Thursday, November 19, 2026

ĐÀO DIỆP CA - VƯƠNG HIẾN CHI


Đào Diệp ca

Đào Diệp phục Đào Diệp,
Độ giang bất dụng tiếp.
Đãn độ vô sở khổ,
Ngã tự nghinh tiếp nhữ.


桃葉歌

桃葉復桃葉
渡江不用楫
但渡無所苦
我自迎接汝


Bài ca Đào Diệp
(Dịch thơ: phanlang)

Đào Diệp trở lại bến Đào
Qua sông không chèo không chống
Khổ sở chẳng biết là bao
Tôi tự thân ra đón tiếp


Sơ lược tiểu sử tác giả:

Vương Hiến Chi 王献之 (334-386) tự Tử Kính 子敬, tổ tiên người Lâm Nghi, Sơn Đông (nay là Thiệu Hưng, Chiết Giang), là thư pháp gia và thi nhân lớn đời Đông Tấn, là con thứ bảy của Vương Hy Chi 王羲之. Ông làm quan đến chức Trung thư lệnh.

Nguồn: Thi Viện

HÃY ĐỂ "NGŨ PHÚC" VÀO CỬA

“Ngũ Phúc lâm môn” là năm phúc lành mà mọi người thường nói đến chính là trường thọ, phú quý, an khang, hảo đức, thiện chung. Hãy để 5 phúc lành này vào cửa nhà bạn.

"Ngũ phúc" bao gồm: Trường thọ, phú quý, an khang, hảo đức, thiện chung (ảnh tổng hợp)

Danh từ “Ngũ Phúc” rất nổi tiếng, nguyên từ trong “Thư Kinh – Hồng Phạm”. Tuy vậy, rất ít người biết được “Ngũ Phúc” gồm những phúc nào.

“Ngũ Phúc” là gì?

“Trường thọ” là mệnh không chết non, hơn nữa tuổi thọ lâu dài, sống lâu trăm tuổi

“Phú quý” là tiền tài dư dả, địa vị tôn quý. Ít nhất cũng không phải lo lắng chuyện ăn mặc.

“An khang” là thân thể khỏe mạnh,cả đời thân tâm bình hòa yên ổn.

“Hảo đức” là đức hạnh, đạo đức tốt. Nghĩa là có tấm lòng lương thiện và nhân hậu; phương diện tinh thần tốt đẹp; có một quan niệm đạo đức tốt và được mọi người tôn trọng. Trong nội tâm không có tà niệm, tâm trạng bình tĩnh trước cuộc sống.

“Thiện chung” là dù trăm năm sau có quay đầu nhìn lại cũng toại nguyện. Dù chết đi cũng là quay về với cõi tốt lành, không rơi chốn địa ngục đau khổ. Lúc cuối cùng, không gặp phải tai họa bất ngờ, thân thể không ốm đau; trong nội tâm không lo lắng hay phiền não, an tường tự tại mà rời khỏi nhân gian.

Đây đều là là những mong muốn cả đời của đời người. Chỉ như thế mới được tính là một cuộc sống trọn vẹn hạnh phúc.

Hành thiện tích đức đều sẽ có phúc báo (ảnh chụp màn hình Secretchina)

Trong “Ngũ Phúc” thì “Hảo đức” là quan trọng nhất

Trong số năm phúc lành này, “Hảo đức” là điều quan trọng nhất. Bởi vì “Đức” là căn nguyên của phúc, là cơ sở của kiếp nhân sinh. “Hảo đức” là căn bản của may mắn và hạnh phúc. Chỉ có “Đức” đôn hậu, thuần khiết mới có thể nuôi dưỡng và làm sinh sôi “tứ Phúc” kia. Nếu không có “Đức” thì “tứ Phúc” kia sẽ không có. Nếu có một chút thì nó cũng sẽ không dài lâu. Cho nên người già thường nói phải tích đức, làm việc thiện.

Người xưa đã tóm tắt “Đức” thành tám đức tính. Đó là hiếu 孝, đễ 悌, trung 忠, tín 信, lễ 禮, nghĩa 義, liêm 廉, sỉ 耻. Nghĩa là hiếu thảo với cha mẹ; kính thuận anh em; trung thành với vua; thành thật; lễ nghĩa; đúng đạo nghĩa, đạo lý lẽ phải; liêm khiết trong sạch,biết hổ thẹn.

Tám đức tính này được gọi là “Bát đức”, là tiêu chuẩn làm người.

“Hảo đức” dưới góc nhìn của Khổng Tử

“Hảo đức” gồm 5 phương diện: Ôn, lương, cung, kiệm, nhượng (ảnh Facebook)

Trong cuốn “Luận ngữ” của Khổng Tử đã tóm tắt “Hảo đức” dưới năm phương diện: Ôn 温, Lương 良, Cung 恭, Kiệm 俭, Nhượng 讓 . Nghĩa là ôn hòa, lương thiện, cung kính, cần kiệm, khiêm nhường.

Ôn là ôn hòa, dịu dàng, ý tứ. Một tâm tính ôn hòa có thể giữ cho tâm trí luôn khỏe mạnh. Lương là người tốt bụng, có lòng nhân từ và thiện lương, Do là người nhân từ, luôn thể hiện lòng tốt nên có thể trường thọ thiện chung.

Cung tức là cung kính thủ lễ, giữ lễ đối với người; không gây tai họa, lúc nào cũng có thể giữ bình tĩnh và an bình.

Kiệm chính là tiết kiệm, cần cù. Tiết kiệm là ý nghĩa của sự đạm bạc và chăm chỉ; có thể mang lại sự giàu có và thân thể khỏe mạnh.

Nhượng chính là khiêm tốn nhún nhường. Nhượng làm cho ôn, lương, cung, kiệm tỏa sáng rạng ngời.

Trong cuộc sống hàng ngày của mọi người, chúng ta thường thấy rằng những người có đức tính tốt; thường gặp những điều tốt đẹp bất ngờ. Đôi khi gặp rắc rối thì họ lại biến dữ hóa lành. Đồng thời, cả đời sẽ có vô tận phúc báo, sẽ không bao giờ nghèo khó thiếu thốn. Đây là phúc lành mà một người “đức hạnh” xứng đáng có được, đó cũng chính là “Ngũ Phúc”.

Tuệ Minh / Theo: nguyenuoc

Wednesday, November 18, 2026

DÂN SỐ TRUNG QUỐC THỜI NHÀ THANH TĂNG VỌT TỪ 70 TRIỆU LÊN 400 TRIỆU NGƯỜI: ĐÂU LÀ NGUYÊN NHÂN?

Đến giữa thế kỷ XIX, dân số Trung Quốc đã vượt mốc 400 triệu người. Đây là nguồn lao động khổng lồ, góp phần duy trì nền nông nghiệp và kinh tế của đế quốc Đại Thanh.

Dân số Trung Quốc bắt đầu tăng mạnh kể từ thời Khang Hi.

Nhìn lại dòng chảy lịch sử, một trong những điều đáng kinh ngạc là quy mô dân số Trung Quốc ngày nay đã lên tới khoảng 1,4 tỷ người. Nếu so sánh với thời Khang Hi, cách đây hơn 300 năm, dân số Trung Quốc khi ấy chỉ ở mức vài chục triệu người. Trong những thế kỷ tiếp theo, dân số Trung Quốc tăng trưởng với tốc độ chưa từng có, từ khoảng 70 triệu người lên tới gần 400 triệu người vào cuối thời nhà Thanh.

Vậy điều gì đã tạo nên bước nhảy vọt về dân số ấy? Đằng sau những con số tưởng chừng khó tin là sự kết hợp của nhiều yếu tố, từ môi trường hòa bình, chính sách thuế khóa, tiến bộ nông nghiệp cho đến quan niệm sinh con nối dõi đã ăn sâu trong xã hội truyền thống.

Theo một số thống kê lịch sử, vào khoảng năm 1700, dưới thời Khang Hi, dân số Trung Quốc được ước tính vào khoảng 20 triệu người. Tuy nhiên, những con số này cần được xem xét thận trọng bởi phương pháp thống kê dân số thời phong kiến chưa hoàn chỉnh, phạm vi quản lý và cách ghi nhận hộ khẩu cũng có nhiều hạn chế.

Đến năm Càn Long thứ 6 (1741), dân số được thống kê đã tăng lên khoảng 143 triệu người. Chỉ trong hơn 40 năm, con số này tăng gấp nhiều lần, tạo nên một trong những giai đoạn bùng nổ dân số đáng chú ý nhất lịch sử Trung Quốc.

Đà tăng trưởng không dừng lại khi Càn Long lên ngôi. Đến cuối thế kỷ XVIII, dân số nhà Thanh đã tiến sát mốc 300 triệu người. Sang thế kỷ XIX, con số này tiếp tục tăng và vượt ngưỡng 400 triệu người vào khoảng giữa thế kỷ, trước khi những biến động lớn trong giai đoạn cuối triều đại làm thay đổi tình hình.

Những con số ấy phản ánh một quá trình biến đổi sâu sắc của xã hội Trung Quốc. Vậy đâu là những nguyên nhân chính?

Hơn một thế kỷ tương đối ổn định tạo nền tảng cho dân số tăng trưởng

Một trong những yếu tố quan trọng nhất là tình hình chính trị và xã hội tương đối ổn định trong thời kỳ đầu và giữa nhà Thanh.

Sau khi Khang Hi lên ngôi, triều đình từng bước củng cố quyền lực, dẹp bỏ các cuộc nổi loạn lớn và mở rộng phạm vi kiểm soát. Tiếp đó, dưới thời Ung Chính và Càn Long, bộ máy cai trị được duy trì tương đối ổn định, tạo điều kiện để sản xuất nông nghiệp và đời sống dân chúng phục hồi.

Trong suốt thời kỳ này, Trung Quốc vẫn xảy ra chiến tranh, xung đột ở biên giới và những cuộc nổi dậy tại một số địa phương. Tuy nhiên, so với giai đoạn cuối Minh và những năm đầu Thanh, nhiều khu vực rộng lớn đã trải qua thời gian dài ít chịu tác động của chiến tranh quy mô lớn.

Khi chiến tranh giảm bớt, người dân có điều kiện quay trở lại sản xuất, khai hoang và xây dựng cuộc sống. Ruộng đất được canh tác ổn định hơn, hoạt động lưu thông hàng hóa phát triển, nguồn cung lương thực dần được cải thiện.

Đối với một xã hội nông nghiệp như Trung Quốc thời bấy giờ, điều này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Chiến tranh không chỉ trực tiếp cướp đi sinh mạng con người mà còn phá hủy mùa màng, làm gián đoạn sản xuất, gây đói kém và dịch bệnh. Ngược lại, môi trường tương đối hòa bình giúp giảm tỷ lệ tử vong và tạo điều kiện để các gia đình sinh con, nuôi dưỡng thế hệ tiếp theo.

Thời Càn Long thường được xem là giai đoạn đỉnh cao của nhà Thanh. Ông trị vì trên thực tế trong khoảng 60 năm, từ năm 1735 đến năm 1796. Dưới triều đại này, kinh tế và dân số tiếp tục phát triển, lãnh thổ đế quốc được mở rộng và bộ máy nhà nước duy trì được sức mạnh đáng kể.

Tuy nhiên, không nên cho rằng nhà Thanh có một thời kỳ hòa bình tuyệt đối kéo dài hơn 100 năm. Những cuộc chiến tranh ở biên giới, các cuộc nổi dậy và tình trạng bất ổn địa phương vẫn diễn ra. Điều quan trọng là trong một khoảng thời gian dài, nhiều vùng đông dân cư của Trung Quốc có điều kiện phục hồi và phát triển sản xuất, tạo nền tảng cho sự gia tăng dân số.

Chính sách thuế khóa góp phần khuyến khích sinh con

Bên cạnh yếu tố ổn định xã hội, chính sách thuế khóa của nhà Thanh cũng có ảnh hưởng đáng kể đến sự gia tăng dân số.

Chính sách thuế khóa của nhà Thanh cũng có ảnh hưởng đáng kể đến sự gia tăng dân số

Trước đây, thuế đinh là một khoản thuế đánh vào nam giới trưởng thành hoặc số nhân khẩu thuộc diện chịu thuế. Trong xã hội nông nghiệp, việc gia đình có thêm con trai đôi khi đồng nghĩa với nghĩa vụ thuế khóa tăng lên khi người con trưởng thành. Điều này tạo thêm gánh nặng cho những hộ gia đình vốn đã phải đối mặt với nhiều khó khăn kinh tế.

Dưới thời Khang Hi, triều đình bắt đầu thực hiện chính sách được biết đến với tên gọi "Thịnh thế tư đinh, vĩnh bất gia phú", có nghĩa là dân số tăng thêm nhưng không tăng thêm thuế đinh. Chính sách này được triển khai từ năm 1712, lấy số nhân khẩu được thống kê vào thời điểm đó làm cơ sở để cố định khoản thuế đinh, không tiếp tục tăng thuế theo số người sinh thêm.

Đến thời Ung Chính, triều đình tiếp tục cải cách bằng việc thực hiện chính sách "摊丁入亩" (than đinh nhập mẫu), tức gộp thuế đinh vào thuế ruộng đất. Theo đó, khoản thuế vốn được tính theo nhân khẩu được chuyển sang phân bổ dựa trên diện tích và quyền sở hữu đất đai.

Cải cách này được triển khai trên phạm vi ngày càng rộng, giúp thay đổi căn bản phương thức thu thuế truyền thống. Đối với nhiều hộ nông dân, việc không phải chịu thêm thuế đinh khi gia đình có thêm thành viên đã giúp giảm bớt một phần áp lực kinh tế.

Chính sách trên không trực tiếp quy định hay bắt buộc người dân phải sinh thêm con. Tuy nhiên, nó loại bỏ một trong những yếu tố khiến các gia đình phải cân nhắc về gánh nặng thuế khóa khi có thêm nhân khẩu. Kết hợp với điều kiện kinh tế và xã hội ổn định hơn, đây được xem là một trong những yếu tố góp phần thúc đẩy dân số tăng nhanh.

Dẫu vậy, cũng cần lưu ý rằng việc gộp thuế đinh vào thuế ruộng đất không có nghĩa người dân hoàn toàn được miễn thuế khi sinh thêm con. Các khoản thuế khác vẫn tồn tại và gánh nặng tài chính của mỗi gia đình còn phụ thuộc vào tình trạng ruộng đất, địa phương và cách thực thi chính sách.

Khoai lang, ngô và những loại cây trồng mới thay đổi sản xuất nông nghiệp

Một nguyên nhân quan trọng khác nằm ở sự phát triển của nông nghiệp, đặc biệt là việc phổ biến những loại cây trồng mới có nguồn gốc từ châu Mỹ.

Từ thời Minh, thông qua các tuyến giao thương đường biển, nhiều loại cây trồng mới như ngô, khoai lang và khoai tây đã được đưa vào Trung Quốc. Những loại cây này dần được phổ biến rộng rãi trong thời nhà Thanh, góp phần làm thay đổi cơ cấu sản xuất nông nghiệp.

Trong đó, khoai lang là một trong những loại cây có ảnh hưởng đáng kể. Loại cây này có khả năng thích nghi với nhiều điều kiện thổ nhưỡng, có thể phát triển ở những vùng đất không thực sự thích hợp để trồng lúa nước hoặc lúa mì. Người dân có thể trồng khoai lang trên đất đồi, đất khô và nhiều khu vực có điều kiện canh tác hạn chế.

Một ưu điểm khác của khoai lang là khả năng cho sản lượng tương đối cao. Củ khoai có thể được sử dụng làm lương thực, giúp bổ sung nguồn thực phẩm cho các gia đình, đặc biệt trong những thời điểm mùa màng thất bát.

Ngô cũng có vai trò quan trọng. Loại cây này có thể trồng ở vùng núi, sườn dốc và những khu vực khó phát triển lúa nước. Nhờ khả năng thích nghi rộng, ngô góp phần mở rộng diện tích đất có thể sử dụng cho sản xuất lương thực.

Việc phổ biến những cây trồng mới giúp người dân tận dụng được những vùng đất trước đây ít được khai thác. Nguồn cung lương thực tăng lên, khả năng chống chịu trước những năm mất mùa được cải thiện và nhiều khu vực có thể nuôi sống số dân đông hơn.

Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng bởi dân số không thể tăng trưởng lâu dài nếu sản lượng lương thực không đủ đáp ứng nhu cầu. Những loại cây trồng mới đã góp phần nới rộng giới hạn về khả năng cung cấp thực phẩm của nền nông nghiệp Trung Quốc.

Tuy nhiên, không nên cho rằng khoai lang có năng suất cao gấp 3-4 lần lúa mì trong mọi điều kiện. Năng suất thực tế phụ thuộc vào giống cây, đất đai, khí hậu và kỹ thuật canh tác. Vai trò quan trọng của những loại cây trồng này nằm ở khả năng mở rộng diện tích sản xuất và bổ sung nguồn lương thực, chứ không phải một tỷ lệ năng suất cố định.

Quan niệm đông con và tâm lý coi trọng việc nối dõi của người Trung Quốc

Ngoài những yếu tố về chính trị, kinh tế và nông nghiệp, quan niệm gia đình truyền thống cũng góp phần thúc đẩy dân số Trung Quốc tăng nhanh.

Trong xã hội nông nghiệp cổ đại, con cái không chỉ là người nối dõi mà còn là nguồn lao động quan trọng của gia đình. Khi trưởng thành, các con có thể tham gia sản xuất, chăm sóc cha mẹ và duy trì hoạt động kinh tế của gia đình.

Quan niệm "đa tử đa phúc" (nhiều con nhiều phúc) đã ăn sâu trong đời sống văn hóa Trung Quốc. Đặc biệt, tư tưởng coi trọng con trai để nối dõi tông đường khiến nhiều gia đình có xu hướng sinh thêm con cho đến khi có người thừa kế nam giới.

Trong điều kiện y tế còn lạc hậu, tỷ lệ tử vong ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ khá cao. Vì vậy, nhiều gia đình sinh đông con cũng nhằm bảo đảm rằng vẫn có người trưởng thành, tiếp tục duy trì dòng họ và chăm sóc cha mẹ khi về già.

Khi đời sống ổn định hơn, nguy cơ chiến tranh và đói kém giảm xuống, các gia đình có thêm điều kiện để nuôi dưỡng con cái. Quan niệm đông con, nối dõi kết hợp với những điều kiện thuận lợi về kinh tế đã góp phần tạo nên mức sinh cao trong xã hội nhà Thanh.

Tuy nhiên, không thể xem đây là nguyên nhân duy nhất. Tập quán sinh con đông đã tồn tại từ lâu trong xã hội Trung Quốc, nhưng chỉ khi kết hợp với nguồn lương thực tăng lên, tỷ lệ tử vong giảm và môi trường sống ổn định, nó mới có thể góp phần tạo ra sự bùng nổ dân số trên quy mô lớn.

Đến giữa thế kỷ XIX, dân số Trung Quốc đã vượt mốc 400 triệu người.

Từ 70 triệu lên hơn 400 triệu người: Bước nhảy vọt của nhà Thanh

Dân số Trung Quốc tăng nhanh trong thời nhà Thanh không phải kết quả của một chính sách đơn lẻ, mà là sự hội tụ của nhiều yếu tố trong suốt nhiều thế hệ.

Tình hình chính trị tương đối ổn định tạo điều kiện để người dân sản xuất và sinh sống. Chính sách thuế khóa giúp giảm một phần gánh nặng đối với những gia đình có thêm nhân khẩu. Việc phổ biến ngô, khoai lang và các loại cây trồng mới làm tăng nguồn cung lương thực. Trong khi đó, quan niệm đông con, nối dõi tiếp tục duy trì mức sinh cao.

Một yếu tố khác cũng cần được tính đến là sự thay đổi trong phương pháp thống kê dân số. Những con số được ghi nhận ở đầu thời Khang Hi có thể thấp hơn thực tế do hệ thống hộ khẩu chưa bao quát đầy đủ, trong khi về sau triều đình cải thiện việc đăng ký nhân khẩu. Vì vậy, mức tăng dân số trên giấy tờ không hoàn toàn đồng nghĩa với số người thực tế sinh ra trong khoảng thời gian tương ứng.

Đến giữa thế kỷ XIX, dân số Trung Quốc đã vượt mốc 400 triệu người. Đây là nguồn lao động khổng lồ, góp phần duy trì nền nông nghiệp và kinh tế của đế quốc. Tuy nhiên, dân số tăng quá nhanh cũng tạo ra những áp lực lớn về ruộng đất, lương thực và việc làm.

Khi diện tích đất canh tác không thể mở rộng tương ứng với tốc độ tăng dân số, nhiều vùng nông thôn bắt đầu đối mặt với tình trạng thiếu đất, phân chia ruộng đất ngày càng nhỏ và đời sống người dân trở nên khó khăn. Trong khi đó, những cuộc nổi dậy lớn, chiến tranh và các cuộc xâm lược từ bên ngoài trong thế kỷ XIX tiếp tục đẩy nhà Thanh vào khủng hoảng.

Từ một đế quốc có dân số tăng trưởng mạnh trong thời kỳ thịnh trị, nhà Thanh bước vào giai đoạn suy yếu với hàng loạt vấn đề kinh tế, xã hội và chính trị. Dù vậy, quá trình dân số tăng từ khoảng 70 triệu người vào đầu thế kỷ XVIII lên hơn 400 triệu người vào giữa thế kỷ XIX vẫn là một trong những biến đổi nhân khẩu học đáng chú ý nhất lịch sử thế giới.

Bảo Minh / Theo: Dân Việt

TÀO THÁO LÀM 2 CÂU THƠ LƯU DANH THIÊN CỔ, MỘT LƯU TRUYỀN TRONG GIỚI KINH DOANH, MỘT ĐƯỢC GIỚI NGHIỆN RƯỢU YÊU THÍCH

Thời đại của Tào Tháo đã đi qua được gần 2000 năm nhưng những câu chuyện của “người đặc biệt” ấy vẫn khiến hậu thế không khỏi cảm khái, trầm trồ.

Tào Tháo một vĩ nhân trong lịch sử Trung Hoa - Ảnh: Internet

Tào Tháo (155 – 220) là một ngôi sao sáng trên vũ đài lịch sử Trung Hoa, mưu trí hơn người, toàn tài văn võ, một tay chống giữ triều cương, bình định phản loạn, gây nền thái bình, đặt định thống nhất giang sơn.

Suốt hàng nghìn năm qua, đã có biết bao câu chuyện xung quanh Tào Tháo, người gọi ông là quân tử, kẻ cho ông là tiểu nhân, người hâm mộ, kẻ khinh ghét, thực là trăm nhà đua tiếng. Chuyện cũ nghìn năm phủ bụi, thật giả đôi khi khó tường.

Hôm nay chúng tôi xin giới thiệu với quý độc giả hai câu thơ được lưu truyền ngàn năm thiên cổ của ông, một câu được lưu truyền trong giới nghiện rượu, một câu lại được lưu truyền trong giới doanh nhân.

Câu thơ được người mê rượu thuộc lòng nghìn năm

“Hà dĩ giải ưu, duy hữu Đỗ Khang” (何以解憂, 惟有杜康 Lấy gì giải sầu, duy chỉ có Đỗ Khang).

“Đối tửu đương ca, nhân sinh kỷ hà” (對酒當歌, 人生幾何 Trước rượu nên hát, đời người bao lâu?).

Đây chính là hai câu được trích trong bài thơ trứ danh “Đoản ca hành” của Tào Tháo, cũng là những câu thơ mà không biết bao nhiêu người dùng để “ép rượu” bạn bè hoặc giả mượn cớ để mình được thỏa thích uống rượu no nê! Đương nhiên, ý nghĩa của nó đôi khi bị người đời lạm dụng. Thực ra nội hàm bên trong sâu sắc khó lường.

Theo sử sách, “Đoản ca hành” chính là bài thơ Tào Tháo sáng tác trong đêm tiệc khao chúng tướng trên thuyền trước trận Xích Bích. Bài thơ thể hiện hùng tâm, tráng chí mong muốn thống nhất Trung Nguyên của Tào Tháo, vừa bi thương lại vừa khảng khái, tỏ nỗi niềm ưu tư vì đại nghiệp chưa thành của người anh hùng khi tuổi đã xế chiều.

“Đoản ca hành” còn là khát vọng chiêu tập hiền tài trong thiên hạ về trợ vai giúp sức gây dựng cơ nghiệp, mang lại ấm no, bình an cho mảnh đất Trung Hoa.

Tào Tháo làm bài “Đoản ca hành” trước trận Xích Bích

Câu thơ giới doanh nhân coi là lời khích lệ

Ngoài “Đoản ca hành”, Tào Tháo còn có một bài thơ nổi tiếng khác tên là “Quy tuy thọ” (Rùa tuy già), viết khi ông đã 63 tuổi. Trong bài có một câu thơ rất đặc sắc, thể hiện rõ hùng tâm bất khuất của Tào Tháo là:

“Lão ký phục lịch, chí tại thiên lý“ (老驥伏櫪, 志在千里),

tạm dịch là

“Ngựa già nằm chuồng, chí ở bốn phương“.

Câu thơ đã thể hiện khí phách bất khuất của Tào Tháo, người già mà chí không già. Nó đã trở thành câu danh ngôn bất hủ mà ai ai cũng biết. Đặc biệt, rất nhiều doanh nhân vẫn thường nhắc tới nó để khích lệ bản thân mình những lúc gặp gian nan, sóng gió khi tuổi đã ngả bóng hoàng hôn.

Rùa tuy thọ

Thọ như rùa thiêng.
Cũng có lúc chết.
Rồng cưỡi mây mù.
Cũng ra tro hết.
Ngựa già nằm chuồng.
Chí ở bốn phương.
Anh hùng lớn tuổi.
Hăng hái như thường.
Khi thịnh khi suy.
Không chỉ tại Trời.
Ta biết di dưỡng.
Sẽ sống lâu dài.

Bài thơ là một tiếng nói đầy lạc quan. Tuy biết rõ đời người hữu hạn và kẻ anh hùng nào rồi cũng về với cát bụi nhưng ý chí không sờn, vẫn trường tồn cùng tuế nguyệt để tiến về phía trước mà thoả nguyện giang sơn đại nghiệp.

Tào Tháo Nam hạ, chinh phạt Giang Đông vào những năm đã ngoài 50 tuổi. Người ta nói “Ngũ thập tri thiên mệnh” (50 tuổi biết mệnh trời). Tào Tháo cũng biết mệnh Trời là thiên hạ chia ba, nhưng chí khí của một người anh hùng không cho phép ông lùi bước, vẫn phải quyết một trận đại chiến ở bên bờ Trường Giang.

Đến năm 211, khi đã 56 tuổi, Tào Tháo vẫn còn đích thân cầm quân đánh Mã Siêu, chinh phạt Tây Lương xa xôi nghìn dặm. Năm 60 tuổi, Tào Tháo vẫn không chịu già, tiếp tục dẫn quân vào Đông Xuyên bình Trương Lỗ, chiếm lấy một dải Hán Trung.

Cả cuộc đời Tào Tháo là chinh chiến trên yên ngựa. Tính ra trước sau ông đã cầm quân đánh dẹp thiên hạ suốt hơn 30 năm, đạp bằng hết các thế lực chư hầu: dẹp Khăn Vàng, diệt Lã Bố, đánh Trương Tú, đuổi Lưu Bị, thảo Viên Thuật, phạt Viên Thiệu, lấy Kinh Châu, bình Mã Siêu, thu hàng Trương Lỗ.

Chân dung của Tào Tháo

Tào Tháo là một người văn tài võ lược. Ngoài sự nghiệp điều binh khiển tướng hiển hách, tài cao bát đẩu ra thì con đường văn chương của ông cũng hết sức hoa lệ, mĩ diệu.

Những sáng tác của ông vô cùng phong phú, ngoài những bài thi phú ra, ông còn có 1 cuốn “Gia truyền”, 10 cuốn “Ngụy chủ tấu sự”, “Ngụy Võ tứ thời thực chế”, 30 cuốn “Ngụy Võ Đế tập”, 10 cuốn “Ngụy Võ Hoàng Đế dật tập”, 10 cuốn “Ngụy Võ Đế tập tân soạn”, 1 cuốn “Ngụy Đế tập bổn”, 3 cuốn “Ngụy Đế tập biên tập bổn”, 9 cuốn “Ngụy Võ Đế lộ bố văn” và còn rất nhiều sách bị thất lạc. Hiện nay chỉ còn khoảng 150 tập đa số là đều là sách giáo dục, số ít là thư biểu.

Tào Tháo, Gia Cát Lượng, Chu Du, Lưu Bị và Tôn Quyền, 5 nhân vật anh hùng, mỗi người đều mang một vai diễn, một sứ mệnh cho riêng mình trên vũ đài lịch sử, đặt định cho nhân loại chuẩn mực đạo đức làm người. Ở đây chính là sự đặt định nội hàm của chữ “Nghĩa”, vì hậu thế mà lưu lại biết bao câu chuyện truyền kỳ thiên cổ.

(Đỗ Khang còn được gọi là Thiếu Khang, sống vào cuối thời Tây Chu, tương truyền là người phát minh ra cách nấu rượu ở Trung Quốc. Ông được những người nấu rượu, bán rượu thờ là ông tổ của nghề rượu, được nhân dân Trung Quốc tôn xưng là Tửu thần, Tửu thánh.

Ông là một trong mười vị thánh trong lịch sử Trung hoa. Trong các sách cổ như Thuyết văn giải tự của Hứa Thận đời Hán, Bát vật chí của Trương Hoa đời Tấn, Sự vật ký nguyên của Cao Thành đời Tống… đều ghi chép Đỗ Khang là người phát minh ra cách nấu rượu, song không có sách nào ghi rõ lai lịch của ông.)

An Nhiên / Theo: ĐKN

ĐĂNG KHOÁI CÁC - HOÀNG ĐÌNH KIÊN


Đăng Khoái các

Si nhi liễu khước công gia sự,
Khoái các đông tây ỷ vãn tình.
Lạc mộc thiên sơn thiên viễn đại,
Trừng giang nhất đạo nguyệt phân minh.
Chu huyền dĩ vị giai nhân tuyệt,
Thanh nhãn liêu nhân mỹ tửu hoành.
Vạn lý quy thuyền lộng trường địch,
Thử tâm ngô dữ bạch âu minh.


登快閣

痴儿了卻公家事
快閣東西倚晚晴
落木千山天遠大
澂江一道月分明
朱弦已為佳人絕
青眼聊因美酒橫
萬里歸船弄長笛
此心吾與白鷗盟


Lên Khoái các
(Dịch thơ: Chi Nguyen)

Việc quan gác lại chẳng đành.
Lầu cao gác vắng, trăng thanh gọi mời.
Mênh mộng rộng dãi đất trời.
Sông Trừng một dải, trăng phơi non ngàn.
Vì ai mà đứt dây đàn ?.
Tri âm còn đó, rượu tàn được đâu !
Thuyền về tiếng sáo buông câu.
Ta về tựa cánh chim âu giữa trời !


Sơ lược tiểu sử tác giả:

Hoàng Đình Kiên 黃廷堅 (1045-1105), tự Lỗ Trực 魯直, biệt hiệu Sơn Cốc đạo nhân 山谷道人, Phù ông 涪翁, người Phân Ninh, Hồng Châu (thuộc Giang Tây ngày nay). Ông là thư hoạ gia và thi gia trứ danh đời Bắc Tống, tề danh cùng thầy ông là Tô Thức, người đời thường gọi Tô-Hoàng. Ông đỗ tiến sĩ, có làm một số chức quan. Ông là người cầm đầu thi phái Giang Tây, một trường phái quá chú trọng đến kỹ xảo làm thơ mà không quan tâm đúng mức đến nội dung tư tưởng của tác phẩm. Hoàng Đình Kiên còn là một người rất am hiểu về hội họa và là một trong những người viết chữ đẹp nhất thời Bắc Tống.

Nguồn: Thi Viện



BÍ ẨN NGÔI CHÙA CỔ ĐỔ MƯA 19 THÁNG 6 HÀNG NĂM

Ngôi chùa hơn 1.800 năm khiến nhiều người ngạc nhiên vì luôn đổ mưa vào chiều 19/6 hàng năm. Nguyên nhân đằng sau là gì?


Trận mưa kỳ lạ tháng 6 trút xuống ngôi chùa 1800 năm?

Trên dãy Tung Sơn, thuộc tỉnh Hà Nam (Trung Quốc), có một ngôi chùa cổ nghìn năm nổi tiếng như Thiếu Lâm Tự. Ngôi chùa này có tên gọi là Phong Huyệt Tự (風穴寺). Chùa có niên đại hơn 1.800 năm và luôn được người dân địa phương coi là thần tự (hay chùa thiêng), bởi ngôi chùa này xảy ra hiện tượng tạm gọi là có thể “hô mưa gọi gió”.

Theo người dân địa phương, cứ vào chiều 19/6 hàng năm, luôn có một trận mưa trút xuống rửa sạch ngôi chùa. Đặc biệt, trước khi mưa xuống, động Phong Huyệt ở ngọn núi sau chùa luôn phát ra âm thanh như tiếng gầm thét.

Phong Huyệt Tự là ngôi chùa nằm trên trên dãy núi Tung Sơn.

Theo các chuyên gia, quan sát từ vị trí địa lý vây quanh Phong Huyệt Tự là một vùng rừng núi có rất nhiều đá Maifan, đây là loại đá có đặc tính giữ nước tốt. Đá Maifan là một loại đá khoáng tự nhiên. Đây là loại đá có chứa nhiều chất khoáng và gần 50 loại khoáng chất khác cần thiết cho cơ thể. Do có tính dược nên đá Maifan được ứng dụng để chứa các bệnh về da liễu, thần kinh, tiêu hóa…

Hơn nữa, cây cối xung quanh rậm rạp và không khí có độ ẩm cao. Đó đều là những điều kiện lý tưởng để hình thành mây. Vào ngày 19/6 hàng năm, vùng này đều đổ mưa. Theo các chuyên gia, nguyên nhân của hiện tượng kỳ lạ này có thể liên quan tới hoạt động của con người.

Cụ thể, vào ngày này, Phong Huyệt Tự thường tổ chức lễ hội rất lớn. Hàng chục nghìn du khách sẽ tới đây để cầu nguyện. Nơi nào tập trung đông người thì hơi nóng sẽ tỏa ra nhiều hơn. Điều này làm gia tăng tốc độ bốc hơi của không khí nóng ẩm. Sau đó, không khí nóng ẩm hội tụ với khí lạnh trên cao thành hơi nước và sẽ ngưng tụ thành giọt nước.

Hơn nữa, địa hình đặc trưng của Phong Huyệt Tự khiến nơi này giống như một chiếc máy thu thanh lớn thu hết mọi tiếng động do con người tạo ra. Do đó, khi sóng âm được khuếch đại thì sẽ phá vỡ sự cân bằng của không khí, khiến nước mưa rơi xuống.

Phong Huyệt Tự có vị trí địa lý đặc biệt và lần đầu tiên được xây dựng cách đây hơn 1.800 năm.

Nguyên nhân khiến động Phong Huyệt phát ra âm thanh lớn trước khi mưa có liên quan tới áp suất không khí. Các chuyên gia chỉ ra rằng, việc chênh lệch áp suất khiến không khí chui vào hang động hình thành các dòng không khí đối lưu.

Vì cấu trúc bên trong động gập ghềnh, chỗ cao, chỗ thấp, đoạn rộng, đoạn hẹp, nên tại thời điểm dòng không khí di chuyển từ chỗ rộng tới chỗ hẹp sẽ hình thành hiệu ứng Venturi phát ra âm thanh cực lớn. Như vậy, hiện tượng kỳ lạ này đã tồn tại lâu năm ở Phong Huyệt Tự, nó được hình thành nhờ cả yếu tố tự nhiên và con người.

Chùa Phong Huyệt được xây dựng lần đầu tiên vào năm Sơ Bình thứ nhất (tức năm 190) thời Hán Hiến Đế của nhà Đông Hán. Sau đó, ngôi chùa này đã được tu sửa và tiếp tục mở rộng vào các triều đại Bắc Ngụy, Đường, Tống, Tấn, Nguyên, nhà Minh và nhà Thanh. Đây được coi là một trong những ngôi chùa lâu đời nhất ở Trung Quốc.

Chùa Phong Huyệt từng nổi tiếng ngang với Thiếu Lâm Tự (ngôi chùa được xưng tụng là cái nôi của võ thuật Trung Hoa với câu nói “Thiên hạ công phu xuất Thiếu Lâm”), Bạch Mã Tự, Tương Quốc Tự. Trong chùa có hơn 140 gian phòng, tòa nhà được xây dựng hài hòa theo thế núi với độ cao được bố trí, thiết kế một cách hợp lý, đa dạng, hài hòa.

Bố cục của chùa Phong Huyệt rất độc đáo. Các tòa nhà chính trong chùa như Đại Hùng Bảo Điện, Tàng Kinh Các, Huyền Chung Các… cũng không được sắp xếp theo trục trung tâm. Điều này có lẽ bị hạn chế do địa hình. Kiến trúc đa dạng của Phong Huyệt Tự gây ấn tượng với các du khách do chùa nhiều lần được tu sửa và xây dựng qua các triều đại.

Do nằm cách xa thành phố, nên Phong Huyệt Tự vẫn còn lưu giữ được nhiều di tích kiến trúc của nhiều triều đại. Ngôi chùa này cung cấp nhiều tư liệu quý giá về lịch sử kiến trúc, được các chuyên gia ca ngợi là “bảo tàng kiến trúc cổ của Trung Quốc”.

Trong chùa có hơn 30 tượng Phật bằng đá và 7 tượng Phật bằng gỗ thời Gia Tĩnh Đế (vị hoàng đế thứ 12 của nhà Minh). Ngoài ra, trong chùa còn có nhiều tấm bia ghi chép về các sự kiện với nhiều kiểu chữ khác nhau.

Ngôi chùa suốt 500 năm chưa từng mở cửa đón khách

Chùa Thừa Ân là một trong những ngôi chùa Phật giáo bí ẩn nhất thế giới, nằm tại phía đông của Thạch Cảnh Sơn, Bắc Kinh, Trung Quốc.

Công trình Phật giáo này được xây dựng lần đầu tiên dưới triều đại nhà Tùy, sau đó được trùng tu nhiều lần đặc biệt trong giai đoạn từ năm 1510 đến 1513 dưới sự cai trị của Hoàng đế Trịnh Đức thuộc triều đại nhà Minh.

Chùa Thừa Ân ở Bắc Kinh, Trung Quốc, là một trong những địa điểm tôn giáo bí ẩn nhất thế giới. (Ảnh: Sohu).

Khu vực chính của chùa – Daxiong, tháp đồng hồ cũng như các bức tượng Phật điêu khắc bằng đá của nơi này cũng được dựng lên vào triều đại nhà Minh. Có thể nói, chùa Thừa Ân sở hữu bộ sưu tập quan trọng của nghệ thuật tôn giáo Trung Quốc thời nhà Minh, chẳng hạn như các bức tranh tường bên trong đại sảnh Thiên Vương…

Sở dĩ nói chùa Thừa Ân kỳ lạ bởi đây là một công trình tôn giáo biệt lập khác hẳn với tất cả những đền chùa thường thấy. Suốt hơn 500 năm qua, chùa chứa nhiều điều bí ẩn, rất hiếm khi mở cửa nên đương nhiên tín đồ Phật tử hay khách du lịch cũng không có cơ hội được bước chân vào trong tham quan, vái vọng…

Theo lời tương truyền, xưa kia, chùa Thừa Ân vốn là một ngôi chùa dành cho tầng lớp Hoàng gia quý tộc nên chỉ đón những người thuộc tầng lớp này viếng thăm. Người thuộc tầng lớp bình dân đều “không đủ điều kiện” bước vào.

Khoảnh khắc hiếm hoi chụp lại một góc khuôn viên trong chùa, nơi có tổng diện tích lên tới 19.000 m2. (Ảnh: Xinhua).

Về sau, dù những người thuộc “tầng lớp trên” không tới chùa cúng bái nữa, nhưng sư trụ trì của chùa vẫn giữ theo nếp truyền thống ban đầu và không tiếp người ngoài. Thời gian trôi qua, cánh cổng chùa đóng kín suốt hơn 500 năm.

Vì không mở cửa nên chùa Thừa Ân gần như tách biệt hoàn toàn với thế giới bên ngoài. Được biết, những nhu yếu phẩm quan trọng sẽ được một nhóm người phụ trách mang đồ từ nơi khác vào. Còn bên trong chùa cũng có rất ít nhà sư dù diện tích nơi này lên tới 19.000 m2.

Tại khắp các tỉnh thành ở Trung Quốc hiện nay có nhiều điểm đến tâm linh, các khu đền chùa hầu hết đều yêu cầu thu vé vào cửa, nhưng với chùa Thừa Ân lại không như vậy. Điều này càng khiến nhiều người tin vào giá trị tâm linh linh thiêng của chùa và ao ước một lần được bước chân vào trong.

Ngày nay, nơi này vẫn giữ nguyên vẻ tôn nghiêm tĩnh lặng ít nơi nào có được.

Hay nói cách khác, suốt hơn 500 năm qua, chùa Thừa Ân vẫn duy trì sự thanh tịnh của mình mà không chịu ảnh hưởng bởi sự xô bồ, ồn ào của thế giới bên ngoài. Năm 2006, địa điểm tôn giáo này được chính quyền Trung Quốc xếp trong danh sách bảo vệ di tích văn hóa trọng điểm quốc gia.

Mỹ Mỹ tổng hợp
Theo: vandieuhay



PHÓNG SINH THẾ NÀO MỚI ĐEM LẠI CÔNG ĐỨC VÔ LƯỢNG?

Các Phật tử chắc đã quen với câu “phóng sanh có thể mang lại công đức vô lượng”; vì vậy ngày nay khi đi lễ chùa, rất nhiều người mua chim, mua cá để phóng sanh. Đặc biệt ngày 23 tháng Chạp, hầu như nhà nào cũng mua cá chép phóng sanh. Đó có thật sự là phóng sanh, có thể đem lại phúc báo vô lượng?

Phóng sanh thế nào mới đem lại phúc báo vô lượng? (ảnh Facebook)

Từ bi và vô vi

Phật gia giảng từ bi, người tu Phật trân quý từng sinh linh nhỏ bé. Chẳng những ‘cứu một mạng người hơn xây bảy tháp phù đồ’, mà cứu một con ốc, một con chim cũng là việc đại Thiện.

Tuy nhiên Phật gia cũng giảng ‘vô vi’, không làm việc thiện hữu vi; cũng có câu “vô sở cầu nhi tự đắc” (không cầu mà tự được). Làm việc thiện hữu vi không nhất định sẽ đem lại phúc báo.

Trước hết chúng ta hãy nhìn lại thực tế những vấn đề phát sinh khi chúng ta làm các việc thiện hữu vi:

Mua chim phóng sanh khi đi lễ chùa: Trước các chùa lớn vào những ngày lễ thường có người đến bán từng lồng to với hàng trăm chú chim nhỏ. Vì xã hội có nhu cầu nên sẽ có người cung ứng. Nhưng chúng ta hãy hình dung, họ bẫy chim bằng cách nào, có làm cho nó đau đớn không? Giả sử đó là một con chim mẹ đang trên đường đi kiếm mồi để về mớm cho chim non. Nay nó bị bẫy rồi, bầy chim non kia ‘chiêm chiếp’ suốt cả ngày để đợi ai đây?

Khi chim mẹ được phóng sanh trở về, có lẽ tất cả chim non đều đã chết rồi. Vậy có phải chính những người mong cầu phúc báo chúng ta đã gián tiếp gây nên sự chia ly và cái chết của những sinh linh vô tội? Thả 1 con chim mà làm chết 4-5 con chim non thì nên được phúc báo hay nghiệp báo đây?

Thả cá chép phóng sanh

Phóng sanh đôi khi lại trở thành sát sanh (ảnh Facebook)

Cũng vậy, hàng năm vào ngày 23 tháng Chạp, người người, nhà nhà đi mua cá chép để phóng sanh. Hàng trăm hàng ngàn con cá chép đã được đánh bắt vào ngày hôm đó. Với chúng ta, cúng Táo quân vui như một ngày lễ; còn với họ nhà chép, chẳng phải là một ngày khủng khiếp với nỗi sợ hãi bao trùm hay sao?

Người người giăng lưới, người người cắm câu. Những chú cá vô tội nếu không trầy da tróc vảy thì cũng bị lưỡi câu móc đến rách hàm. Chú nào còn sống cho đến lúc được thả thì cũng không thể tung tăng bơi lội sau một ngày thoi thóp và vết thương đang đau nhói. Vậy chúng ta đang làm phúc hay đang tạo nghiệp? Nếu chúng ta không làm việc phóng sanh hữu vi ấy, chẳng phải sinh linh vạn vật đều có thể cùng nhau tận hưởng một mùa xuân an vui thái bình rồi sao?

Nên dừng việc phóng sanh hữu vi

Phật gia giảng ‘vô vi’, chúng ta lại ‘hữu vi’, lẽ nào còn hy vọng phúc báo; tâm muốn làm phúc mà hậu quả lại làm hại sinh linh. Nhưng phóng sanh như thế nào mới gọi là ‘vô vi’?

Carina là cô gái nhỏ người Đức. Cô từng bị tai nạn chỉ còn một cánh tay; nhưng gương mặt cô lúc nào cũng rạng rỡ nụ cười. Tôi rất ấn tượng và tự hỏi nhờ đâu cô có thể yêu đời được đến thế. Nhưng không phải đợi lâu, chỉ tiếp xúc đôi ba lần tôi đã có được câu trả lời.

Khi thấy một con cánh cam nằm trên bàn giấy, có vẻ như nó đã bị thương. Cô để nó bò lên ngón tay mình rồi mang nó ra vườn và thả lên một chỗ an toàn. Cô sợ khi nó nằm trên bàn, ai đó không để ý sẽ đặt vật gì lên khiến nó chết bẹp dí.

Mỗi khi ra khỏi nhà, Carina luôn vui tươi phấn khởi. Cô hít gió trời, quan sát vạn vật và luôn thích thú với những dấu hiệu của sự sống đang chuyển động xung quanh mình (ảnh chụp video)

Khi dạo trong vườn hoa, Carina thấy một con ốc bò ngang đường. Cô cẩn thận đặt một chiếc lá to để nó bò lên; rồi mang cả chiếc lá và nó sang bên kia đường. Cô sợ nó sẽ bị người đi đường cán qua trước khi nó đến nơi.

Mỗi khi ra khỏi nhà, Carina luôn vui tươi phấn khởi. Cô hít gió trời, quan sát vạn vật và luôn thích thú với những dấu hiệu của sự sống đang chuyển động xung quanh mình. Ánh mắt cô như chào từng ngọn cỏ, nhành hoa.

Cứu giúp sinh linh xuất phát từ lòng thương xót

Như một thói quen, không biết cô đã cứu bao sinh linh bé nhỏ mỗi ngày mà cô gặp trên đường. Đơn giản chỉ vì cô yêu chúng, cô yêu cuộc sống này (ảnh chụp video)

Carina tung tăng và vô tư như một chú chim nhỏ, nhưng không điều gì lọt khỏi ánh mắt cô. Như một thói quen, không biết cô đã cứu bao sinh linh bé nhỏ mỗi ngày mà cô gặp trên đường. Đơn giản chỉ vì cô yêu chúng, cô yêu cuộc sống này. Cô là biểu tượng của sự thiện lương trong lòng tôi.

Carina có một công việc tốt trong uỷ ban thành phố và một người bạn trai vô cùng yêu thương cô. Nhưng cô luôn chủ động tự mình làm mọi thứ, trừ khi việc ấy nằm ngoài khả năng của cô. Những người ở bên cô chẳng những không cần phải đặc biệt quan tâm cô bởi vì cô tàn tật, mà ngược lại, ai cũng thấy mình nhỏ bé khi đối diện với sức sống và sự yêu đời của cô. Carina đã giúp tôi hiểu rõ hơn về cách yêu thương con người và vạn vật.

Tôi tự nhủ: Những điều tốt đẹp bình yên trong cuộc sống và tình cảm ấm áp của mọi người phải chăng là phúc báo đến từ sự thiện lương thuần khiết?

Tiểu Khiết Sa / Theo: nguyenuoc