ và hương vị thanh nhẹ hơn so với cá ngừ vằn được đánh bắt vào mùa thu, thường được dùng làm sashimi hoặc katsuo no tataki - cá áp chảo sơ hoặc nướng cho chín bên ngoài rồi thái lát, ăn kèm hành lá, gừng, tỏi và nước sốt ponzu.

Món Katsuo no Tataki. Ảnh: Shikoku Tourism

Tôm Sakura - Sakura-ebi (桜海老)

Không chỉ riêng trên mặt đất, dưới biển cả Nhật Bản cũng có một “mùa hoa anh đào” riêng. Từ tháng 4 đến tháng 6 là lúc tôm Sakura-ebi đang vào mùa đánh bắt. Giống tôm này có lớp vỏ trong suốt lấm tấm màu hồng nhạt trông tựa những cánh hoa anh đào rơi rụng, vì vậy nên mới có tên Sakura-ebi. 

Ảnh: kikumasamune.shop

Sakura-ebi có thể dùng để ăn sống, phơi khô hoặc chế biến thành tempura. Màu sắc tự nhiên cùng vị ngọt thanh khiến loại tôm này trở thành một trong những nguyên liệu theo mùa được yêu thích nhất mỗi dịp xuân về.
 
Mực đom đóm - Hotaru-ika (ホタルイカ)

Là đặc sản của vùng vịnh Toyama, loài mực nhỏ có thể phát quang dưới đáy biển này là một trong những món ăn không thể thiếu của mùa xuân. Nổi tiếng với vị ngọt đậm, thịt mềm bên trong và căng mọng bên ngoài, mực đom đóm ngon nhất khi luộc tươi cùng một chút muối và thưởng thức cùng giấm miso (su-miso) hoặc nước tương shoyu.
Ảnh: delishkitchen.tv/

Nghêu Asari (鯏) và Hamaguri (蛤)

Vào mùa xuân, nghêu và sò cũng có kích thước lớn hơn, thịt béo hơn và vị ngọt đậm đà, nhất là nghêu Asari và Hamaguri. Trong ẩm thực Nhật Bản, nghêu Asari và Hamaguri thường được dùng để nấu canh, hấp rượu sake hoặc nướng nguyên vỏ nhằm giữ trọn vị ngọt tự nhiên của nước ngao. Đây cũng là nguyên liệu quen thuộc trong bữa ăn của Lễ hội búp bê Hina Matsuri (3/3).

Anhr: Taste Atlas

Mùa hè (tháng 6 - tháng 8)

Bước qua mùa hè, người Nhật bắt đầu lựa chọn những nguyên liệu thực phẩm có tính chất thanh nhiệt, giúp bổ sung dinh dưỡng và bù đắp năng lượng trong những ngày hè oi bức.
 
Cá chình nước ngọt - Unagi (鰻)

Nhắc đến ẩm thực mùa hè Nhật Bản, chắc chắn không thể bỏ qua các món ăn làm từ Unagi - cá chình nước ngọt (hay thường được gọi là lươn Nhật). Đặc biệt là vào ngày Doyo no Ushi no Hi, người Nhật tin rằng ăn lươn Unagi vào ngày này có thể giúp bồi bổ cơ thể và tránh khỏi những cơn mệt mỏi mùa hè.

Ảnh: Delish Globe

Lươn Unagi thường được phi lê, hấp và nướng trên than rồi thêm nước xốt mặn ngọt đặc trưng để làm món lươn nướng Kabayaki, có thể kết hợp với cơm để làm món cơm lươn Unadon. Ngoài ra còn có món Shirayaki - lươn nướng không tẩm sốt để giữ trọn vị ngọt tự nhiên, hay Umaki - trứng cuộn lươn, là những món ăn mùa hè không thể thiếu trong các nhà hàng Nhật và cả trong bữa cơm gia đình.
 
Cá hương - Ayu (鮎)

Mùa hè cũng là thời điểm loài cá hương Ayu bước vào mùa ngon nhất, nổi tiếng bởi vị thơm ngon ngọt thịt tựa như hương dưa leo hay dưa hấu non. 

Cá Ayu xiên que nướng muối là món ăn phổ biến tại các lễ hội mùa hè ở Nhật. Ảnh: Wikipedia

Được xem là biểu tượng của mùa hè Nhật Bản, nhất là tại tỉnh Gifu, Gunma, Nara và nhiều vùng ven sông, nhiều gia đình thường rủ nhau đi cắm trại câu cá Ayu rồi thưởng thức cá cùng nhau. Cách chế biến phổ biến nhất là xiên cả con theo hình sóng, ướp một lớp muối mỏng rồi nướng bên bếp lửa. Hình ảnh những con cá Ayu dựng đứng bên bếp than là khung cảnh quen thuộc tại các lễ hội mùa hè cũng như nhiều nhà hàng truyền thống tại Nhật.

Mướp đắng - Goya (ゴーヤー)

Là loại “siêu thực phẩm” rất được ưa chuộng tại Okinawa, mướp đắng Goya có vị rất đắng nhưng lại chứa hàm lượng vitamin C rất cao, cùng nhiều khoáng chất như canxi và sắt. Người Okinawa tin rằng loại quả này có thể giúp giải nhiệt mùa hè, đồng thời kích thích vị giác và tăng cường sức khỏe trong những ngày nắng nóng.

Món mướp đắng xào trứng Goya Champuru nổi tiếng của vùng Okinawa. Ảnh: Jeepe

Loại mướp đắng này thường được dùng làm món Goya Champuru - món ăn đặc sản của Okinawa, gồm mướp đắng xào với trứng, đậu phụ, thịt hộp hoặc thịt heo. Ngoài ra, Goya cũng xuất hiện trong các món nướng, chiên tempura hoặc salad mùa hè.
 
Gừng - Myoga (茗荷)

Myoga, hay còn gọi là gừng Nhật Bản, thực chất là phần nụ hoa non của một loài thực vật cùng họ với gừng nhưng có hương thơm dịu và vị thanh mát hơn nhiều. 

Ảnh: Hokkaido Uni Shop

Gừng Myoga đặc biệt hợp khi ăn cùng các món ăn đặc trưng của mùa hè, thường được thái chỉ thật mỏng rồi ăn cùng mì somen, mì soba lạnh, đậu phụ lạnh (hiyayakko) hoặc các món cá mùa hè. Hương thơm tươi mát của myoga giúp kích thích vị giác, tăng thêm hương vị cho những món ăn thanh đạm trong thời tiết oi bức.

Myoga thái sợi mang thêm hương vị tươi mát, kích thích vị giác cho những món ăn thanh đạm ngày hè. Ảnh: Entoten

Quả mơ - Ume (梅)

Đầu mùa hè cũng là thời điểm mà người Nhật thu hoạch những quả mơ Ume để làm rượu mơ Umeshu hay mơ muối Umeboshi, nhất là vào khoảng thời gian Doyou mùa hè. Đây là một nét văn hóa theo mùa rất phổ biến trong các gia đình Nhật Bản. 

Ảnh: Japanese Taste

Sau mùa mưa Tsuyu, những quả mơ sẽ được ngâm muối, hong khô rồi ủ thành umeboshi để dùng dần trong cả năm. Loại mơ muối có vị chua và mặn đậm đà này nổi tiếng với khả năng kích thích vị giác và hỗ trợ tiêu hóa, thường được ăn kèm với cơm hoặc cháo. 

Ảnh: Musubi Kiln

Bên cạnh đó, các gia đình cũng thường ngâm mơ Ume cùng đường phèn và rượu Shochu để làm ra món rượu mơ Umeshu. Hương vị chua ngọt dễ uống và không quá nặng độ cồn giúp cho Umeshu trở thành loại thức uống lý tưởng để nhâm nhi cùng bạn bè trong những đêm hè oi ả. 

Ảnh: Kodawari Times

Những loại trái cây giải nhiệt mùa hè

Vào mùa hè, người Nhật cũng thường thưởng thức những loại trái cây nhiều nước như dưa leo, dưa hấu hay đào, vừa giúp giải khát vừa giải nhiệt cho cơ thể trước cái nóng oi bức.

Trong đó, dưa hấu được xem là loại trái cây biểu tượng của mùa hè Nhật Bản. Khi cái nóng mùa hè ập đến, không gì có thể mang lại cảm giác sảng khoái trọn vẹn hơn một miếng dưa hấu ngọt lịm, mọng nước. 

Ảnh: Musubi Kiln

Ngoài ra, loại quả này còn gắn liền với trò chơi “Suikawari - すいか割り”, nghĩa là “tách đôi dưa hấu”. Trong đó một người sẽ bịt mắt và dùng gậy để đập vỡ một quả dưa hấu. Đây cũng là một trò chơi phổ biến của các gia đình và trẻ em vào mùa hè. 

Ảnh: Wa Magazine

Bên cạnh dưa hấu, đào Nhật (momo) cũng là loại trái cây được ưa chuộng vào mùa hè, nổi tiếng bởi kết cấu mềm mọng, màu trắng hồng bắt mắt và hương vị ngọt ngào, thường được dùng làm món tráng miệng như bánh tart đào, thạch đào hay kem mochi vị đào.

Ảnh: Japanese Taste

Xem tiếp: THƯỞNG THỨC PHONG VỊ BỐN MÙA NHẬT BẢN: THU - ĐÔNG

Momo / Theo: Kilala