HOA HẠ TÚY - LÝ THƯƠNG ẨN

Hoa hạ tuý

Tầm phương bất giác tuý lưu hà,

Ỷ thụ trầm miên nhật dĩ tà.

Khách tán tửu tỉnh thâm dạ hậu,

Cánh trì hồng chúc thưởng tàn hoa.

花下醉 - 李商隱

尋芳不覺醉流霞

倚樹沉眠日已斜

客散酒醒深夜後

更持紅燭賞殘花

Say dưới hoa

(Dịch thơ: Nguyễn Minh)

Tìm hoa không biết đã say

Bóng chiều đã ngả, dựa cây ngủ vuì

Tỉnh ra khách đã về rồi

Thôi đành đốt đuốc mà coi hoa tàn

Sơ lược tiểu sử tác giã:

Lý Thương Ẩn 李商隱 (813-858) tự Nghĩa Sơn 義山, hiệu Ngọc khê sinh 玉谿生, người Hà Nội, Hoài Châu (nay là Tầm Dương, phủ Hoài Khánh, tỉnh Hà Nam, Trung Quốc), xuất thân trong một gia đình quan lại nhỏ sa sút. Thuở thiếu thời giỏi văn thơ, được giao du với các con của tể tướng Lệnh Hồ Sở 令狐楚, trong đó có Lệnh Hồ Đào 令狐綯. Bấy giờ trong triều có hai phe đối nghịch nhau, tranh quyền đoạt lợi, một phe là Ngưu Tăng Nhụ 牛僧孺, phe kia là Lý Đức Dụ 李德裕, hầu hết quan lại đều bị lôi cuốn vào cuộc tranh chấp ấy. Sở theo phe Ngưu. Năm Lý Thương Ẩn mười bảy tuổi (829), Sở tiến cử làm tuần quan mạc phủ. Năm hai mươi lăm tuổi (837), ông lại được Lệnh Hồ Đào khen ngợi, nâng đỡ nên đỗ tiến sĩ năm Khai Thành thứ 2. Năm sau ông được Vương Mậu Nguyên 王茂元, tiết độ sứ Hà Dương mến tài, dùng làm thư ký và gả con gái cho. Chẳng may, Vương thuộc phe Lý Đức Dụ khiến ông trở thành kẻ vong ân bội nghĩa, xảo quyệt vô hạnh trong mắt Lệnh Hồ Đào. Vương Mậu Nguyên chết, rồi Lý Đức Dụ thất thế, ông đến kinh sư nhưng không được làm gì cả. Sau nhờ Trịnh Á vận động, ông được làm chức quan sát phán quan. Trịnh Á bị biếm ra Lĩnh Biểu, ông cũng đi theo. Ba năm sau ông lại trở về, làm huyện tào tại Kinh Triệu. Ông nhiều lần đưa thư, dâng thơ cho Lệnh Hồ Đào để phân trần và xin tiến dẫn, nhưng vẫn bị lạnh nhạt. Tiết độ sứ Đông Thục là Liễu Trọng Hĩnh dùng ông làm tiết độ phán quan, kiểm hiệu Công bộ viên ngoại lang. Liễu bị bãi quan, ông cũng mất chức. Như thế là ông mắc kẹt giữa hai phái, chưa hề được đắc chí trên hoạn lộ, cứ bôn tẩu khắp nơi: Tứ Xuyên, Quảng Đông, Quảng Tây, Từ Châu nương nhờ hết người này đến người khác, long đong khốn khổ. Cuối cùng ông về đất Oanh Dương thuộc Trịnh Châu rồi bệnh chết năm 46 tuổi.

Nguồn: Thi Viện

TRIẾT LÝ SỐNG HẠNH PHÚC: ĐỪNG NHÌN TRỘM CỬA SỔ NHÀ NGƯỜI KHÁC!

Dương Giáng đã có một câu nói nổi tiếng: “Rèm cửa sổ nhà người khác tốt nhất không nên nhìn trộm, bạn nên treo một cái trong nhà của mình, lộng lẫy cũng được, đơn giản cũng được. Nếu bạn không thích treo hoặc quá lười treo, vậy thì có thể mở toang cửa sổ cũng được. Có điều, dù thế nào đi nữa, bạn cũng nên học cách tôn trọng rèm cửa sổ nhà người khác”.

Sau khi đến một độ tuổi nhất định, bạn sẽ hiểu ra: Cách sống thông minh nhất của đời người, đó chính là: “Không nhìn nhiều, không nói nhiều, không nhiều chuyện, không để tâm nhiều”.

Không ngưỡng mộ cuộc sống của người khác, đó chính là một kiểu trưởng thành

Phim ngắn đoạt giải Oscar có tựa đề “Cửa sổ nhà hàng xóm”, kể lại một câu chuyện vô cùng ý nghĩa như sau:

Có một cặp vợ chồng trung niên, sau nhiều năm bôn ba khắp chốn, họ dần dần mất đi cái nhiệt huyết đối với cuộc sống, họ sống tạm bợ ngày qua ngày như bèo dạt mây trôi.

Một lần sau bữa tối, họ vô tình nhìn xuyên qua cửa sổ, họ thấy tầng nhà đối diện có một cặp vợ chồng trẻ rất yêu thương và ân ái với nhau, trông vô cùng hạnh phúc.

Kể từ đó trở đi, việc nhìn vào cửa sổ của nhà đối diện trở thành thói quen của họ. Thông qua cửa sổ, họ thấy đôi vợ chồng trẻ thường xuyên ăn uống vui vẻ, ông bà liền sinh ra lòng đố kỵ, họ bắt đầu so sánh cuộc sống của bản thân họ, sau đó liền cảm thấy chán nản vô cùng, trong lòng sinh ra buồn rầu, thất vọng.

Mãi cho đến một ngày, bà lão đột nhiên phát hiện, người chồng trẻ mắc bệnh nặng, đầu tóc cậu ta cạo trọc lóc, nằm trên giường bệnh. Không lâu sau đó, xe cứu thương đỗ ở dưới tòa nhà đón cậu nhập viện.

Bà nhìn qua cửa sổ, thấy người vợ trẻ đang đứng một mình ở dưới tầng lầu, nhìn bộ dạng của cô vô cùng đau khổ, do vậy bà đã xuống lầu và an ủi người vợ trẻ. Người vợ trẻ nhìn thấy bà, khóc lóc nói:

“Chồng cháu bị bệnh hiểm nghèo, chúng cháu vẫn luôn ngưỡng mộ gia đình 5 người nhà bác, lúc nào cũng vui vẻ hòa thuận, cùng nhau ăn cơm, vừa cảm thấy an nhiên, vừa cảm thấy thư thái biết mấy,…”

Bà nghe xong, đột nhiên cảm thấy vô cùng bất ngờ: Cuộc sống tưởng chừng như đơn giản, tẻ nhạt trong mắt của đôi vợ chồng trung niên, thì lại chính là cuộc sống đáng mơ ước đối với người khác.

Sống trong phúc mà cứ luôn mải kiếm tìm hạnh phúc, đó chính là điều chúng ta thường thấy ở nhiều người.

Có bao nhiêu người, khi còn trẻ luôn cảm thấy cuộc sống của người khác may mắn, đáng mơ ước, họ cứ luôn khao khát tìm được công việc tốt, gặp được người bạn đời lý tưởng, cùng nhau xây dựng cuộc sống hôn nhân hạnh phúc, mỹ mãn.

Tuổi tác dần dần tăng lên, họ lại cảm thấy con nhà người ta sao cái gì cũng xuất sắc, con nhà mình thì quá ư là tầm thường, không làm nên trò trống gì cả.

Sau độ tuổi trung niên, chúng ta thường mang một cái tâm thích so bì với cuộc sống của người khác, luôn nhìn chằm chằm vào hạnh phúc của người khác, và sau đó cảm thấy phiền não cho chính cuộc sống của chính mình. Khi nhìn thấy cuộc sống của người khác đều là lấp lánh ánh sáng, khi nhìn lại bản thân thì lại thấy mình thật chẳng đáng gì cả, từ đó mà sinh ra uất hận trong tâm.

Dương Giáng từng viết:

“Ông Trời sẽ không để tất cả hạnh phúc tập trung vào một người. Người có được tình yêu nhưng không nhất định có nhiều tiền, người có nhiều tiền không nhất định là người hạnh phúc, người có được hạnh phúc không nhất định có được sức khỏe, người có được sức khỏe thì không phải chuyện gì trong đời cũng thuận buồm xuôi gió. Bảo trì một thái độ biết đủ thường vui, không so đo với người khác, đó mới là trạng thái tốt nhất của đời người”.

Một người thực sự trưởng thành, họ sẽ biết cách sống trọn vẹn cho khoảnh khắc hiện tại, họ không đố kỵ, so đo với người khác, mà sẽ sống hết mình với hạnh phúc trong đời.

Lan Hòa biên dịch

Nguồn: Aboluowang (Triệu Lệ)

Link tham khảo:

https://www.aboluowang.com/2022/1002/1810670.html

QUỐC GIA DUY NHẤT THẾ GIỚI ĐANG SỐNG Ở NĂM 2083

Sự chênh lệch đặc biệt này không phải do “đi trước thời đại”, mà bắt nguồn từ việc quốc gia Nam Á này duy trì lịch Bikram Sambat.

Tại Nepal, những con dấu hành chính, giấy tờ trường học và nhiều hoạt động đời sống thường nhật vẫn ghi năm 2082 (Ảnh: Getty).

Vì sao Nepal “nhanh” hơn thế giới?

Trong khi phần lớn thế giới bước sang năm 2026 theo Công lịch, tại Nepal, những con dấu hành chính, giấy tờ trường học và nhiều hoạt động đời sống thường nhật vẫn ghi năm 2082.

Sự “đi trước hơn nửa thế kỷ” này đến từ lịch Bikram Sambat, hệ thống lịch chính thức của quốc gia Nam Á nằm dưới chân dãy Himalaya.

Nếu lần đầu đặt chân tới Kathmandu, du khách dễ “giật mình” khi nhìn thấy năm 2082 xuất hiện trên báo chí, lịch treo tường, thậm chí trong thông điệp chúc mừng năm mới của các cơ quan công quyền.

Với người Nepal, đó không phải câu chuyện viễn tưởng, mà là một phần bản sắc, được duy trì song song với khả năng “chuyển đổi” linh hoạt sang Công lịch khi giao thương và hội nhập quốc tế.

Lịch Bikram Sambat (thường viết tắt BS) được Nepal sử dụng như lịch chính thức, và có độ lệch so với Công lịch khoảng 56 năm 8 tháng. Vì độ lệch không cố định theo từng giai đoạn trong năm nên có thời điểm Bikram Sambat “nhanh” hơn 56 năm, có thời điểm “nhanh” hơn 57 năm.

Theo hệ lịch này, năm mới của Nepal bắt đầu vào ngày 1 tháng Baisakh (khoảng giữa tháng 4 theo Công lịch).

Năm 2082 BS chính thức khởi đầu vào ngày 14/4/2025 (Công lịch). Bởi vậy, trong những ngày đầu tháng 1/2026, Nepal vẫn đang ở năm 2082, và chỉ chuyển sang năm 2083 vào khoảng giữa tháng 4/2026.

Đón năm mới giữa mùa xuân

Một điểm đặc biệt của lịch Nepal là số ngày trong mỗi tháng không cố định kiểu 30 hoặc 31 ngày như nhiều người quen thuộc, mà có thể dao động theo từng năm. Các thông tin về ngày tháng, lễ hội, thời điểm cát tường… được công bố, chuẩn hóa thông qua cơ quan chuyên trách của Nepal.

Theo lịch Bikram Sambat, hiện đang là năm 2082 (Ảnh: Getty).

Trên cổng thông tin của Nepal Panchanga Nirnayak Vikas Samiti (cơ quan thuộc Bộ Văn hóa, Du lịch và Hàng không Dân dụng Nepal), các ấn phẩm liên quan lịch năm 2082 BS được đăng tải, cho thấy cách quốc gia này vận hành hệ lịch truyền thống trong quản lý nhà nước.

Nếu nhiều nơi trên thế giới đón năm mới giữa mùa đông, người Nepal lại chào năm mới vào thời điểm mùa xuân ấm dần, cây cối chuyển mình sau mùa lạnh. Ngày 1 Baisakh thường là dịp để người dân trao nhau lời chúc, dọn dẹp nhà cửa, sum họp, nhìn lại năm cũ và đặt mục tiêu cho năm mới.

Tại một số khu vực, đặc biệt ở thung lũng Kathmandu và các đô thị cổ như Bhaktapur, không khí năm mới còn gắn với những lễ hội truyền thống. Bisket Jatra là một trong những lễ hội nổi bật, được ghi nhận diễn ra từ Baisakh 1, tức đúng ngày năm mới của Nepal.

Dù Bikram Sambat là lịch chính thức trong nhiều hoạt động hành chính và đời sống, Nepal không tách rời khỏi nhịp vận hành toàn cầu. Trong ngoại giao, du lịch và giao dịch quốc tế, Công lịch vẫn được sử dụng phổ biến. Vì vậy, ở Nepal, chuyện một cuộc hẹn ghi theo Công lịch, còn giấy tờ trong nước ghi theo Bikram Sambat, là điều rất bình thường.

Minh Nhật / Theo: Dân Trí

Link tham khảo:

https://www.spotlightnepal.com/2025/04/14/bikram-sambat-or-vickram-sambat-2082-history-and-importance/

NGUỒN GỐC CỦA CÂU TỤC NGỮ "NGỰA TỐT KHÔNG ĂN CỎ QUAY ĐẦU" LÀ GÌ?

“Ngựa tốt không ăn cỏ quay đầu” (好马不吃回头草), ý nghĩa của câu này là nói về một con ngựa tốt, khi rời khỏi chuồng để ra đến một thảo nguyên bao la, đồng cỏ xanh mướt ấy sẽ lập tức thu hút nó.

“Ngựa tốt không ăn cỏ quay đầu” là một câu tục ngữ quen thuộc với rất nhiều người. (Nguồn ảnh: Adobe Stock)

Nhưng là một con ngựa tốt, nó sẽ chỉ tập trung vào việc ăn cỏ, chỉ đi theo một con đường mà ăn tiếp, chứ không để tâm đến việc cỏ xung quanh có tốt hay không. Ngay cả khi đã đi qua rồi, nhìn thấy hai bên hoặc phía sau vẫn còn những đám cỏ tươi non và xanh tốt hơn, nó cũng sẽ không quay đầu lại ăn. Đó chính là nguồn gốc của câu “Ngựa tốt không ăn cỏ quay đầu”.

Thông qua câu tục ngữ này, cổ nhân cũng muốn dạy chúng ta đạo lý làm người: Đó là bất kể làm người hay làm việc, đều phải thực tế, đi từng bước vững chắc, không được ba tâm hai ý, nhìn ngang liếc dọc. Trên con đường tiến về phía trước, ngay cả khi gặp phải khó khăn và trắc trở, chúng ta cũng phải kiên trì, tuyệt đối không đi con đường quay lại.

Nghĩa bóng của câu này dùng để chỉ người có chí khí, đã lập định chí hướng thì sẽ không mưu cầu việc khác, dù chịu khuất phục hay thất bại cũng quyết không quay đầu lại. Trong tác phẩm Lân Hương Bàn – Nghị Thiên của Lý Ngư thời nhà Thanh có viết: “Đa tạ tình nghĩa cao cả, ngựa tốt không ăn cỏ quay đầu, dù có khôi phục lại khăn áo thì cũng không xóa được nỗi nhục này.”

Tuy nhiên, câu tục ngữ này phát triển đến nay đã có chút thay đổi về ý nghĩa, ngược lại thường được mọi người dùng để hình dung việc các cặp đôi sau khi chia tay thì vĩnh viễn không bao giờ tái hợp.

Bên cạnh đó, một câu tục ngữ khác mà chúng ta thường nghe: “Lãng tử hồi đầu kim bất hoán” (Con hư hối cải quý hơn vàng) cũng rất thú vị. Câu này bắt nguồn từ một câu chuyện dân gian vào triều đại nhà Minh. “Kim bất hoán” nghĩa là sự vật (hoặc người) quý báu hiếm có đến mức không vàng bạc nào đổi được, ví von sự việc vô cùng đáng quý.

Vào triều Minh, có một phú ông đã ngoài năm mươi mới sinh được mụn con trai, đặt tên là Thiên Bảo. Thiên Bảo lớn lên chỉ ham chơi lười làm, vung tiền như rác. Lão phú ông sợ con cứ như vậy sẽ không giữ được gia nghiệp, bèn mời một thầy đồ về dạy bảo cho cậu hiểu chuyện, ít khi cho ra ngoài. Dưới sự quản giáo của thầy, Thiên Bảo dần trở nên hiểu lễ nghĩa. Không lâu sau, cha mẹ Thiên Bảo bất hạnh qua đời, việc học của cậu cũng từ đó mà đứt đoạn.

Ngay khi thầy đồ rời đi, đám bạn xấu từ nhỏ của Thiên Bảo lại tìm đến cửa. Chứng nào tật nấy, Thiên Bảo suốt ngày chìm đắm trong rượu chè, chưa đầy hai năm, gia sản muôn vàn đã tiêu sạch sành sanh, cuối cùng rơi vào cảnh phải đi ăn xin. Đến lúc này, Thiên Bảo mới hối hận về cuộc sống trước đây của mình, quyết tâm sửa đổi sai lầm. Một đêm nọ, cậu đi mượn sách về, vì đường đóng băng trơn trượt, lại thêm cả ngày không có hạt cơm nào vào bụng, sau một cú ngã, cậu không còn sức để bò dậy, chỉ một lúc sau đã chết còng bên lề đường.

Lúc đó, Vương viên ngoại tình cờ đi ngang qua, bèn sai người nhà cứu tỉnh Thiên Bảo. Sau khi Thiên Bảo tỉnh lại, Vương viên ngoại thấy thương cảm nên giữ cậu lại bên mình, để Thiên Bảo làm thầy dạy cho con gái là Lạp Mai đọc sách viết chữ.

Lạp Mai có dung mạo như hoa như ngọc, lại hiền thục dịu dàng. Thiên Bảo lúc đầu chỉ lo dạy học, nhưng thời gian lâu dần lại nảy sinh thói cũ, nảy sinh ý đồ xấu và có hành động khiếm nhã với Lạp Mai. Lạp Mai tức giận tìm cha khóc lóc kể khổ, Vương viên ngoại nghe xong vẫn bình tĩnh không lộ sắc thái. Ông sợ chuyện này truyền ra ngoài sẽ ảnh hưởng đến danh dự của con gái, bèn viết một bức thư, gọi Thiên Bảo đến và nói: “Thiên Bảo, ta có việc gấp cần con giúp đỡ.” Thiên Bảo đáp: “Viên ngoại ơn nặng như núi, bất kể việc gì, con tuyệt đối không từ chối!”

Vương viên ngoại nói: “Ta có một người anh họ sống ở bên một cây cầu một nhịp (Khổng kiều) tại Tô Châu, phiền con đến đó đưa bức thư này cho ông ấy. Con hãy khởi hành ngay đi!” Nói đoạn, ông đưa cho Thiên Bảo hai mươi lượng bạc làm lộ phí. Thiên Bảo tuy không muốn rời xa Lạp Mai nhưng cũng không còn cách nào khác, đành hậm hực lên đường.

Nào ngờ đến Tô Châu, đâu đâu cũng thấy cầu một nhịp, Thiên Bảo tìm hơn nửa tháng trời vẫn không thấy chỗ ở của anh họ Vương viên ngoại. Thấy lộ phí sắp cạn, cậu mở thư ra xem, không khỏi cảm thấy vô cùng xấu hổ.

Trong thư chỉ viết bốn câu: “Năm xưa chết cóng bên đường, Ngày nay dám ghẹo Lạp Mai trong buồng; Cầu đơn không có họ hàng, Tiêu hết tiền bạc đừng đường về đây!”

Xem xong bức thư, Thiên Bảo định nhảy xuống sông tự vẫn, nhưng cậu chợt nghĩ: Vương viên ngoại không những cứu mạng mình mà còn giữ thể diện cho mình, tại sao mình không kiếm đủ hai mươi lượng bạc trả lại cho ông ấy rồi đích thân tạ tội?

Thế là Thiên Bảo phấn chấn tinh thần, ban ngày giúp việc cho người ta, ban đêm thắp đèn đọc sách. Ba năm trôi qua, cậu không những tích góp được hai mươi lượng bạc mà còn trở thành một tài tử học rộng tài cao. Lúc đó vừa vặn có kỳ thi, Thiên Bảo vào kinh ứng thí và đỗ Cử nhân. Thế là cậu ngày đêm kiêm trình trở về gặp Vương viên ngoại để tạ tội.

Đến nhà Vương viên ngoại, Thiên Bảo “quỳ thụp” xuống, hai tay dâng bức thư và hai mươi lượng bạc, nói mình có tội. Vương viên ngoại thấy vị Cử nhân trước mặt là Thiên Bảo, vội vàng nhận lấy thư và bạc, xem ra thì chính là bức thư ông viết ba năm trước.

Tuy nhiên, sau bốn câu thơ đó lại được viết thêm bốn câu nữa: “Ba năm tìm họ chẳng thành, Trước hiên ân phụ trả tiền bạc trắng; Lãng tử hồi đầu quý hơn vàng, Áo gấm về làng làm bậc hiền nhân.”

Vương viên ngoại vừa mừng vừa sợ, vội vàng đỡ Thiên Bảo dậy, hỏi han ân cần, rồi đích thân hứa gả Lạp Mai cho Thiên Bảo.

Từ đó, câu tục ngữ “Lãng tử hồi đầu kim bất hoán” (浪子回头金不换 Con hư hối cải quý hơn vàng) bắt đầu được lưu truyền rộng rãi.

Câu nói này cũng là lời răn dạy cho hậu thế rằng: Một người phạm sai lầm không đáng sợ, chỉ cần nhận ra lỗi lầm của mình, biết sai mà sửa, gột rửa tâm tính để làm lại cuộc đời thì tất cả vẫn chưa quá muộn.

Những câu tục ngữ mà tổ tiên để lại chính là đang giáo dục chúng ta đạo lý làm người. Đừng xem nhẹ những câu nói này, bên trong sự giản đơn ẩn chứa đạo lý lớn lao, giúp ích rất nhiều cho cuộc đời chúng ta sau này.

Tổ tiên khi cảnh báo chính mình cũng là đang khuyên nhủ hậu thế đừng đi vào vết xe đổ. Đọc nhiều những câu tục ngữ này, cảm nhận sâu sắc đạo lý bên trong sẽ giúp ích rất nhiều cho con đường tương lai của chúng ta.

Lê Huyền / Theo: ĐKN

ÔNG BÀ GIÚP TRÔNG CHÁU NHỎ, MÂU THUẪN GAY GẮC DO ĐÂU?

Khoa học kỹ thuật đang phát triển, vật chất cũng ngày càng phong phú hơn, nhưng dường như rất nhiều mỹ đức truyền thống đang bị con người dần dần lãng quên. Người xưa luôn ghi nhớ đền ơn đáp nghĩa, nhưng ngày nay con người càng ngày càng thiếu đi lòng biết ơn.

Trong gia đình hiện nay, có rất nhiều bậc cha mẹ giúp con cái chăm cháu.

Mâu thuẫn trong việc chăm cháu nhỏ

Người ta đều nói “Bách thiện hiếu vi tiên”, hiếu kính người già chính là mỹ đức truyền thống của các dân tộc Á Đông. Nhưng người già ngày nay không những không được hưởng thụ lòng hiếu thảo của con cái, ngược lại còn phải đối mặt với rất nhiều lời chỉ trích gay gắt. Trong gia đình hiện nay, có rất nhiều bậc cha mẹ giúp con cái chăm cháu, làm bảo mẫu miễn phí mà con cái còn vô ơn; việc theo đuổi sở thích tự do cá nhân của họ ngược lại lại trở thành điều sai trái.

Có nhiều người bận rộn cả một đời không dễ dàng gì đến lúc nghỉ hưu để được nghỉ ngơi, nhưng ngược lại nghỉ hưu còn vất vả hơn cả khi đi làm, tiền lương phải bù vào một nửa cho con, thời gian cũng không tự do, hoàn toàn không có cơ hội làm những việc mà bản thân muốn làm. Lúc đi làm thì mong chờ nghỉ hưu để có thể theo đuổi sở thích của bản thân, ai có thể ngờ được sau khi nghỉ hưu sở thích của mình chỉ có thể tranh thủ chút thời gian rảnh rỗi sau khi hầu hạ con cháu xong.

Hiện nay nhiều gia đình đều sinh hai con, cha mẹ đi làm từ lúc 9 giờ sáng đến 5 giờ chiều để bọn trẻ cho ông bà trông nom, thời gian cả một ngày của người già đều bận rộn với việc chăm cháu và làm việc nhà; có lúc bị ốm cũng không có cách nào để “xin nghỉ phép” mà nghỉ ngơi. Càng khó khăn hơn khi đã vì con vì cháu mà hy sinh vất vả, không bao giờ tính toán mong nhận lại như vậy rồi mà họ vẫn không nhận được sự biết ơn và tôn trọng, nếu có đi chăng nữa thì cũng rất ít ỏi. Cả con trai và con gái đều thiếu đi lòng biết ơn, huống hồ là con rể và con dâu; họ chỉ biết trách móc cha mẹ già làm cái này không được, làm cái kia cũng không xong mà thôi, hoàn toàn không hề nghĩ đến sự hy sinh gian khổ của cha mẹ.

Trong rất nhiều gia đình đa số mâu thuẫn giữa mẹ chồng nàng dâu đều xuất phát từ việc chăm sóc cháu, ông bà không chăm cháu không xong, mà chăm cháu thì cũng không được. Trong quá trình chăm cháu sẽ khó tránh khỏi áp dụng những kinh nghiệm của bản thân, thì liền bị ghét bỏ và trách móc; nếu không chăm cháu thì sẽ càng bị oán trách hơn, họ bị cho là có lòng dạ sắt đá không muốn giúp đỡ con cháu. Có những người già bị con cái đối xử lạnh nhạt nếu không bỏ tiền hoặc không bỏ công sức ra giúp đỡ con cháu, thậm chí còn bị uy hiếp sẽ không phụng dưỡng lúc tuổi xế chiều.

Chẳng phải trách nhiệm của cha mẹ là nuôi dạy con cái đến tuổi trưởng thành là được rồi sao? Từ khi nào việc chăm cháu lại trở thành trách nhiệm của họ? Những người con chỉ biết trách móc hơn là cảm ơn và quên rằng trong việc chăm cháu, cha mẹ có thể giúp hoặc tình nguyện giúp đó là tình cảm, nếu không thể giúp hoặc không muốn giúp thì cũng là quyền của bố mẹ, chứ đây không phải là trách nhiệm và nghĩa vụ của họ. Nếu tìm người giúp việc đến chăm con nhỏ và làm việc nhà, chẳng những tốn tiền mà e rằng cũng không thể thường xuyên xoi mói họ, vậy tại sao lại quên đi lòng cảm ơn với chính cha mẹ mình cơ chứ? Chẳng qua đây là sự ỷ lại vào tình yêu thương vị tha của cha mẹ già đối với con cháu mà thôi.

Tự coi mình là trung tâm

Bất hoà xảy đến khi ai cũng tự cho mình là trung tâm. (Ảnh minh hoạ)

Thiếu lòng biết ơn không chỉ thể hiện ở gia đình, mà còn ở trong xã hội. Ví dụ như một người sau khi nhận được sự giúp đỡ từ người khác thì phản ứng đầu tiên là không còn nhớ việc đi cảm ơn người đã giúp đỡ đó mà lại đắc chí cho mình là đúng đắn, cho rằng nhân duyên của mình tốt, nhân cách rất hấp dẫn và đặc biệt ưu tú cho nên người khác mới giúp đỡ mình. Ngược lại, khi bản thân gặp phải việc không thuận lợi hoặc gặp chút khó khăn thì lại oán trời trách người, oán hận xã hội và số phận bất công; họ không biết suy xét xem những khó khăn trước mắt có phải nguyên nhân do bản thân mình gây ra hay không. Loại người này không phải là ví dụ cá biệt mà có ở mọi nơi; họ đã quen với việc thoải mái, họ đã quen với việc không làm mà hưởng, cho nên nhắm mắt làm ngơ trước sự hy sinh của người khác và cũng coi những gì bản thân nhận được là điều tất nhiên. Họ không có nhiều sự đồng cảm, không biết nghĩ cho người khác, không biết đặt mình vào vị trí của người khác để suy nghĩ.

Gốc rễ của tất cả những điều này chính là bởi vì loại người này thường coi mình là trung tâm; bất kể đó là những mâu thuẫn trong việc nuôi dạy con cái, những việc vặt trong gia đình hay là áp lực công việc, quan hệ xã hội… họ đều cường điệu bản thân là đúng đắn, muốn vạn sự vạn vật đều phát triển theo cách nghĩ của bản thân. Những loại người mang tiềm ý thức cho rằng bản thân là bất khả xâm phạm khiến họ có lòng tự tôn quá mức, biểu hiện ở chỗ người khác không được nói khuyết điểm của bản thân (nhưng bản thân lại có thể nói người khác), người khác vừa nói thì liền tức giận. Bởi vì không biết suy xét vấn đề của bản thân nên cũng không nhìn thấy được những sai lầm của mình. Khi gặp phải sự việc gì thì phản ứng đầu tiên chính là đẩy trách nhiệm và trách móc. Điều thú vị là họ lại có “tiêu chuẩn kép” đối với mọi người và mọi sự việc.

Tôi có quen biết một người phụ nữ, cô ấy yêu cầu chồng lễ độ cung kính và hiếu thuận chu đáo đối với cha mẹ mình, nhưng cô ấy đối với cha mẹ chồng lại không tôn trọng và vô cùng lạnh nhạt. Trước đây tôi có một đồng nghiệp làm việc lười biếng và hay đùn việc, lúc mọi người đang bận thì anh ta chơi điện thoại và trốn việc, khi người khác bận tối mắt thì anh ta cũng không chủ động đến giúp đỡ. Sau đó khi công việc của anh ta chồng chất thành đống thì người khác cũng không đến giúp đỡ anh ta, lúc này anh ta lại bắt đầu không ngừng oán trách. Còn có một vị phụ huynh, một mặt thì nói đứa trẻ nào đó ở trường mẫu giáo đáng ghét thế này, không được dạy dỗ thế kia, một mặt thì lại dạy dỗ con cái của mình phải hung dữ một chút, phải biết đánh nhau. Từ điểm này cho thấy tiêu chuẩn đối nhân xử thế của họ thay đổi trong nháy mắt, trước sau đều có mâu thuẫn. Nhưng có một tôn chỉ bất biến: Tất cả điều này chủ yếu là để bảo vệ bản thân và lợi ích cá nhân.

Quay trở về mỹ đức truyền thống

Khôi phục mỹ đức truyền thống là con đường tìm lại hạnh phúc và bình yên thực sự trong mỗi người, mỗi nhà.

Thánh nhân có câu: Lão ngô lão dĩ cập nhân chi lão; ấu ngô ấu dĩ cập nhân chi ấu (tạm dịch: kính trọng bậc cha mẹ của ta cũng như kính trọng các bậc cha mẹ của mọi người; yêu thương con em của ta cũng như yêu thương con em của mọi người). Con người ai rồi cũng sẽ già đi, thiện đãi với người già chính là thiện đãi bản thân. Những người già hiện tại có lẽ đã không còn cần con cái ngoan ngoãn hiếu thảo như trước kia nữa; nhưng mang trong lòng sự cảm ơn, thấu hiểu người già và bớt trách móc hơn thì vẫn cần phải có.

Mặc dù ngày nay con cái đều là bảo bối của cha mẹ, nhưng yêu thương con cái không phải là mù quáng một mực bảo vệ nó, không để con cái gặp phải những khó khăn hay bài học về thất bại, không để nó chịu thiệt thòi, như vậy chỉ làm cho con cái hình thành cái tôi lớn hơn mà thôi. Khi mọi người quá cường điệu cái tôi của bản thân, mâu thuẫn tập thể sẽ càng gia tăng, giữa người với người cũng sẽ trở thành kẻ thù cận kề. Rất nhiều người ngày nay bởi vì đã quên đi những lễ nghĩa văn hóa truyền thống này mà mất đi lòng biết ơn, xem nhẹ sự hy sinh và đau khổ của người khác, quá tự tư và tự ngã, đòi hỏi một cách mù quáng, không biết báo ơn mới dẫn đến mâu thuẫn chồng chất trong gia đình và xã hội; cảm thấy mọi việc không suôn sẻ, kỳ thực chính là do tâm thái của bản thân có vấn đề.

Theo: Chánh Kiến

ĐKN biên tập

KỶ NGUYÊN AI: KHI ĐỌC THÔNG TIN CŨNG CẦN MỘT CHÚT HOÀI NGHI

Trong một thế giới mà AI có thể viết gần như mọi thứ, người dùng buộc phải học cách nghi ngờ, kiểm chứng và đặt câu hỏi: đây có thực sự là do con người viết?

Sự thay đổi này đến từ chính thực tế đang diễn ra trên internet.

Khi những câu chuyện “rất thật” lại không phải của con người

Một tài khoản Reddit hoàn toàn mới bất ngờ đăng bài trên diễn đàn nổi tiếng r/AmItheAsshole với câu chuyện khá đời thường: từ chối trông con cho mẹ kế vì bận công việc riêng. Bài viết ngắn gọn, mạch lạc, ngữ pháp hoàn chỉnh, kể lại mâu thuẫn gia đình theo cách rất “người”.

“Giờ không khí trong nhà căng thẳng, tôi bắt đầu tự hỏi liệu mình có làm sai không”, người đăng kết lại. Phần lớn các bình luận bên dưới đều ủng hộ rằng đó không phải trách nhiệm của họ, tức người đăng bài. Đồng thời "mách nước" người này nên chuyển ra ngoài sinh sống.

Nhưng có một chi tiết gây bất ngờ, theo phần mềm phát hiện AI của Pangram Labs, toàn bộ câu chuyện này có khả năng cao được tạo ra bởi AI.

Công cụ “soi” AI đang âm thầm thay đổi cách ta đọc internet

Phiên bản mới của tiện ích Chrome do Pangram phát triển có thể quét nội dung trên các nền tảng như Reddit, X, LinkedIn, Medium hay Substack theo thời gian thực, rồi gắn nhãn "do con người viết", "do AI tạo ra", hoặc "có sự hỗ trợ của AI".

Công cụ này không chỉ đưa ra kết luận, mà còn kèm theo mức độ tin cậy (thấp, trung bình, cao). Với mức giá 20 USD/tháng, nó được quảng bá như một “bộ lọc” giúp người dùng tránh khỏi thứ mà CEO Max Spero gọi thẳng là “AI slop”, tức rác nội dung do AI tạo ra.

“Việc bắt người dùng copy nội dung sang công cụ khác để kiểm tra là quá bất tiện. Họ sẽ không làm vậy”, Spero nói với Wired. “Chúng tôi muốn việc phát hiện diễn ra ngay khi bạn đang đọc chúng”.

Theo nghiên cứu năm 2025 từ Stanford, Imperial College London và Internet Archive, hơn 1/3 các website mới hiện nay chứa nội dung do AI tạo ra, ít nhất một phần.

Sự bùng nổ này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng thông tin, mà còn làm xói mòn niềm tin vào báo chí và mạng xã hội. Những câu chuyện “có vẻ thật”, như bài đăng trên Reddit kể trên trở thành ví dụ điển hình. Nó không quá giật gân, không quá hoàn hảo và đủ để đánh lừa cả người đọc có kinh nghiệm.

Nghịch lý: AI cảnh báo về AI… cũng do AI viết?

Một trong những phát hiện gây chú ý nhất từ công cụ Pangram là liên quan đến tài khoản X chính thức của Giáo hoàng.

Trong một chuỗi bài đăng về nguy cơ AI đối với nhân loại, bài đầu tiên được xác định là do con người viết. Nhưng các bài tiếp theo - phân tích tác động của AI đến xã hội và tư duy - lại bị gắn nhãn là do AI tạo.

Một đoạn viết: “Khi mô phỏng trở thành chuẩn mực, nó làm suy yếu khả năng phân biệt của con người - trớ trêu thay", chính câu này lại bị đánh dấu là sản phẩm của AI.

Theo Spero - CEO của Pangram, điều này không quá khó hiểu: “Rõ ràng Giáo hoàng không tự vận hành tài khoản. Có đội ngũ truyền thông, và nhiều khả năng họ cũng dùng AI”.

Không chỉ Reddit hay X: AI đang len vào mọi nền tảng

Công cụ Pangram cũng thường xuyên phát hiện nội dung AI trên các bài viết dài của influencer có tick xanh; nền tảng Medium và LinkedIn; thậm chí cả các tác giả nổi bật trên Substack.

Một số nhà báo và người viết không hề giấu việc sử dụng AI. Ví dụ, Alex Heath - phóng viên công nghệ - dùng Claude để hỗ trợ viết và thậm chí huấn luyện AI theo phong cách cá nhân của mình. Điều này đặt ra một câu hỏi mới là khi AI không còn bị giấu giếm, ranh giới giữa “viết” và “hỗ trợ viết” còn ý nghĩa đến đâu?

Có rất nhiều người dùng AI hỗ trợ trong việc viết lách. Ảnh: Internet

Kỷ nguyên của AI: Hãy đọc thông tin với sự hoài nghi cần thiết

Dù không có hệ thống nào hoàn hảo, Pangram hiện được đánh giá là một trong những công cụ phát hiện AI chính xác, với tỷ lệ sai gần như bằng 0 trong các nghiên cứu độc lập. Tuy nhiên, giá trị lớn nhất của nó có thể không nằm ở độ chính xác, mà chính ở việc thay đổi thói quen người dùng. Bởi khi mỗi bài viết đều được gắn nhãn, người đọc sẽ dần hình thành một phản xạ mới: nghi ngờ, kiểm chứng, và đọc có ý thức hơn.

Trong một thế giới nơi AI có thể viết mọi thứ, từ tâm sự gia đình đến thông điệp tôn giáo, khả năng phân biệt thật giả không còn là kỹ năng của riêng người báo, mà trở thành bản năng sống còn của mọi người dùng internet.

Nhật Hạ / Theo: 1thegioi

SỐNG CHẬM Ở THỊ TRẤN HOÀI CỔ ĐÀI LOAN

Thị trấn cổ Tập Tập (Jiji 集集) níu chân du khách bằng đường hầm xanh cổ thụ, tuyến tàu di sản và vẻ trầm lắng đặc trưng của miền Trung Đài Loan.

Ở miền Trung Đài Loan (Trung Quốc), Tập Tập (Jiji) từ lâu được xem là một điểm dừng đặc biệt của Nam Đầu nhờ hội tụ trong một không gian nhỏ ba lớp trải nghiệm rất riêng: thiên nhiên dịu mát, văn hóa đường sắt và ký ức lịch sử.

Theo Cục du lịch Đài Loan, đây là một trong những điểm đến nổi bật dọc tuyến Jiji Line dài 29,7 km, nơi du khách có thể bắt gặp nhà cổ, phố nhỏ, đồng ruộng và cảnh núi non đan xen trong cùng một hành trình.

Chính diện mạo hoài cổ ấy khiến Tập Tập không chỉ là nơi để ghé qua, mà còn là điểm đến phù hợp cho những ai muốn đi chậm để cảm nhận rõ hơn nhịp sống và chiều sâu của vùng đất.

Sức hút của Tập Tập không nằm ở sự náo nhiệt hay dồn dập trải nghiệm. Thị trấn nhỏ này khiến người ta muốn nán lại bởi bầu không khí thư thả, rất hợp cho một ngày thong dong đạp xe, dừng ở ga tàu cũ, ghé một ngôi đền cổ rồi lặng nhìn những dấu tích của quá khứ vẫn hiện diện song song với đời sống hôm nay. Nếu phải chọn một từ để gói gọn tinh thần của Tập Tập, “sống chậm” có lẽ là cách gọi gần nhất.

Đạp xe dưới đường hầm xanh cổ thụ

Một trong những trải nghiệm đặc trưng nhất ở Tập Tập là đi qua “đường hầm xanh” nổi tiếng của thị trấn. Đây không phải đường hầm xuyên núi, mà là cung đường dài khoảng 4,5 km được phủ bóng bởi hàng cây cổ thụ trồng từ những năm 1940. Qua nhiều thập niên, những hàng cây lớn dần, tán lá vươn rộng và giao nhau, tạo thành một vòm xanh rợp mát kéo dài dọc cung đường.

Cách cảm nhận trọn vẹn nhất vẻ đẹp nơi này là thuê xe đạp và thong dong dưới những tán lá già. Ánh nắng xuyên qua kẽ cây, không khí trong lành và nhịp sống chậm rãi của vùng núi Nam Đầu khiến hành trình ngắn trở thành khoảng lặng hiếm có giữa chuyến đi. Nhờ vẻ mộc mạc và thư thái đã biến đường hầm xanh thành điểm dừng chân tiêu biểu của Tập Tập.

Lên chuyến tàu di sản Jiji Line vừa hồi sinh

Bên cạnh đường hầm xanh, Jiji Line là mảnh ghép quan trọng làm nên bản sắc của Tập Tập. Tuyến đường sắt nhánh dài nhất Đài Loan này từng tạm ngưng hoạt động trong thời gian dài để phục vụ dự án gia cố và nâng cấp quy mô lớn, trước khi chính thức trở lại trong năm 2026.

Ngay từ đầu năm nay, nhịp chạy từ ga Trác Thủy (Zhuoshui) đến ga Tập Tập được nối liền, mang đến cơ sở hạ tầng nâng cấp với toa tàu rộng rãi và an toàn hơn. Đặc biệt, tuyến đến ga cuối Xa Trình, nơi nổi tiếng với không gian kiến trúc gỗ mang phong vị Nhật Bản, dự kiến vận hành trọn vẹn vào mùa hè.

Sự trở lại của Jiji Line không chỉ khôi phục tuyến giao thông giàu tính biểu tượng của Nam Đầu, mà còn mang đến cho du khách cơ hội sống lại cảm giác hoài cổ rất riêng của vùng đất này.

Dừng chân ở đền Vũ Xương

Cách ga Tập Tập không xa là đền Vũ Xương (Wuchang Temple) - điểm dừng chân mang lại những rung cảm sâu sắc về lịch sử và đức tin. Ngôi đền cũ từng sụp đổ hoàn toàn trong trận động đất lớn năm 1999. Sau thảm họa, người dân địa phương quyết định giữ nguyên phần phế tích thay vì dỡ bỏ, như một cách lưu lại ký ức về biến cố và sức mạnh khôn lường của thiên nhiên.

Ngay bên cạnh di tích cũ là ngôi đền mới được dựng lại khang trang, như biểu tượng cho ý chí phục hồi của người dân Nam Đầu. Đến đây, du khách không chỉ ghé thăm một công trình tín ngưỡng, mà còn cảm nhận rõ hơn câu chuyện về sự tái sinh của Tập Tập, từ ngôi đền sau động đất đến tuyến tàu di sản vừa hồi sinh trong năm 2026.

Theo: Znews