Saturday, May 30, 2026

TẠI SAO KẺ THÙ SẴN SÀNG ĂN THỊT VOI 5 TẤN NHƯNG LẠI KHÔNG DÁM "ĐỘNG" ĐẾN LẠC ĐÀ, NHẤT LÀ LẠC ĐÀ ĐÃ CHẾT?

Thiên nhiên thần bí mà vĩ đại, cho tới nay đều có một quy luật tự nhiên, đó chính là sự chọn lọc tự nhiên và sinh tồn, trong trường hợp cạnh tranh mạnh mẽ, mọi sinh vật đều ở trong một tình huống rất nguy hiểm và đối mặt với sự đào thải của quy luật tự nhiên.

Nguồn: aboluowang

Cho đến nay tất cả mọi người cảm thấy rằng một số loài động vật lớn nên có thể tồn tại lâu hơn, và kích thước khổng lồ của chúng có thể khiến một số loài động vật sợ hãi, nhưng ngay cả một con voi nặng 5 tấn như vậy, cũng có khả năng bị động vật ăn thịt bao vây để ăn thịt. Tuy nhiên, hình như nhiều người chưa từng nghe nói lạc đà bị săn đuổi bởi chính kẻ thù tự nhiên của chúng, hay lạc đà thực sự không có thiên địch?

Vì sao lạc đà có thể sống và đi lại trên sa mạc nóng bỏng?

Lạc đà từ lâu luôn được biết đến như “con thuyền của sa mạc”, giữa sa mạc bất tận, chúng là kim chỉ nam cho con người và là niềm hy vọng sống cho những người bị mắc kẹt.

Nguồn: aboluowang

Sự hiện diện của một loài vật như vậy trong sa mạc là rất bắt mắt, nhưng nó cũng làm cho mọi người tò mò, bởi vì trong tự nhiên, lạc đà không bị săn đuổi bởi chính kẻ thù tự nhiên của nó. Trong sự phát triển lâu dài, cũng không có dấu vết bị săn bắt và giết hại bởi những loài ăn thịt lớn, đây là lý do tại sao?

Lạc đà xuất hiện ở Bắc Mỹ 55 triệu năm trước. Nhưng lạc đà thời này không giống với lạc đà trong ấn tượng của mọi người, lúc đó kích thước của chúng chỉ to bằng con cừu non bây giờ, chứ không cường tráng như bây giờ.

Và 10 triệu năm trước, lạc đà Bắc Mỹ đi qua eo biển Bering, đến khu vực Châu Á và Châu Phi, do sự khác biệt về môi trường và mong muốn sinh tồn của chúng, dần dần xuất hiện bướu kép và bướu đơn.

Nguồn: aboluowang

Lạc đà bướu đơn có vóc dáng tương đối nhỏ, nhưng cho nhiều sữa hơn. Cho đến nay, lạc đà bướu đơn ở Úc và Bắc Mỹ là loài hoang dã. Về số lượng, có hơn 700.000 con lạc đà hoang dã ở Úc, lạc đà bướu kép hoang dã có bướu nhỏ, và thân hình mảnh khảnh.

Thông thường, lạc đà bướu kép sẽ đi một mình hoặc tụ tập, và cuộc sống nhóm thường có 2 đến 6 con, thậm chí sẽ đạt khoảng 12,15 con trong đàn lớn. Chỉ riêng về số lượng, lạc đà bướu kép ít hơn lạc đà bướu đơn, lạc đà bướu kép trên toàn thế giới cũng chỉ có khoảng 1000 con.

Và lý do chính cho lạc đà có thể sống trong sa mạc là chúng có khả năng chịu khô, chịu nhiệt và lạnh rất mạnh. Đặc điểm này cho phép chúng tồn tại trong sa mạc.

Nguồn: aboluowang

Và đặc điểm của lạc đà chủ yếu đến từ dạ dày, dạ dày của chúng có rất nhiều túi nước nhỏ tương tự như hình dạng chai, túi nước như vậy có thể giúp chúng lưu trữ nhiều nước hơn, lượng nước uống vào mỗi lần có thể đạt tới 57 lít. Trữ lượng nước như vậy là đủ để trải qua một chuyến đi dài, ngoài ra chúng còn có bộ lông dày và kích thước cơ thể độc đáo có thể phản chiếu ánh sáng.

Các hiệu ứng kết hợp của nhiều khía cạnh mang lại cho chúng khả năng chống lạnh và nóng cực kỳ mạnh mẽ. Chiều cao của lạc đà thường trên 2m, có những con phát triển tốt hơn thậm chí có thể cao đến 3m, thân hình vạm vỡ cũng khiến nó trở thành bá chủ trên sa mạc.

Lạc đà có kẻ thù tự nhiên không?

Nhưng bạn biết đấy, tất cả các loài động vật đều có kẻ thù tự nhiên. Lạc đà không phải là không tồn tại kẻ thù tự nhiên, chỉ hầu như không có. Kẻ thù tự nhiên của lạc đà là sói cát, có kích thước tương đối nhỏ hơn so với các loài sói khác. Chiều cao chỉ khoảng 66cm, trọng lượng trung bình cũng chỉ là 18kg.

Nguồn: aboluowang

Mặc dù kích thước nhỏ, kỹ năng săn mồi của chúng rất cao, sói cát có thể đi săn hơn 10 km với tốc độ 10 km mỗi giờ. Tốc độ nhanh nhất khi săn bắn có thể đạt tới con số khủng khiếp là 65km/giờ, mặc dù khả năng săn mồi mạnh, nhưng muốn bắt lạc đà cũng phi thường khó khăn, trước hết là sự khác biệt về kích thước, hơn nữa lạc đà hiện nay hầu hết đều sống theo bầy đàn, số lượng tăng lên cùng với sự khác biệt về hình thể, làm cho sói cát khó có thể bắt lạc đà.

Vì vậy, không có động vật ăn thịt ăn lạc đà chủ yếu là vì hai lý do chính, đầu tiên là các yếu tố môi trường, điều kiện của khu vực sa mạc là rất khó khăn, rất nhiều động vật ăn thịt lớn không có cách nào để tồn tại ở đây.

Nguồn: aboluowang

Và sói cát có thiên địch đối với lạc đà cũng khó săn mồi vì lý do hình thể. Cho nên cho tới nay cũng không có khả năng xảy ra tình huống lạc đà bị ăn thịt, cũng có thể nói, chúng hầu như không có thiên địch.

“Hãy coi chừng xác lạc đà”, nếu bạn thấy ở trên sa mạc!

Nếu trong sa mạc gặp phải một con lạc đà chết, hãy cẩn thận. Bạn không được chạm vào nó một cách mù quáng. Bởi vì cái chết của lạc đà kỳ thực cũng giống với cá voi, mọi người đều biết vụ nổ xác cá voi đã xảy ra trước đây, và sau khi chết trong cơ thể sẽ xuất hiện rất nhiều phản ứng, và lạc đà cũng vậy, sau khi chết một số lượng lớn vi khuẩn sẽ phát triển trong thân thịt.

Mặt khác, xác một con lạc đà sẽ có khả năng phát nổ.

Tùy ý chạm vào hoặc một tác nhân kích thích nhỏ có thể khiến cơ thể lạc đà phát nổ. Nếu con người tiếp cận một cách bất cẩn, họ có thể sẽ gặp nạn. Do đó, một số nhà khoa học mô tả xác một con lạc đà như một “vũ khí sinh hóa”.

Nguồn: aboluowang

Bởi bộ lông dày và nhiều mỡ của chúng, vì vậy ngay cả trong trường hợp lạc đà bị ốm cũng sẽ chết, lạc đà sẽ không có vết thương, lông bám chắc trên cơ thể của nó!

Nhưng sau khi chết sẽ có một số lượng lớn các vi sinh vật sinh sản, thậm chí còn gây ra sự tích tụ của tất cả các loại khí độc hại, vì vậy để đảm bảo an toàn, tốt hơn hết bạn nên tránh xa những con lạc đà đã chết trên sa mạc.

Kỳ Mai biên dịch
Vương Hòa – aboluowang

Friday, May 29, 2026

CHỮ DUYÊN

"Có khi lỗi hẹn một giờ,
Lần sau muốn gặp phải chờ trăm năm"


CHỮ DUYÊN
Tác giả: Tâm Như

Có duyên nên gặp người ta
Khi duyên đến chỗ thật thà đón tay
Lỡ duyên người nhé đừng cay
Hẹn duyên hạnh ngộ cùng say kiếp kề
Một duyên vạn kiếp đam mê
Giờ duyên gõ cửa đi về đón trăng

Lần duyên ta đến cung hằng
Sau duyên đứng khóc hỏi rằng tại ai?
Muốn duyên nào phải mốt mai
Gặp duyên đâu phải một hai câu từ
Phải duyên người đổ tương tư
Chờ duyên người khổ, đau nhừ thâu đêm
Trăm duyên dẫu cách xa thêm
Năm duyên đến muộn nên phiền chút thôi

Tâm Như



NGƯ ÔNG - LIỄU TÔNG NGUYÊN


Ngư ông - Liễu Tông Nguyên

Ngư ông dạ bạng tây nham túc
Hiểu cấp thanh Tương nhiên Sở trúc.
Yên tiêu nhật xuất bất kiến nhân,
Ái nãi nhất thanh sơn thuỷ lục.
Hồi khan thiên tế hạ trung lưu,
Nham thượng vô tâm vân tương trục.


漁翁 - 柳宗元

漁翁夜傍西巖宿
曉汲清湘燃楚竹
煙銷日出不見人
欸乃一聲山水綠
迴看天際下中流
巖上無心雲相逐


Ông chày
(Dịch thơ: Chi Nguyen)

Lão chài tối nghỉ non Tây. 
Sông Tương, đuốc Sở vui vầy hôm mai. 
Dạng ngày vẫn chẳng gặp ai. 
Non xanh nước biếc, ngày dài hò khoan. 
Ngoảnh đầu trời đấy mênh mang. 
Vô tâm mây nước, lỡ làng chốn đây.


Sơ lược tiểu sử tác giả:

Liễu Tông Nguyên 柳宗元 (773-819) tự Tử Hậu 子厚, người Hà Đông, lúc đầu làm Lam Điền uý, sau tham gia vào phe của Vương Thúc Văn. Văn bị gièm, ông bị đổi làm Vĩnh Châu tư mã, rồi Thứ sử Liễu Châu. Quan điểm chính trị của Liễu Tông Nguyên tiến bộ, chủ trương văn chương phải có tính hiện thực. Tác phẩm có Liễu Châu thi tập.

Nguồn: Thi Viện



CUỘC ĐỜI KHÔNG CÓ THẤT BẠI, CHỈ CÓ THÀNH CÔNG HOẶC TRƯỞNG THÀNH

Con người thường chỉ cảm thấy cuộc đời có ý nghĩa khi mọi việc diễn ra đúng như mong muốn. Khi thành công, bạn gọi đó là may mắn; khi thất bại, bạn cho rằng mình đã đi sai đường. Nhưng có lẽ, điều khiến con người mệt mỏi nhất không phải là biến cố, mà là cách chúng ta định nghĩa biến cố ấy.


Thật ra, đời người không hề tồn tại cái gọi là thất bại tuyệt đối. Mỗi trải nghiệm chỉ dẫn đến hai kết quả: hoặc bạn đạt được điều mình muốn, hoặc bạn hiểu thêm về chính mình.

Thành công đem lại kết quả bên ngoài, còn những lần vấp ngã lại âm thầm xây dựng sức mạnh bên trong. Nếu nhìn đủ xa, bạn sẽ nhận ra rằng nhiều điều từng khiến mình đau đớn nhất, lại chính là bước ngoặt giúp mình trưởng thành.

Khi còn trẻ, bạn thường xem người làm tổn thương mình là đối thủ hoặc kẻ thù. Nhưng theo thời gian, bạn dần hiểu rằng mỗi người xuất hiện trong đời đều mang theo một bài học.

Có người dạy bạn sự tin tưởng, có người dạy bạn giới hạn, có người khiến bạn học cách buông bỏ. Họ không nhất thiết đến để yêu thương bạn, nhưng lại giúp bạn hiểu sâu hơn về nhân tính và về chính bản thân mình. Vì thế, thay vì hỏi “vì sao họ đối xử với mình như vậy”, có lẽ câu hỏi nên là “mình đã học được điều gì từ cuộc gặp gỡ này”.

Cuộc đời cũng không có con đường nào là vô ích. Những lựa chọn đúng giúp bạn tiến lên, còn những lựa chọn sai giúp bạn điều chỉnh phương hướng. Điều đáng tiếc nhất không phải là đi nhầm đường, mà là vì sợ sai mà không dám bước đi. Mỗi bước chân, dù quanh co hay chậm chạp, đều góp phần tạo nên con người hiện tại của bạn.

Con người thường chỉ cảm thấy cuộc đời có ý nghĩa khi mọi việc diễn ra đúng như mong muốn.

Nhiều người nghĩ rằng mình bị hoàn cảnh đánh bại. Nhưng thật ra, điều khiến con người gục ngã thường không phải là sự kiện xảy ra, mà là sự kháng cự trong tâm. Khi bạn cố chấp rằng mọi việc phải diễn ra theo ý mình, bất kỳ sai lệch nào cũng trở thành đau khổ. Ngược lại, khi bạn chấp nhận rằng cuộc sống vốn luôn biến động, bạn bắt đầu nhìn thấy ý nghĩa ẩn sau từng trải nghiệm.

Cho phép mọi việc xảy ra không phải là buông xuôi, mà là một dạng thấu hiểu sâu sắc. Đó là sự tin tưởng rằng mỗi biến cố đều mang theo một phần ý nghĩa mà hiện tại bạn chưa nhìn thấy. Có những điều chỉ nhiều năm sau nhìn lại, bạn mới hiểu vì sao nó cần phải xảy ra vào đúng thời điểm ấy.

Đời người, suy cho cùng, không phải là hành trình tránh né sai lầm, mà là hành trình học cách lớn lên qua mọi hoàn cảnh. Khi hiểu được điều này, bạn sẽ không còn quá sợ hãi trước những bước ngoặt, cũng không còn vội vàng phán xét đúng sai của hiện tại.

Bởi cuối cùng, cuộc đời không hỏi bạn đã đi bao nhiêu con đường hoàn hảo, mà hỏi bạn đã trở thành con người như thế nào sau tất cả những con đường đã đi qua.

Khi nhìn lại bằng một tâm thế như vậy, bạn mới nhận ra: Đời người chưa từng thất bại, chỉ là đang trưởng thành theo những cách khác nhau mà thôi.

Tú Uyên biên tập
Theo: vandieuhay

DẦU MỎ, VŨ KHÍ ĐỊA CHÍNH TRỊ TỐI THƯỢNG - KỲ CUỐI: DẦU ĐÁ PHIẾN VÀ CUỘC CHIẾN IRAN

Một trong những nguyên do dẫn tới cuộc tấn công của Mỹ vào Iran hiện giờ chính là sự phát triển công nghệ dầu đá phiến, đặc biệt là ở Mỹ - yếu tố được coi đã khiến cuộc chơi năng lượng thay đổi hoàn toàn.

Dầu đá phiến đã làm thay đổi cuộc chơi năng lượng toàn cầu - Ảnh: Reuters

Dầu đá phiến giúp Mỹ tự tin

Trước khi Tổng thống Donald Trump và đồng minh Israel tấn công Iran, giới lãnh đạo quân sự Mỹ đã xây dựng các kịch bản chiến tranh với Iran gần như không ngừng nghỉ kể từ năm 1979.

Nhưng một lý do chính khiến hết đời tổng thống này đến đời tổng thống khác phải chùn tay là thực tế đáng lo ngại: Iran luôn có thể phong tỏa eo biển Hormuz - tuyến đường thủy huyết mạch nơi khoảng 1/4 lượng dầu mỏ và 1/5 lượng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) thế giới đi qua.

Iran cũng có thể tấn công các mỏ dầu và cơ sở năng lượng của các nước vùng Vịnh lân cận. Và họ đã làm đúng như vậy khi Mỹ và Israel leo thang trong cuộc chiến.

Không phải ngẫu nhiên mà mọi tổng thống từ Jimmy Carter đến nay, sau khi xem xét phương án chiến tranh với Iran do Lầu Năm Góc trình bày, đều đã phủ quyết. Vậy điều gì đã thay đổi trong thời Tổng thống Trump?

Câu trả lời ưa thích cho tới giờ là tính khí thất thường của Tổng thống Mỹ, bị Israel giật dây hay thậm chí Mỹ bước vào cuộc chiến mà không có mục tiêu chiến thuật rõ ràng. Tất cả những điều đó đều có thể đúng phần nào nhưng còn thiếu một nguyên nhân có thể là cốt lõi.

Trong mắt Mỹ vai trò chiến lược của Hormuz đã thay đổi nhờ một nhóm những nhà khoa học lập dị mê mải với môn địa chất học làm việc cho một số ít công ty năng lượng Mỹ đã tìm ra cách bơm nước vào các thành tạo đá phiến ở áp suất đủ cao để đánh bật hydrocarbon bám trong đá, từ đó tạo ra một dòng nhiên liệu hoàn toàn mới với sản lượng không thể đong đếm.

Trong khoảng thời gian ngắn đến kinh ngạc, từ năm 2003 đến 2015, kỹ thuật khoan ngang và gây nứt vỡ thủy lực - tức fracking - vươn lên đóng vai trò then chốt trong sản xuất năng lượng của Mỹ. Cuộc cách mạng đá phiến kéo theo những hệ lụy địa chính trị được thể hiện rõ ràng qua cuộc chiến ở Iran một cách đầy kịch tính.

Từng chút một, quá trình khai thác dầu bằng kỹ thuật fracking đã nới lỏng sự kìm kẹp của eo biển Hormuz với chiến lược của Mỹ ở Trung Đông, cho phép họ rảnh tay và tự tin hơn hẳn để hành động.

Giữa diễn tiến chiến sự nóng bỏng, một sự kiện ít được để ý hơn xảy ra vào giữa tuần trước. Theo dữ liệu tháng 3-2026 từ Cơ quan Thông tin năng lượng Mỹ (EIA), sản lượng dầu thô của Mỹ đã đạt 24 triệu thùng/ngày, tức nhiều hơn sản lượng của Saudi Arabia (10,9 triệu) và Nga (10,5 triệu) cộng lại. Phần lớn sự phát triển bùng nổ này là do đổi mới trong khai thác dầu đá phiến.

Chưa hết, chuyến hàng LNG đầu tiên của Mỹ xuất cảng mới năm 2016 nhưng nay họ đã trở thành nước xuất khẩu mặt hàng này lớn nhất thế giới, đạt trung bình 425-450 triệu m3/ngày. Sản lượng khí tự nhiên của Mỹ cũng đã vượt mốc 3 tỉ m3/ngày, tức hơn 1.100 tỉ m3/năm, gấp khoảng 6 lần so với Qatar và số liệu của Qatar là trước khi chiến tranh nổ ra. Ngay cả Nga, vốn nổi tiếng là siêu cường năng lượng, cũng chỉ có tổng sản lượng khí đốt hằng năm khoảng 620 tỉ m3, tức bằng hơn một nửa của Mỹ.

Khí và dầu đá phiến đã thay đổi hoàn toàn ý nghĩa của năng lượng với nền kinh tế Mỹ. Vào năm 2024 khí tự nhiên đạt mức cao kỷ lục khi chiếm 36% tổng tiêu thụ năng lượng sơ cấp của nền kinh tế số 1 thế giới, gần tương đương dầu mỏ (38%).

Để so sánh, một thập niên trước khí đốt mới chỉ chiếm khoảng 1/4 và dầu chiếm 40% nguồn năng lượng sơ cấp của Mỹ. Fracking đã biến khí tự nhiên, vốn từng chỉ có vai trò phụ trợ, thành nguồn năng lượng quan trọng ngang ngửa dầu mỏ.

Hơn nữa, khí tự nhiên không được giao dịch toàn cầu như dầu mỏ. Nó mang tính khu vực cao độ, bị khóa chặt vào các mạng lưới đường ống và hợp đồng dài hạn, điều đồng nghĩa cú sốc giá từ những cuộc chiến ở nước ngoài không đánh vào túi tiền dân Mỹ nhanh chóng như giá dầu.

Giá dầu tăng vọt sẽ lập tức cảm nhận được ở trạm xăng trên khắp thế giới. Nhưng khi giá khí đốt tăng vọt ở những nơi phụ thuộc vào nguồn cung Trung Đông, giá ở Mỹ hầu như không nhúc nhích.

Khi Mỹ và Israel bắt đầu các cuộc không kích ngày 28-2, họ đã hành động dựa trên rất nhiều mục tiêu nhưng nền tảng cho tất cả những tính toán đó là hiểu biết rằng cú sốc năng lượng kéo theo sẽ mang tính bất đối xứng không kém các cuộc không kích. Người Mỹ cũng sẽ chịu thiệt hại nhưng phần còn lại của thế giới sẽ tả tơi.

Thậm chí ở cấp độ vĩ mô, năng lượng càng đắt đỏ thì càng có lợi cho Mỹ. Một chính quyền thận trọng hơn sẽ coi cú sốc năng lượng toàn cầu là điều tồi tệ, vì nó gây mất ổn định cho địch thủ cũng nhiều như cho đồng minh. Hơn nữa nếu muốn tiếp tục đóng vai cảnh sát toàn cầu, Mỹ không thể trở thành tác nhân gây bất ổn.

Nhà máy điện than có thể thành lựa chọn của Trung Quốc khi nguồn cung khí đốt không còn được bảo đảm - Ảnh: Reuters

Trung Quốc và than đá

Tất nhiên, đối thủ mà Mỹ lo ngại không phải là Bangladesh hay Thái Lan, vốn chỉ là những nạn nhân tên bay đạn lạc, mà là Trung Quốc. Nhưng liệu cuộc chiến này có đủ để làm tê liệt Trung Quốc?

Trong nhiều thập niên, giới lãnh đạo Bắc Kinh cũng đã quan tâm với chính kịch bản đang diễn ra. Nhưng không giống Mỹ, họ không thể dùng công nghệ fracking để tiến tới độc lập năng lượng. Thay vào đó, Trung Quốc chọn nguồn tài nguyên mà họ không thiếu: than đá. Tính đến tháng 7-2025 có gần 1.200 nhà máy điện chạy than đang hoạt động ở nước này, bằng cả phần còn lại của thế giới cộng lại.

Trung Quốc cũng đang xây dựng nhà máy mới với tốc độ ngày càng nhanh, tạo nên hệ thống dự phòng khổng lồ cho ngày mà dầu và khí đốt không còn trông cậy được nữa. Ngay trước khi cuộc chiến bắt đầu, các nhà máy này chỉ vận hành khoảng 50% thời gian. Trong cuộc cạnh tranh với năng lượng mặt trời và năng lượng gió giá rẻ, một phần lớn nhà máy điện chạy than đang thua lỗ.

Nhưng như mọi chuyện khác ở Trung Quốc, công suất dư thừa này là có ý đồ: hàng trăm nhà máy nhàn rỗi cũng chính là kho dự trữ năng lượng chiến lược để chuẩn bị cho ngày mà Qatar không thể giao LNG vì chiến tranh và Mỹ thì đã chuyển sang vị thế đối đầu. Tháng 3 này, ngày đó đã đến.

Khi giá LNG tăng vọt và nguồn cung sụp đổ, Trung Quốc kích hoạt chính sách bảo hiểm và bật các nhà máy than lên. Nhưng than đá bẩn hơn nhiều so với LNG. Tiêu thụ thêm 1 tỉ tấn than sẽ tạo ra khoảng 2 tỉ tấn khí thải CO2 trong một năm. (Mỹ hiện phát thải tổng cộng khoảng 4,7 tỉ tấn mỗi năm).

Đó là lý do tại sao cuộc chiến ở Iran còn là một thảm họa với khí hậu. Khi cuộc cách mạng dầu đá phiến định hình, giới vận động cho kỹ thuật khai thác này đã nói rất nhiều về việc nó sẽ cho phép Mỹ chuyển đổi từ than đá gây ô nhiễm cao sang khí tự nhiên ít ô nhiễm hơn để phát điện. Nhưng hệ quả trực tiếp hiện giờ là dầu đá phiến khiến Mỹ sẵn sàng hành động liều lĩnh hơn và do đó buộc Trung Quốc phải tái khởi động các nhà máy điện than trên diện rộng.

Tác động trực tiếp của chiến tranh thì dễ thấy nhưng tác động gián tiếp sẽ để lại hậu quả lâu dài hơn nhiều. Nếu cuộc chiến Iran rốt cuộc làm gia tăng biến đổi khí hậu và củng cố chiến lược than đá của Trung Quốc thì tất cả sẽ cùng thua.

"Khoan, khoan nữa, khoan mãi"

Ngay từ nhiệm kỳ đầu tiên, Tổng thống Trump đã nhấn mạnh mong muốn nới lỏng các quy định về môi trường với mảng năng lượng qua chính sách "Khoan, khoan nữa, khoan mãi". Một số ước tính cho thấy sản lượng năng lượng ở Mỹ đã tăng 60% trong nhiệm kỳ 2016-2020 của ông. Nhiệm kỳ 2 này con số đó được dự báo sẽ còn lớn hơn nữa.

Hải Minh / Theo: tuoitre
Link tham khảo:
https://en.wikipedia.org/wiki/Fracking




Thursday, May 28, 2026

TỪ ĐỨC TIN ĐẾN DỤC VỌNG: SỰ SA NGÃ ĐAU ĐỚN TRONG CHIẾC ÁO CÀ SA

Trong nhiều thế kỷ, hình ảnh những nhà sư khoác lên mình chiếc áo cà sa vàng óng ở Thái Lan đã gắn liền với sự thanh tịnh, lòng từ bi và niềm hy vọng của hàng triệu tín đồ. Chùa chiền không chỉ là nơi cầu nguyện, mà còn là chỗ dựa tinh thần cho cả một xã hội. Ấy vậy mà chỉ trong vòng ba năm ngắn ngủi, một người phụ nữ bình thường Wilawan Emsawat, hay còn gọi là Golf đã khiến cả nền Phật giáo Thái Lan chao đảo. Với những lời thì thầm ngọt ngào, một chiếc điện thoại có camera, và sự kiên nhẫn lạnh lùng, cô ta đã quật ngã ít nhất 15 vị sư, trong đó có nhiều người được xem như cao tăng.

Từ đức tin đến dục vọng: cú lật mặt đau đớn trong chiếc áo cà sa

Câu chuyện này thoạt nghe giống như một vụ bê bối cá nhân. Nhưng nếu nhìn sâu hơn, nó không chỉ là cú ngã của một vài con người, mà còn là hồi chuông thức tỉnh về niềm tin, về dục vọng, và cả sự mong manh của đạo hạnh khi bị thử thách bởi tiền bạc và cám dỗ.

Góc khuất sau tấm áo cà sa

Để hiểu cú sập đổ này, phải trở lại với cách mà Golf tiếp cận. Xuất thân nghèo khó, không quyền lực, không học vấn, nhưng cô ta có trí thông minh sắc bén và một tham vọng cháy bỏng về sự giàu có, hưởng thụ. Với Golf , chùa chiền không còn là chốn linh thiêng, mà là một “kho báu” khổng lồ gần như không ai giám sát. Thống kê cho thấy, các chùa ở Thái Lan nắm giữ tới 410 tỷ baht trong ngân hàng, chủ yếu do các trụ trì kiểm soát.

Golf đã hóa thân thành một tín nữ mộ đạo trên mạng xã hội: đăng ảnh quỳ lạy, viết kinh kệ, tổ chức cúng dường sang trọng. Cô vay nợ, thuê túi xách hàng hiệu, lái xe sang, tất cả chỉ để xây dựng hình ảnh một người phụ nữ ngoan đạo, giàu có và khiêm nhường. Nhờ vậy, cánh cửa dẫn tới những vị sư tưởng như “bất khả xâm phạm” đã dần mở ra.

Ban đầu chỉ là những tin nhắn khiêm tốn: “Thưa thầy, con thường bị ác mộng, nhưng nghe thầy giảng, lòng con an yên.” Rồi là những món quà nhỏ, những buổi gặp gỡ “trong sáng” ở quán trà. Từng chút một, cô ta gieo sự tin tưởng, làm tan băng sự cảnh giác. Và cuối cùng, khi những món quà lớn như xe hơi xuất hiện, ranh giới giữa cúng dường và hối lộ đã sụp đổ.

Điều khiến công chúng rúng động không chỉ là sự sa ngã của các vị sư, mà là cách sa ngã ấy diễn ra nhẹ nhàng, tinh vi, từng bước một, đến mức chính các nạn nhân tin rằng họ vẫn đang giữ vững đạo hạnh.

Khi niềm tin biến thành công cụ

Cựu trụ trì Phra Ajarn Khom, tên thật là Khom Kongkaeowas, bị kết án 468 năm tù vì tội tham ô tiền công đức - Ảnh: BANGKOK POST

Tôn giáo vốn dựa trên niềm tin. Tín đồ tin vào sự giác ngộ của sư thầy; sư thầy tin rằng mình đủ đạo hạnh để dìu dắt người khác. Nhưng niềm tin ấy cũng chính là kẽ hở dễ bị lợi dụng. Golf không cần bạo lực, không cần đe dọa, chỉ cần nắm bắt đúng tâm lý là khát khao được ngưỡng mộ, được sẻ chia, được quan trọng của con người.

Một vị trụ trì từng thừa nhận sau khi bị bắt: “Tôi biết điều đó sai, nhưng ánh mắt của cô ấy, sự ngưỡng mộ khiến tôi thấy mình quan trọng.”

Đây là điểm cốt lõi: sự yếu đuối của con người. Dù khoác áo tu hành, họ vẫn mang trong mình những bản năng ham muốn, sĩ diện, sợ hãi. Và khi không có cơ chế giám sát minh bạch, sự yếu đuối ấy dễ dàng bị khai thác.

Chỉ trong vòng ba năm, Golf đã xây dựng một “đế chế săn mồi”: hơn 80.000 bức ảnh, 5600 video ghi lại cảnh riêng tư của các sư, hàng trăm triệu baht chảy vào tài khoản rồi nhanh chóng tan biến trong những cơn nghiện cờ bạc trực tuyến.

Câu chuyện cho thấy một khi niềm tin không đi kèm với tỉnh táo, nó có thể biến thành vũ khí nguy hiểm nhất.

Ngày Phật giáo Thái Lan “sụp đổ”

Ngày 9/5/2025, truyền thông Thái Lan gọi đó là “ngày Phật giáo sụp đổ”. Sáu vị cao tăng công khai hoàn tục, tám người khác bị trục xuất khỏi tăng đoàn. Hình ảnh những nhà sư từng được ngưỡng mộ phải tháo bỏ áo cà sa trở thành cú sốc tập thể.

Tín đồ lớn tuổi xem Golf như “yêu nữ báng bổ”, xuống đường đòi trừng phạt. Nhưng giới trẻ lại coi cô ta như kẻ đã “xé toạc tấm màn vàng”, để lộ sự mục ruỗng đã tồn tại từ lâu. Hashtag “thợ săn sư” bùng nổ trên mạng xã hội, thu hút hàng trăm triệu lượt xem.

Lượng cúng dường vào các chùa lớn giảm mạnh, có nơi tới hơn 30%. Khói hương thưa thớt, niềm tin lung lay. Lần đầu tiên sau nhiều thế hệ, người dân Thái phải đặt câu hỏi: tiền công đức chúng ta dâng lên rốt cuộc được dùng vào đâu?

Bê bối ấy buộc chính phủ và hội đồng tăng thống phải hành động. Kiểm toán toàn quốc, giới hạn tài khoản cá nhân của các sư, thậm chí dùng AI giám sát dòng tiền. Đó không còn là câu chuyện đạo đức cá nhân, mà là một cuộc thanh lọc tôn giáo chưa từng có.

Những bài học không chỉ dành cho Thái Lan

Chân dung Golf. Ảnh: 163

Người Việt Nam nghe câu chuyện này có thể thở phào: “Đó là chuyện của Thái Lan.” Nhưng liệu chúng ta có chắc mình miễn nhiễm?

Tôn giáo nào cũng có những cá nhân thánh thiện, nhưng cũng có những lỗ hổng cho kẻ xấu lợi dụng. Khi tiền bạc gắn liền với niềm tin, nguy cơ tha hóa luôn rình rập. Và điều quan trọng hơn cả là chúng ta dễ bị ru ngủ bởi hình thức bên ngoài như áo cà sa, câu kinh, tiếng mõ mà quên mất rằng điều cốt lõi của Phật giáo hay bất cứ tôn giáo nào chính là tâm trong sáng.

Có một lời nhắc nhở cổ xưa: “Phật không ở trong chùa. Phật ở trong tâm người giữ lòng ngay thẳng.” Nếu một người khoác áo tu hành nhưng không tu tâm, họ cũng dễ ngã gục như bao kẻ đời thường. Ngược lại, nếu một người bình thường biết sống thiện, biết giúp người, biết giữ lòng trong sạch, họ đã chạm gần hơn đến tinh thần Phật pháp.

Giữ niềm tin nhưng không mù quáng

Câu chuyện Golf không chỉ vạch trần sự sa ngã, mà còn đặt ra một câu hỏi lớn: Làm sao để giữ niềm tin khi những người được tin tưởng nhất lại phản bội?

Câu trả lời có lẽ nằm ở sự cân bằng giữa niềm tin và tỉnh thức. Tin để có nơi nương tựa, để nuôi dưỡng hy vọng. Nhưng cũng phải Tỉnh để không trao trọn quyền lực cho bất kỳ ai, để luôn nhớ rằng Phật không nằm trong ngôi chùa nguy nga, cũng không gói gọn trong chiếc áo cà sa vàng óng. Phật ở trong từng hành động tử tế, trong sự bình an của tâm hồn.

Nếu ta hiểu được điều đó, những vụ bê bối không còn đủ sức quật ngã đức tin. Ngược lại, chúng trở thành lời nhắc nhở để ta quay về với cốt lõi: “Sống thiện, sống tỉnh, sống với một trái tim không vẩn đục.”

Tạm kết

Wilawan Emsawat (giữa) tại Cục Điều tra Trung ương ở Bangkok. Ảnh: Bangkok Post.

Golf rồi sẽ phải trả giá trước pháp luật. Những vị sư sa ngã rồi cũng lùi vào bóng tối. Nhưng dư âm của vụ việc này sẽ còn vang vọng, như một vết nứt trên bức tường tưởng chừng kiên cố, như một cú chấn động để mọi người soi lại chính mình.

Tấm áo vàng có thể bị hoen ố, nhưng điều đó không có nghĩa là Phật pháp mất đi giá trị. Ngược lại, chính khi áo rách, ta mới thấy rõ hơn đâu là vàng thật, đâu chỉ là lớp mạ ngoài.

Có lẽ, điều quan trọng nhất mà câu chuyện để lại là: “Niềm tin không phải đặt trọn nơi hình thức hay con người, mà phải được nuôi dưỡng trong tâm sáng và hành động thiện lành của chính mỗi chúng ta.”

Tú Uyên biên tập
Theo: vandieuhay

MAI HOA KỲ 2 - TÔ THỨC


Mai hoa kỳ 2

Hà nhân bả tửu úy thâm u,
Khai tự vô liêu lạc cánh sầu.
Hạnh hữu thanh khê tam bách khúc,
Bất từ tương tống đáo Hoàng Châu.


梅花其二

何人把酒慰深幽
開自無聊落更愁
幸有清溪三百曲
不辭相送到黃州


Hoa mai kỳ 2
(Dịch thơ: Chi Nguyen)

Một mình nâng chén bấy lâu. 
Thâm u cảnh vật, lòng sầu sầu thêm. 
Suối trong vẫn lượn êm đềm. 
Hoàng Châu tiễn biệt, bên thêm ly tao.


Sơ lược tiểu sử tác giả:

Tô Thức 蘇軾 (1037-1101) tự Tử Chiêm 子瞻, Hoà Trọng 和仲, hiệu Đông Pha cư sĩ 東坡居士, người đời thường gọi là Tô Đông Pha 蘇東坡, thuỵ Văn Trung 文忠, người My Sơn (nay thuộc tỉnh Tứ Xuyên, Trung Quốc). Ông từng làm quan Thông phán, Thái thú. Cha là Tô Tuân, em là Tô Triệt, đều là các đại gia thi văn, đương thời người ta gọi là Tam Tô. Thái độ của ông rất hào sảng lạc quan, tuy ông làm quan thăng giáng nhiều lần, song ông không để ý, vẫn ưu du tự tại, đọc sách làm vui, ông là người giàu tình cảm, cho nên phản ánh tới từ của ông, vừa hào phóng lại vừa tình tứ. Ông là người có tài nhất trong số bát đại gia của Trung Hoa (từ thế kỷ VII đến thế kỷ XIII, gồm có Hàn Dũ, Liễu Tông Nguyên đời Đường, Âu Dương Tu, Tô Tuân (cha Tô Thức), Tô Thức, Tô Triệt (em Tô Thức), Vương An Thạch và Tăng Củng), khoáng đạt nhất, tư tưởng và tính tình cũng phức tạp nhất.

Nguồn: Thi Viện