Friday, November 20, 2026

5 LƯU Ý KHÍ ĂN SUSHI ÍT NGƯỜI BIẾT

Sushi là niềm tự hào của ẩm thực Nhật Bản và rất được yêu thích trên thế giới. Sau đây là 5 lưu ý để thưởng thức sushi một cách đúng điệu mà không phải ai cũng biết.

Sushi đa dạng trong cách trình bày và kết hợp nguyên liệu.

Càng ngày, ẩm thực không chỉ dừng lại ở định nghĩa ngon, mà còn là những yêu cầu cao sự tiểu tiết, tinh tế trong từng món ăn. Sushi không còn xa lạ, nhưng dưới đây là 5 điều không phải ai cũng để ý khi thưởng thức món ăn truyền thống đến từ xứ sở hoa anh đào này.

Phần cơm

Sushi đặc trưng bởi phần cơm được trộn với giấm. Thực khách thường để ý phần thức ăn phía trên mà quên đi phần cơm phía dưới mới là nền tảng chính cho món ăn. Vì vậy, tuy không ảnh hưởng quá nhiều đến hương vị, phần cơm bị cứng, quá nguội hay nhão cũng là một điểm trừ rất lớn đối với người sành ăn.

Cơm là một trong những thành phần quan trọng nhưng ít được để ý đến trong sushi.

Kích cỡ

Càng ngày càng ít người để ý đến kích cỡ của một miếng sushi. Tuy nhiên, điều này khá quan trọng đối với trải nghiệm của thực khách khi sushi thường được phục vụ cho hình thức one-bite (tức ăn hết trong một miếng cắn). Do vậy, một miếng sushi kích cỡ tiêu chuẩn không được quá lớn nhưng vẫn tạo cảm giác đầy đặn trong khoang miệng.

Kích cỡ vừa phải của miếng sushi sẽ khiến cho việc thưởng thức được trọn vẹn hơn.

Ngoài ra, người Nhật cũng có một câu nói “hara hachi bun” nghĩa là “ăn đến khi bạn no khoảng 80%”. Riêng với sushi, việc ăn đến khi cảm thấy no có thể làm thực khách khó cảm nhận được trọn vẹn hương vị và độ tươi ngon của món ăn.

Các món đi kèm

Bạn có thể bắt đầu thắc mắc tại sao lại có sự xuất hiện của các món ăn phụ trong menu? Tuy nhiên, một chiêu thức bán hàng thường thấy được của các nhà hàng sushi sử dụng là: điều đặc biệt hơn khiến thực khách phải chú ý. Dường như các món ăn có vẻ “không liên quan” này lại hữu hiệu trong việc làm nền cho món sushi được trình bày đẹp mắt.

Các loại mì, tempura... dường như "kém hấp dẫn" hơn rất nhiều khi đặt cạnh sushi.

Nguyên liệu

Sushi Nhật Bản trở thành nét độc đáo trong ẩm thực bởi sự kết hợp nguyên liệu của nó. Tuy nhiên, một số nhà hàng không chuyên về ẩm thực Nhật Bản khi chế biến sushi thường có sự kết hợp kỳ lạ khác để làm tăng hương vị và phù hợp với số đông.

Một số nơi thêm mayonnaise vào khẩu phần làm tăng vị ngậy và béo. Điều này có thể làm át đi hương vị tự nhiên từ cá, thịt hay các nguyên liệu khác cũng như làm giảm sự tinh tế của sushi.

Mayonnaise là nguyên liệu vốn được ít dùng trong món sushi truyền thống.

Sự chênh lệch giữa các nguyên liệu

Sự hài hòa trong bất kỳ món ăn nào cũng là yếu tố cực kỳ quan trọng. Gần đây, khi các nhà hàng sushi ngày một nhiều và dần trở nên thương mại hóa, phần thức ăn và cơm dần có chênh lệch rõ ràng. Điều đó khiến trải nghiệm của thực khách không còn cảm giác bùng nổ trong miệng khi được thưởng thức một món sushi đúng chuẩn.

Các nguyên liệu trong sushi cần đảm bảo sự hài hòa cả về hình thức lẫn hương vị.

Ẩm thực Nhật Bản được UNESCO liệt kê vào danh sách các di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. Điều này cũng có nghĩa các món ăn của Nhật Bản đều mang đậm bản sắc văn hóa bản địa. Trong chặng hành trình tìm kiếm những câu chuyện của sushi, đừng ngại trở thành một thực khách khó tính. Dần dần, bạn sẽ nhận ra được nét tinh tế và thú vị len lỏi trong từng tầng vị của món ăn truyền thống này.

Theo: vivunow.com

Thursday, November 19, 2026

TRUNG QUỐC CÓ 4 NỮ HOÀNG ĐẾ: NGOÀI VÕ TẮC THIÊN, 3 NGƯỜI CÒN LẠI GỒM NHỮNG AI?

Nhắc đến những nữ hoàng đế trong lịch sử Trung Quốc, phần lớn mọi người thường nghĩ ngay đến Võ Tắc Thiên. Tuy nhiên, trong hơn 2.000 năm lịch sử chế độ quân chủ phong kiến Trung Quốc, đã xuất hiện 4 người phụ nữ từng lên ngôi hoàng đế hoặc tự xưng đế.

Võ Tắc Thiên.

1. Nữ hoàng đế nổi tiếng nhất: Võ Tắc Thiên

Võ Tắc Thiên (624–705), còn gọi là Võ Chu Thánh Thần Hoàng đế, là nữ hoàng đế nổi tiếng nhất trong lịch sử Trung Quốc.

Ban đầu, bà là một tài nhân trong hậu cung của Đường Thái Tông Lý Thế Dân và được nhà vua gọi là “Mị Nương”.

Năm Trinh Quán thứ 23 (649), Đường Thái Tông qua đời. Sau những cuộc tranh giành ngôi vị đầy sóng gió, Lý Trị được các đại thần như Trưởng Tôn Vô Kỵ ủng hộ, lên kế vị ngai vàng khi mới 22 tuổi, tức Đường Cao Tông.

Trong khi đó, Võ Mị Nương, người lớn hơn Lý Trị 4 tuổi, bị đưa đến chùa Cảm Nghiệp xuất gia làm ni cô, lấy pháp danh là Minh Không.

Năm Vĩnh Huy thứ hai (651), Lý Trị chính thức đón Võ Mị Nương trở lại hoàng cung và phong bà làm Chiêu nghi.

Đến năm Vĩnh Huy thứ sáu (655), Đường Cao Tông phế truất Vương hoàng hậu và Tiêu Thục phi, đồng thời lập Võ Mị Nương làm hoàng hậu.

Mùa đông năm Hiển Khánh thứ năm (660), sức khỏe của Đường Cao Tông suy giảm nghiêm trọng. Nhà vua mắc chứng bệnh được sử sách gọi là “phong tật”, thường xuyên đau đầu, chóng mặt, mắt mờ, không thể trực tiếp giải quyết công việc triều chính. Vì vậy, nhiều khi lên triều, ông phải giao cho Võ hoàng hậu thay mình xử lý chính sự.

Trong giai đoạn 660–683, Võ Tắc Thiên từng bước tham gia điều hành triều đình với tư cách hoàng hậu. Quyền lực của bà ngày càng lớn, đến mức hai người được quần thần gọi là “Nhị Thánh”.

Năm 683, Đường Cao Tông qua đời. Võ Tắc Thiên trở thành Hoàng thái hậu, nắm quyền nhiếp chính, trực tiếp quyết định các vấn đề trọng đại của quốc gia. Hai người con trai của bà là Đường Trung Tông và Đường Duệ Tông lần lượt lên ngôi, nhưng thực quyền vẫn nằm trong tay mẹ.

Võ Tắc Thiên.

Năm 690, Võ Tắc Thiên chính thức xưng đế, lấy danh hiệu Thánh Thần Hoàng đế, đổi quốc hiệu từ Đường thành Chu, sử gọi là Võ Chu. Từ đây, bà trở thành nữ hoàng đế duy nhất trong lịch sử Trung Quốc được công nhận rộng rãi là chính thức đăng cơ và tự mình trị vì với tư cách hoàng đế.

Võ Tắc Thiên nắm giữ ngai vàng cho đến năm 705. Sau cuộc chính biến Thần Long, bà buộc phải thoái vị, trao lại quyền lực cho nhà Đường và qua đời ngay trong năm đó. Thời gian bà ở ngôi hoàng đế kéo dài khoảng 15 năm.

Tính từ khi bắt đầu tham gia triều chính, trải qua các giai đoạn cùng Đường Cao Tông điều hành đất nước, nhiếp chính với tư cách Hoàng thái hậu và cuối cùng tự mình xưng đế, Võ Tắc Thiên đã nắm giữ quyền lực tối cao hoặc có ảnh hưởng quyết định đến triều chính trong hơn 40 năm.

Thời kỳ trị vì của bà được xem là giai đoạn tiếp nối những thành tựu từ thời “Trinh Quán chi trị” của Đường Thái Tông, đồng thời đặt nền móng cho sự phát triển dẫn đến thời kỳ thịnh trị “Khai Nguyên thịnh thế” dưới triều Đường Huyền Tông.

Trong sử sách, giai đoạn này còn được nhắc đến với tên gọi “Trinh Quán di phong”, tức tiếp nối phong khí thịnh trị của thời Trinh Quán.

2. Nữ hoàng đế đầu tiên: Nguyên Cô Nương

Nguyên Cô Nương (sinh ngày 12/2/528, không rõ năm mất), còn được một số tài liệu gọi là Bắc Ngụy Thương Đế, là thành viên hoàng tộc Bắc Ngụy, thuộc dân tộc Tiên Ti. Bà sinh ra tại kinh đô Lạc Dương, tên thật không được ghi chép rõ ràng.

Nguyên Cô Nương là người con ruột duy nhất của Bắc Ngụy Hiếu Minh Đế Nguyên Hủ. Dưới sự sắp đặt của bà nội là Hồ Thái hậu, đứa trẻ này được tuyên bố là hoàng tử ngay từ khi chào đời, sau đó từng có thời gian rất ngắn được đưa lên ngôi hoàng đế khi mới khoảng 50 ngày tuổi.

Để hiểu sự kiện đặc biệt này, cần nhìn lại những biến động trong triều đình Bắc Ngụy lúc bấy giờ.

Năm 515, Bắc Ngụy Tuyên Vũ Đế Nguyên Khác qua đời tại điện Thức Càn. Người con trai còn sống duy nhất của ông là Nguyên Hủ lên kế vị khi mới khoảng 4 tuổi, tức Bắc Ngụy Hiếu Minh Đế.

Mẹ ruột của Hiếu Minh Đế là Hồ thị, vốn giữ chức Sung hoa trong hậu cung, được tôn làm Hoàng thái hậu. Vì hoàng đế còn nhỏ tuổi, Hồ Thái hậu trực tiếp nắm quyền điều hành triều chính.

Theo một số ghi chép lịch sử, Hồ Thái hậu chuyên quyền, loại bỏ những người bất đồng chính kiến, khiến tình hình chính trị ngày càng bất ổn. Những chuyện liên quan đến đời sống riêng của bà cũng gây nhiều tranh cãi trong triều đình.

Khi Hiếu Minh Đế trưởng thành, ông muốn giành lại quyền lực, nhưng Hồ Thái hậu không chịu trao trả quyền điều hành đất nước.

Ảnh minh hoạ.

Mâu thuẫn giữa hai mẹ con ngày càng gay gắt. Đặc biệt, những tranh chấp quyền lực liên quan đến Thanh Hà vương Nguyên Dịch càng khiến tình hình triều đình trở nên căng thẳng.

Ngày 12/2/528, con gái của Hiếu Minh Đế chào đời. Hồ Thái hậu tuyên bố với bên ngoài rằng đứa trẻ là hoàng tử, nhằm bảo đảm triều đình có người kế vị. Ngày hôm sau, triều đình ban chiếu đại xá thiên hạ và đổi niên hiệu thành Võ Thái.

Ngày 31/3/528, Hiếu Minh Đế Nguyên Hủ đột ngột qua đời. Theo một số ghi chép, nhà vua bị đầu độc theo sự sắp đặt của Hồ Thái hậu, nhưng đây vẫn là vấn đề được các tài liệu lịch sử thuật lại với những mức độ chắc chắn khác nhau.

Ngay sau đó, Hồ Thái hậu tuyên bố đứa trẻ mới sinh là con trai của tiên đế và đưa lên ngôi hoàng đế. Bà tiếp tục giữ quyền nhiếp chính, đồng thời ban lệnh đại xá.

Lúc này, Nguyên Cô Nương mới khoảng 50 ngày tuổi.

Như vậy, một bé gái chưa đầy hai tháng tuổi đã trở thành người đứng đầu danh nghĩa của triều Bắc Ngụy. Một số tài liệu đời sau gọi nhân vật này là “Võ Thái nữ hoàng”.

Tuy nhiên, thời gian tại vị của Nguyên Cô Nương chưa đầy một ngày.

Sau khi nhận thấy tình hình triều đình tạm thời ổn định, Hồ Thái hậu lập tức ban chiếu công bố sự thật rằng vị hoàng đế vừa được đưa lên ngôi thực chất là con gái. Bà phế bỏ đứa trẻ, sau đó lập Nguyên Chiêu, cháu nội của Bắc Ngụy Hiếu Văn Đế Nguyên Hoành, làm hoàng đế.

Theo một số câu chuyện được lưu truyền, Hồ Thái hậu về sau còn cho sát hại Nguyên Cô Nương và truy tặng thụy hiệu “Thương Đế”. Tuy nhiên, tính xác thực của những chi tiết này chưa được xác nhận thống nhất trong các nguồn sử liệu.

Một số tài liệu còn gọi bà là Kính Ai công chúa.

Do đó, dù thường được nhắc đến như nữ hoàng đế đầu tiên trong lịch sử Trung Quốc, Nguyên Cô Nương thực chất chỉ được đưa lên ngai vàng trong một cuộc sắp đặt chính trị, không có khả năng trực tiếp thực hiện quyền lực của hoàng đế.

3. Nữ hoàng đế xuất thân nông dân: Trần Thạc Chân

Trần Thạc Chân, còn được viết là Trần Thạc Trinh (620–653), là người vùng Tử Đồng Nguyên, huyện Trĩ Sơn, châu Mục, thời nhà Đường, nay thuộc huyện Thuần An, tỉnh Chiết Giang, Trung Quốc.

Bà xuất thân trong một gia đình nông dân bình thường, nhưng về sau trở thành thủ lĩnh một cuộc khởi nghĩa lớn chống lại triều đình nhà Đường.

Năm Vĩnh Huy thứ tư (653), dưới thời Đường Cao Tông Lý Trị, đời sống người dân tại nhiều địa phương thuộc vùng Chiết Giang gặp khó khăn do những gánh nặng thuế khóa và lao dịch.

Trong bối cảnh đó, vào đầu tháng 10 âm lịch, Trần Thạc Chân cùng người em rể là Chương Thúc Dận tập hợp nông dân tại quê nhà, phát động cuộc khởi nghĩa chống chính quyền nhà Đường.

Bà thể hiện khả năng tổ chức và chỉ huy khi nhanh chóng xây dựng lực lượng, thiết lập một chính quyền riêng dựa theo cơ cấu quan chế của triều Đường.

Trần Thạc Chân phong Chương Thúc Dận làm Thượng thư Bộc xạ, phụ trách điều hành các công việc quan trọng, bổ nhiệm Đồng Văn Bảo làm Đại tướng quân chỉ huy quân đội.

Đặc biệt, bà tự xưng là “Văn Giai hoàng đế”, công khai thách thức quyền lực của hoàng triều nhà Đường.

Đây là một sự kiện đặc biệt trong lịch sử Trung Quốc, bởi Trần Thạc Chân là một trong những phụ nữ đầu tiên được ghi nhận đã tự xưng hoàng đế để lãnh đạo một chính quyền nổi dậy.

Dưới sự chỉ huy của bà, nghĩa quân từng tấn công và chiếm được một số địa phương như Đồng Lư, uy hiếp vùng Mục Châu, đồng thời tiến gần Hấp Châu và Vụ Châu.

Thanh thế cuộc khởi nghĩa nhanh chóng lan rộng, khiến chính quyền nhiều châu huyện ở vùng Đông Nam lo ngại.

Nhận được tin báo, triều đình nhà Đường lập tức tổ chức lực lượng đàn áp. Thứ sử Dương Châu là Phòng Nhân Dụ được lệnh đưa quân tiến đánh nghĩa quân. Thứ sử Vụ Châu là Thôi Nghĩa Huyền cũng khẩn trương huy động binh lính tham gia trấn áp.

Ảnh minh hoạ Trần Thạc Chân.

Đến tháng 11 năm 653, do lực lượng ít hơn và không đủ sức chống lại quân đội triều đình, nghĩa quân của Trần Thạc Chân thất bại.

Theo các ghi chép được bài viết dẫn lại, bà bị bắt sau khi có người phản bội và bị xử tử khi mới khoảng 33 tuổi.

Dù cuộc khởi nghĩa chỉ kéo dài trong thời gian ngắn, Trần Thạc Chân vẫn được một số tác giả Trung Quốc đánh giá là hình tượng tiêu biểu cho tinh thần phản kháng và khát vọng khẳng định vai trò của phụ nữ trong xã hội phong kiến.

Việc một phụ nữ xuất thân nông dân dám tự xưng hoàng đế, xây dựng chính quyền và lãnh đạo lực lượng vũ trang chống triều đình được xem là hiện tượng hiếm gặp trong lịch sử Trung Quốc.

Một số cách diễn giải hiện đại còn cho rằng Trần Thạc Chân đại diện cho khát vọng bình đẳng giữa nam và nữ trong việc tham gia quản lý đất nước. Tuy nhiên, đây chủ yếu là góc nhìn đánh giá về sau, không nên mặc nhiên coi đó là cương lĩnh đã được bà công bố vào thế kỷ VII.

4. Nữ hoàng đế cuối cùng: Gia Luật Phổ Tốc Hoàn

Gia Luật Phổ Tốc Hoàn (耶律普速完) là nhân vật giữ quyền lực tối cao tại Tây Liêu trong giai đoạn 1164–1178. Bà được gọi bằng nhiều danh hiệu như Thừa Thiên hoàng đế, Thừa Thiên hậu hoặc Thừa Thiên thái hậu.

Bà là con gái của Tây Liêu Đức Tông Gia Luật Đại Thạch, đồng thời là em gái của Tây Liêu Nhân Tông Gia Luật Di Liệt.

Theo cách tính của 48shi, Gia Luật Phổ Tốc Hoàn được xem là người cai trị thứ tư của triều Tây Liêu, nắm quyền trong khoảng 14 năm.

Năm 1163, Tây Liêu Nhân Tông qua đời. Do các con trai của ông đều còn nhỏ, nhà vua để lại di chiếu giao cho em gái là Gia Luật Phổ Tốc Hoàn tạm thời nắm quyền điều hành đất nước.

Theo đó, bà chính thức thực hiện quyền nhiếp chính, trực tiếp giải quyết các công việc triều đình.

Năm 1164, Gia Luật Phổ Tốc Hoàn đổi niên hiệu thành Sùng Phúc và tiếp tục nắm giữ quyền lực tối cao. Một số tài liệu gọi bà là Thừa Thiên hoàng đế, trong khi các nguồn khác sử dụng danh hiệu Thừa Thiên thái hậu.

Trong thời gian nắm quyền, bà vướng vào những tranh chấp chính trị và mâu thuẫn phức tạp trong hoàng tộc.

Theo các ghi chép, Gia Luật Phổ Tốc Hoàn có quan hệ tình cảm với Tiêu Phác Cổ Chỉ Sa Lý, em trai của phò mã Tiêu Đóa Lỗ Bất.

Để duy trì sự gắn kết với gia tộc của phò mã, bà từng phong Tiêu Đóa Lỗ Bất làm Đông Bình vương.

Tuy nhiên, mối quan hệ giữa hai người ngày càng căng thẳng. Phò mã thường xuyên chỉ trích những hành động của bà, khiến mâu thuẫn trở nên gay gắt.

Gia Luật Phổ Tốc Hoàn.

Cuối cùng, Gia Luật Phổ Tốc Hoàn tìm cách buộc tội và ra lệnh xử tử Tiêu Đóa Lỗ Bất.

Cha của phò mã là Tiêu Oát Lý Lạt, một nguyên lão có thế lực lớn trong triều Tây Liêu, giữ chức Lục viện ty đại vương. Ông nắm trong tay quyền lực đáng kể và có ảnh hưởng sâu rộng đối với bộ máy chính trị.

Năm 1178, Tiêu Oát Lý Lạt phát động một cuộc chính biến trong cung đình nhằm trả thù cho con trai.

Trong cuộc đảo chính này, Gia Luật Phổ Tốc Hoàn và Tiêu Phác Cổ Chỉ Sa Lý đều bị sát hại.

Sau khi lật đổ bà, phe đảo chính đưa Gia Luật Trực Lỗ Cổ, con trai thứ hai của Tây Liêu Nhân Tông, lên ngôi hoàng đế. Gia Luật Trực Lỗ Cổ về sau trở thành vị quân chủ cuối cùng thuộc dòng họ Gia Luật nắm quyền tại Tây Liêu, sử gọi là Tây Liêu Mạt chủ.

Sau khi lên ngôi, Gia Luật Trực Lỗ Cổ truy tôn Gia Luật Phổ Tốc Hoàn với danh hiệu Thừa Thiên thái hậu.

Theo quan điểm của 48shi, Gia Luật Phổ Tốc Hoàn được xem là nữ hoàng đế cuối cùng trong lịch sử Trung Quốc.

Minh Tuấn (Theo 48shi)

ĐÀO DIỆP CA - VƯƠNG HIẾN CHI


Đào Diệp ca

Đào Diệp phục Đào Diệp,
Độ giang bất dụng tiếp.
Đãn độ vô sở khổ,
Ngã tự nghinh tiếp nhữ.


桃葉歌

桃葉復桃葉
渡江不用楫
但渡無所苦
我自迎接汝


Bài ca Đào Diệp
(Dịch thơ: phanlang)

Đào Diệp trở lại bến Đào
Qua sông không chèo không chống
Khổ sở chẳng biết là bao
Tôi tự thân ra đón tiếp


Sơ lược tiểu sử tác giả:

Vương Hiến Chi 王献之 (334-386) tự Tử Kính 子敬, tổ tiên người Lâm Nghi, Sơn Đông (nay là Thiệu Hưng, Chiết Giang), là thư pháp gia và thi nhân lớn đời Đông Tấn, là con thứ bảy của Vương Hy Chi 王羲之. Ông làm quan đến chức Trung thư lệnh.

Nguồn: Thi Viện

HÃY ĐỂ "NGŨ PHÚC" VÀO CỬA

“Ngũ Phúc lâm môn” là năm phúc lành mà mọi người thường nói đến chính là trường thọ, phú quý, an khang, hảo đức, thiện chung. Hãy để 5 phúc lành này vào cửa nhà bạn.

"Ngũ phúc" bao gồm: Trường thọ, phú quý, an khang, hảo đức, thiện chung (ảnh tổng hợp)

Danh từ “Ngũ Phúc” rất nổi tiếng, nguyên từ trong “Thư Kinh – Hồng Phạm”. Tuy vậy, rất ít người biết được “Ngũ Phúc” gồm những phúc nào.

“Ngũ Phúc” là gì?

“Trường thọ” là mệnh không chết non, hơn nữa tuổi thọ lâu dài, sống lâu trăm tuổi

“Phú quý” là tiền tài dư dả, địa vị tôn quý. Ít nhất cũng không phải lo lắng chuyện ăn mặc.

“An khang” là thân thể khỏe mạnh,cả đời thân tâm bình hòa yên ổn.

“Hảo đức” là đức hạnh, đạo đức tốt. Nghĩa là có tấm lòng lương thiện và nhân hậu; phương diện tinh thần tốt đẹp; có một quan niệm đạo đức tốt và được mọi người tôn trọng. Trong nội tâm không có tà niệm, tâm trạng bình tĩnh trước cuộc sống.

“Thiện chung” là dù trăm năm sau có quay đầu nhìn lại cũng toại nguyện. Dù chết đi cũng là quay về với cõi tốt lành, không rơi chốn địa ngục đau khổ. Lúc cuối cùng, không gặp phải tai họa bất ngờ, thân thể không ốm đau; trong nội tâm không lo lắng hay phiền não, an tường tự tại mà rời khỏi nhân gian.

Đây đều là là những mong muốn cả đời của đời người. Chỉ như thế mới được tính là một cuộc sống trọn vẹn hạnh phúc.

Hành thiện tích đức đều sẽ có phúc báo (ảnh chụp màn hình Secretchina)

Trong “Ngũ Phúc” thì “Hảo đức” là quan trọng nhất

Trong số năm phúc lành này, “Hảo đức” là điều quan trọng nhất. Bởi vì “Đức” là căn nguyên của phúc, là cơ sở của kiếp nhân sinh. “Hảo đức” là căn bản của may mắn và hạnh phúc. Chỉ có “Đức” đôn hậu, thuần khiết mới có thể nuôi dưỡng và làm sinh sôi “tứ Phúc” kia. Nếu không có “Đức” thì “tứ Phúc” kia sẽ không có. Nếu có một chút thì nó cũng sẽ không dài lâu. Cho nên người già thường nói phải tích đức, làm việc thiện.

Người xưa đã tóm tắt “Đức” thành tám đức tính. Đó là hiếu 孝, đễ 悌, trung 忠, tín 信, lễ 禮, nghĩa 義, liêm 廉, sỉ 耻. Nghĩa là hiếu thảo với cha mẹ; kính thuận anh em; trung thành với vua; thành thật; lễ nghĩa; đúng đạo nghĩa, đạo lý lẽ phải; liêm khiết trong sạch,biết hổ thẹn.

Tám đức tính này được gọi là “Bát đức”, là tiêu chuẩn làm người.

“Hảo đức” dưới góc nhìn của Khổng Tử

“Hảo đức” gồm 5 phương diện: Ôn, lương, cung, kiệm, nhượng (ảnh Facebook)

Trong cuốn “Luận ngữ” của Khổng Tử đã tóm tắt “Hảo đức” dưới năm phương diện: Ôn 温, Lương 良, Cung 恭, Kiệm 俭, Nhượng 讓 . Nghĩa là ôn hòa, lương thiện, cung kính, cần kiệm, khiêm nhường.

Ôn là ôn hòa, dịu dàng, ý tứ. Một tâm tính ôn hòa có thể giữ cho tâm trí luôn khỏe mạnh. Lương là người tốt bụng, có lòng nhân từ và thiện lương, Do là người nhân từ, luôn thể hiện lòng tốt nên có thể trường thọ thiện chung.

Cung tức là cung kính thủ lễ, giữ lễ đối với người; không gây tai họa, lúc nào cũng có thể giữ bình tĩnh và an bình.

Kiệm chính là tiết kiệm, cần cù. Tiết kiệm là ý nghĩa của sự đạm bạc và chăm chỉ; có thể mang lại sự giàu có và thân thể khỏe mạnh.

Nhượng chính là khiêm tốn nhún nhường. Nhượng làm cho ôn, lương, cung, kiệm tỏa sáng rạng ngời.

Trong cuộc sống hàng ngày của mọi người, chúng ta thường thấy rằng những người có đức tính tốt; thường gặp những điều tốt đẹp bất ngờ. Đôi khi gặp rắc rối thì họ lại biến dữ hóa lành. Đồng thời, cả đời sẽ có vô tận phúc báo, sẽ không bao giờ nghèo khó thiếu thốn. Đây là phúc lành mà một người “đức hạnh” xứng đáng có được, đó cũng chính là “Ngũ Phúc”.

Tuệ Minh / Theo: nguyenuoc

Wednesday, November 18, 2026

DÂN SỐ TRUNG QUỐC THỜI NHÀ THANH TĂNG VỌT TỪ 70 TRIỆU LÊN 400 TRIỆU NGƯỜI: ĐÂU LÀ NGUYÊN NHÂN?

Đến giữa thế kỷ XIX, dân số Trung Quốc đã vượt mốc 400 triệu người. Đây là nguồn lao động khổng lồ, góp phần duy trì nền nông nghiệp và kinh tế của đế quốc Đại Thanh.

Dân số Trung Quốc bắt đầu tăng mạnh kể từ thời Khang Hi.

Nhìn lại dòng chảy lịch sử, một trong những điều đáng kinh ngạc là quy mô dân số Trung Quốc ngày nay đã lên tới khoảng 1,4 tỷ người. Nếu so sánh với thời Khang Hi, cách đây hơn 300 năm, dân số Trung Quốc khi ấy chỉ ở mức vài chục triệu người. Trong những thế kỷ tiếp theo, dân số Trung Quốc tăng trưởng với tốc độ chưa từng có, từ khoảng 70 triệu người lên tới gần 400 triệu người vào cuối thời nhà Thanh.

Vậy điều gì đã tạo nên bước nhảy vọt về dân số ấy? Đằng sau những con số tưởng chừng khó tin là sự kết hợp của nhiều yếu tố, từ môi trường hòa bình, chính sách thuế khóa, tiến bộ nông nghiệp cho đến quan niệm sinh con nối dõi đã ăn sâu trong xã hội truyền thống.

Theo một số thống kê lịch sử, vào khoảng năm 1700, dưới thời Khang Hi, dân số Trung Quốc được ước tính vào khoảng 20 triệu người. Tuy nhiên, những con số này cần được xem xét thận trọng bởi phương pháp thống kê dân số thời phong kiến chưa hoàn chỉnh, phạm vi quản lý và cách ghi nhận hộ khẩu cũng có nhiều hạn chế.

Đến năm Càn Long thứ 6 (1741), dân số được thống kê đã tăng lên khoảng 143 triệu người. Chỉ trong hơn 40 năm, con số này tăng gấp nhiều lần, tạo nên một trong những giai đoạn bùng nổ dân số đáng chú ý nhất lịch sử Trung Quốc.

Đà tăng trưởng không dừng lại khi Càn Long lên ngôi. Đến cuối thế kỷ XVIII, dân số nhà Thanh đã tiến sát mốc 300 triệu người. Sang thế kỷ XIX, con số này tiếp tục tăng và vượt ngưỡng 400 triệu người vào khoảng giữa thế kỷ, trước khi những biến động lớn trong giai đoạn cuối triều đại làm thay đổi tình hình.

Những con số ấy phản ánh một quá trình biến đổi sâu sắc của xã hội Trung Quốc. Vậy đâu là những nguyên nhân chính?

Hơn một thế kỷ tương đối ổn định tạo nền tảng cho dân số tăng trưởng

Một trong những yếu tố quan trọng nhất là tình hình chính trị và xã hội tương đối ổn định trong thời kỳ đầu và giữa nhà Thanh.

Sau khi Khang Hi lên ngôi, triều đình từng bước củng cố quyền lực, dẹp bỏ các cuộc nổi loạn lớn và mở rộng phạm vi kiểm soát. Tiếp đó, dưới thời Ung Chính và Càn Long, bộ máy cai trị được duy trì tương đối ổn định, tạo điều kiện để sản xuất nông nghiệp và đời sống dân chúng phục hồi.

Trong suốt thời kỳ này, Trung Quốc vẫn xảy ra chiến tranh, xung đột ở biên giới và những cuộc nổi dậy tại một số địa phương. Tuy nhiên, so với giai đoạn cuối Minh và những năm đầu Thanh, nhiều khu vực rộng lớn đã trải qua thời gian dài ít chịu tác động của chiến tranh quy mô lớn.

Khi chiến tranh giảm bớt, người dân có điều kiện quay trở lại sản xuất, khai hoang và xây dựng cuộc sống. Ruộng đất được canh tác ổn định hơn, hoạt động lưu thông hàng hóa phát triển, nguồn cung lương thực dần được cải thiện.

Đối với một xã hội nông nghiệp như Trung Quốc thời bấy giờ, điều này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Chiến tranh không chỉ trực tiếp cướp đi sinh mạng con người mà còn phá hủy mùa màng, làm gián đoạn sản xuất, gây đói kém và dịch bệnh. Ngược lại, môi trường tương đối hòa bình giúp giảm tỷ lệ tử vong và tạo điều kiện để các gia đình sinh con, nuôi dưỡng thế hệ tiếp theo.

Thời Càn Long thường được xem là giai đoạn đỉnh cao của nhà Thanh. Ông trị vì trên thực tế trong khoảng 60 năm, từ năm 1735 đến năm 1796. Dưới triều đại này, kinh tế và dân số tiếp tục phát triển, lãnh thổ đế quốc được mở rộng và bộ máy nhà nước duy trì được sức mạnh đáng kể.

Tuy nhiên, không nên cho rằng nhà Thanh có một thời kỳ hòa bình tuyệt đối kéo dài hơn 100 năm. Những cuộc chiến tranh ở biên giới, các cuộc nổi dậy và tình trạng bất ổn địa phương vẫn diễn ra. Điều quan trọng là trong một khoảng thời gian dài, nhiều vùng đông dân cư của Trung Quốc có điều kiện phục hồi và phát triển sản xuất, tạo nền tảng cho sự gia tăng dân số.

Chính sách thuế khóa góp phần khuyến khích sinh con

Bên cạnh yếu tố ổn định xã hội, chính sách thuế khóa của nhà Thanh cũng có ảnh hưởng đáng kể đến sự gia tăng dân số.

Chính sách thuế khóa của nhà Thanh cũng có ảnh hưởng đáng kể đến sự gia tăng dân số

Trước đây, thuế đinh là một khoản thuế đánh vào nam giới trưởng thành hoặc số nhân khẩu thuộc diện chịu thuế. Trong xã hội nông nghiệp, việc gia đình có thêm con trai đôi khi đồng nghĩa với nghĩa vụ thuế khóa tăng lên khi người con trưởng thành. Điều này tạo thêm gánh nặng cho những hộ gia đình vốn đã phải đối mặt với nhiều khó khăn kinh tế.

Dưới thời Khang Hi, triều đình bắt đầu thực hiện chính sách được biết đến với tên gọi "Thịnh thế tư đinh, vĩnh bất gia phú", có nghĩa là dân số tăng thêm nhưng không tăng thêm thuế đinh. Chính sách này được triển khai từ năm 1712, lấy số nhân khẩu được thống kê vào thời điểm đó làm cơ sở để cố định khoản thuế đinh, không tiếp tục tăng thuế theo số người sinh thêm.

Đến thời Ung Chính, triều đình tiếp tục cải cách bằng việc thực hiện chính sách "摊丁入亩" (than đinh nhập mẫu), tức gộp thuế đinh vào thuế ruộng đất. Theo đó, khoản thuế vốn được tính theo nhân khẩu được chuyển sang phân bổ dựa trên diện tích và quyền sở hữu đất đai.

Cải cách này được triển khai trên phạm vi ngày càng rộng, giúp thay đổi căn bản phương thức thu thuế truyền thống. Đối với nhiều hộ nông dân, việc không phải chịu thêm thuế đinh khi gia đình có thêm thành viên đã giúp giảm bớt một phần áp lực kinh tế.

Chính sách trên không trực tiếp quy định hay bắt buộc người dân phải sinh thêm con. Tuy nhiên, nó loại bỏ một trong những yếu tố khiến các gia đình phải cân nhắc về gánh nặng thuế khóa khi có thêm nhân khẩu. Kết hợp với điều kiện kinh tế và xã hội ổn định hơn, đây được xem là một trong những yếu tố góp phần thúc đẩy dân số tăng nhanh.

Dẫu vậy, cũng cần lưu ý rằng việc gộp thuế đinh vào thuế ruộng đất không có nghĩa người dân hoàn toàn được miễn thuế khi sinh thêm con. Các khoản thuế khác vẫn tồn tại và gánh nặng tài chính của mỗi gia đình còn phụ thuộc vào tình trạng ruộng đất, địa phương và cách thực thi chính sách.

Khoai lang, ngô và những loại cây trồng mới thay đổi sản xuất nông nghiệp

Một nguyên nhân quan trọng khác nằm ở sự phát triển của nông nghiệp, đặc biệt là việc phổ biến những loại cây trồng mới có nguồn gốc từ châu Mỹ.

Từ thời Minh, thông qua các tuyến giao thương đường biển, nhiều loại cây trồng mới như ngô, khoai lang và khoai tây đã được đưa vào Trung Quốc. Những loại cây này dần được phổ biến rộng rãi trong thời nhà Thanh, góp phần làm thay đổi cơ cấu sản xuất nông nghiệp.

Trong đó, khoai lang là một trong những loại cây có ảnh hưởng đáng kể. Loại cây này có khả năng thích nghi với nhiều điều kiện thổ nhưỡng, có thể phát triển ở những vùng đất không thực sự thích hợp để trồng lúa nước hoặc lúa mì. Người dân có thể trồng khoai lang trên đất đồi, đất khô và nhiều khu vực có điều kiện canh tác hạn chế.

Một ưu điểm khác của khoai lang là khả năng cho sản lượng tương đối cao. Củ khoai có thể được sử dụng làm lương thực, giúp bổ sung nguồn thực phẩm cho các gia đình, đặc biệt trong những thời điểm mùa màng thất bát.

Ngô cũng có vai trò quan trọng. Loại cây này có thể trồng ở vùng núi, sườn dốc và những khu vực khó phát triển lúa nước. Nhờ khả năng thích nghi rộng, ngô góp phần mở rộng diện tích đất có thể sử dụng cho sản xuất lương thực.

Việc phổ biến những cây trồng mới giúp người dân tận dụng được những vùng đất trước đây ít được khai thác. Nguồn cung lương thực tăng lên, khả năng chống chịu trước những năm mất mùa được cải thiện và nhiều khu vực có thể nuôi sống số dân đông hơn.

Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng bởi dân số không thể tăng trưởng lâu dài nếu sản lượng lương thực không đủ đáp ứng nhu cầu. Những loại cây trồng mới đã góp phần nới rộng giới hạn về khả năng cung cấp thực phẩm của nền nông nghiệp Trung Quốc.

Tuy nhiên, không nên cho rằng khoai lang có năng suất cao gấp 3-4 lần lúa mì trong mọi điều kiện. Năng suất thực tế phụ thuộc vào giống cây, đất đai, khí hậu và kỹ thuật canh tác. Vai trò quan trọng của những loại cây trồng này nằm ở khả năng mở rộng diện tích sản xuất và bổ sung nguồn lương thực, chứ không phải một tỷ lệ năng suất cố định.

Quan niệm đông con và tâm lý coi trọng việc nối dõi của người Trung Quốc

Ngoài những yếu tố về chính trị, kinh tế và nông nghiệp, quan niệm gia đình truyền thống cũng góp phần thúc đẩy dân số Trung Quốc tăng nhanh.

Trong xã hội nông nghiệp cổ đại, con cái không chỉ là người nối dõi mà còn là nguồn lao động quan trọng của gia đình. Khi trưởng thành, các con có thể tham gia sản xuất, chăm sóc cha mẹ và duy trì hoạt động kinh tế của gia đình.

Quan niệm "đa tử đa phúc" (nhiều con nhiều phúc) đã ăn sâu trong đời sống văn hóa Trung Quốc. Đặc biệt, tư tưởng coi trọng con trai để nối dõi tông đường khiến nhiều gia đình có xu hướng sinh thêm con cho đến khi có người thừa kế nam giới.

Trong điều kiện y tế còn lạc hậu, tỷ lệ tử vong ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ khá cao. Vì vậy, nhiều gia đình sinh đông con cũng nhằm bảo đảm rằng vẫn có người trưởng thành, tiếp tục duy trì dòng họ và chăm sóc cha mẹ khi về già.

Khi đời sống ổn định hơn, nguy cơ chiến tranh và đói kém giảm xuống, các gia đình có thêm điều kiện để nuôi dưỡng con cái. Quan niệm đông con, nối dõi kết hợp với những điều kiện thuận lợi về kinh tế đã góp phần tạo nên mức sinh cao trong xã hội nhà Thanh.

Tuy nhiên, không thể xem đây là nguyên nhân duy nhất. Tập quán sinh con đông đã tồn tại từ lâu trong xã hội Trung Quốc, nhưng chỉ khi kết hợp với nguồn lương thực tăng lên, tỷ lệ tử vong giảm và môi trường sống ổn định, nó mới có thể góp phần tạo ra sự bùng nổ dân số trên quy mô lớn.

Đến giữa thế kỷ XIX, dân số Trung Quốc đã vượt mốc 400 triệu người.

Từ 70 triệu lên hơn 400 triệu người: Bước nhảy vọt của nhà Thanh

Dân số Trung Quốc tăng nhanh trong thời nhà Thanh không phải kết quả của một chính sách đơn lẻ, mà là sự hội tụ của nhiều yếu tố trong suốt nhiều thế hệ.

Tình hình chính trị tương đối ổn định tạo điều kiện để người dân sản xuất và sinh sống. Chính sách thuế khóa giúp giảm một phần gánh nặng đối với những gia đình có thêm nhân khẩu. Việc phổ biến ngô, khoai lang và các loại cây trồng mới làm tăng nguồn cung lương thực. Trong khi đó, quan niệm đông con, nối dõi tiếp tục duy trì mức sinh cao.

Một yếu tố khác cũng cần được tính đến là sự thay đổi trong phương pháp thống kê dân số. Những con số được ghi nhận ở đầu thời Khang Hi có thể thấp hơn thực tế do hệ thống hộ khẩu chưa bao quát đầy đủ, trong khi về sau triều đình cải thiện việc đăng ký nhân khẩu. Vì vậy, mức tăng dân số trên giấy tờ không hoàn toàn đồng nghĩa với số người thực tế sinh ra trong khoảng thời gian tương ứng.

Đến giữa thế kỷ XIX, dân số Trung Quốc đã vượt mốc 400 triệu người. Đây là nguồn lao động khổng lồ, góp phần duy trì nền nông nghiệp và kinh tế của đế quốc. Tuy nhiên, dân số tăng quá nhanh cũng tạo ra những áp lực lớn về ruộng đất, lương thực và việc làm.

Khi diện tích đất canh tác không thể mở rộng tương ứng với tốc độ tăng dân số, nhiều vùng nông thôn bắt đầu đối mặt với tình trạng thiếu đất, phân chia ruộng đất ngày càng nhỏ và đời sống người dân trở nên khó khăn. Trong khi đó, những cuộc nổi dậy lớn, chiến tranh và các cuộc xâm lược từ bên ngoài trong thế kỷ XIX tiếp tục đẩy nhà Thanh vào khủng hoảng.

Từ một đế quốc có dân số tăng trưởng mạnh trong thời kỳ thịnh trị, nhà Thanh bước vào giai đoạn suy yếu với hàng loạt vấn đề kinh tế, xã hội và chính trị. Dù vậy, quá trình dân số tăng từ khoảng 70 triệu người vào đầu thế kỷ XVIII lên hơn 400 triệu người vào giữa thế kỷ XIX vẫn là một trong những biến đổi nhân khẩu học đáng chú ý nhất lịch sử thế giới.

Bảo Minh / Theo: Dân Việt

TÀO THÁO LÀM 2 CÂU THƠ LƯU DANH THIÊN CỔ, MỘT LƯU TRUYỀN TRONG GIỚI KINH DOANH, MỘT ĐƯỢC GIỚI NGHIỆN RƯỢU YÊU THÍCH

Thời đại của Tào Tháo đã đi qua được gần 2000 năm nhưng những câu chuyện của “người đặc biệt” ấy vẫn khiến hậu thế không khỏi cảm khái, trầm trồ.

Tào Tháo một vĩ nhân trong lịch sử Trung Hoa - Ảnh: Internet

Tào Tháo (155 – 220) là một ngôi sao sáng trên vũ đài lịch sử Trung Hoa, mưu trí hơn người, toàn tài văn võ, một tay chống giữ triều cương, bình định phản loạn, gây nền thái bình, đặt định thống nhất giang sơn.

Suốt hàng nghìn năm qua, đã có biết bao câu chuyện xung quanh Tào Tháo, người gọi ông là quân tử, kẻ cho ông là tiểu nhân, người hâm mộ, kẻ khinh ghét, thực là trăm nhà đua tiếng. Chuyện cũ nghìn năm phủ bụi, thật giả đôi khi khó tường.

Hôm nay chúng tôi xin giới thiệu với quý độc giả hai câu thơ được lưu truyền ngàn năm thiên cổ của ông, một câu được lưu truyền trong giới nghiện rượu, một câu lại được lưu truyền trong giới doanh nhân.

Câu thơ được người mê rượu thuộc lòng nghìn năm

“Hà dĩ giải ưu, duy hữu Đỗ Khang” (何以解憂, 惟有杜康 Lấy gì giải sầu, duy chỉ có Đỗ Khang).

“Đối tửu đương ca, nhân sinh kỷ hà” (對酒當歌, 人生幾何 Trước rượu nên hát, đời người bao lâu?).

Đây chính là hai câu được trích trong bài thơ trứ danh “Đoản ca hành” của Tào Tháo, cũng là những câu thơ mà không biết bao nhiêu người dùng để “ép rượu” bạn bè hoặc giả mượn cớ để mình được thỏa thích uống rượu no nê! Đương nhiên, ý nghĩa của nó đôi khi bị người đời lạm dụng. Thực ra nội hàm bên trong sâu sắc khó lường.

Theo sử sách, “Đoản ca hành” chính là bài thơ Tào Tháo sáng tác trong đêm tiệc khao chúng tướng trên thuyền trước trận Xích Bích. Bài thơ thể hiện hùng tâm, tráng chí mong muốn thống nhất Trung Nguyên của Tào Tháo, vừa bi thương lại vừa khảng khái, tỏ nỗi niềm ưu tư vì đại nghiệp chưa thành của người anh hùng khi tuổi đã xế chiều.

“Đoản ca hành” còn là khát vọng chiêu tập hiền tài trong thiên hạ về trợ vai giúp sức gây dựng cơ nghiệp, mang lại ấm no, bình an cho mảnh đất Trung Hoa.

Tào Tháo làm bài “Đoản ca hành” trước trận Xích Bích

Câu thơ giới doanh nhân coi là lời khích lệ

Ngoài “Đoản ca hành”, Tào Tháo còn có một bài thơ nổi tiếng khác tên là “Quy tuy thọ” (Rùa tuy già), viết khi ông đã 63 tuổi. Trong bài có một câu thơ rất đặc sắc, thể hiện rõ hùng tâm bất khuất của Tào Tháo là:

“Lão ký phục lịch, chí tại thiên lý“ (老驥伏櫪, 志在千里),

tạm dịch là

“Ngựa già nằm chuồng, chí ở bốn phương“.

Câu thơ đã thể hiện khí phách bất khuất của Tào Tháo, người già mà chí không già. Nó đã trở thành câu danh ngôn bất hủ mà ai ai cũng biết. Đặc biệt, rất nhiều doanh nhân vẫn thường nhắc tới nó để khích lệ bản thân mình những lúc gặp gian nan, sóng gió khi tuổi đã ngả bóng hoàng hôn.

Rùa tuy thọ

Thọ như rùa thiêng.
Cũng có lúc chết.
Rồng cưỡi mây mù.
Cũng ra tro hết.
Ngựa già nằm chuồng.
Chí ở bốn phương.
Anh hùng lớn tuổi.
Hăng hái như thường.
Khi thịnh khi suy.
Không chỉ tại Trời.
Ta biết di dưỡng.
Sẽ sống lâu dài.

Bài thơ là một tiếng nói đầy lạc quan. Tuy biết rõ đời người hữu hạn và kẻ anh hùng nào rồi cũng về với cát bụi nhưng ý chí không sờn, vẫn trường tồn cùng tuế nguyệt để tiến về phía trước mà thoả nguyện giang sơn đại nghiệp.

Tào Tháo Nam hạ, chinh phạt Giang Đông vào những năm đã ngoài 50 tuổi. Người ta nói “Ngũ thập tri thiên mệnh” (50 tuổi biết mệnh trời). Tào Tháo cũng biết mệnh Trời là thiên hạ chia ba, nhưng chí khí của một người anh hùng không cho phép ông lùi bước, vẫn phải quyết một trận đại chiến ở bên bờ Trường Giang.

Đến năm 211, khi đã 56 tuổi, Tào Tháo vẫn còn đích thân cầm quân đánh Mã Siêu, chinh phạt Tây Lương xa xôi nghìn dặm. Năm 60 tuổi, Tào Tháo vẫn không chịu già, tiếp tục dẫn quân vào Đông Xuyên bình Trương Lỗ, chiếm lấy một dải Hán Trung.

Cả cuộc đời Tào Tháo là chinh chiến trên yên ngựa. Tính ra trước sau ông đã cầm quân đánh dẹp thiên hạ suốt hơn 30 năm, đạp bằng hết các thế lực chư hầu: dẹp Khăn Vàng, diệt Lã Bố, đánh Trương Tú, đuổi Lưu Bị, thảo Viên Thuật, phạt Viên Thiệu, lấy Kinh Châu, bình Mã Siêu, thu hàng Trương Lỗ.

Chân dung của Tào Tháo

Tào Tháo là một người văn tài võ lược. Ngoài sự nghiệp điều binh khiển tướng hiển hách, tài cao bát đẩu ra thì con đường văn chương của ông cũng hết sức hoa lệ, mĩ diệu.

Những sáng tác của ông vô cùng phong phú, ngoài những bài thi phú ra, ông còn có 1 cuốn “Gia truyền”, 10 cuốn “Ngụy chủ tấu sự”, “Ngụy Võ tứ thời thực chế”, 30 cuốn “Ngụy Võ Đế tập”, 10 cuốn “Ngụy Võ Hoàng Đế dật tập”, 10 cuốn “Ngụy Võ Đế tập tân soạn”, 1 cuốn “Ngụy Đế tập bổn”, 3 cuốn “Ngụy Đế tập biên tập bổn”, 9 cuốn “Ngụy Võ Đế lộ bố văn” và còn rất nhiều sách bị thất lạc. Hiện nay chỉ còn khoảng 150 tập đa số là đều là sách giáo dục, số ít là thư biểu.

Tào Tháo, Gia Cát Lượng, Chu Du, Lưu Bị và Tôn Quyền, 5 nhân vật anh hùng, mỗi người đều mang một vai diễn, một sứ mệnh cho riêng mình trên vũ đài lịch sử, đặt định cho nhân loại chuẩn mực đạo đức làm người. Ở đây chính là sự đặt định nội hàm của chữ “Nghĩa”, vì hậu thế mà lưu lại biết bao câu chuyện truyền kỳ thiên cổ.

(Đỗ Khang còn được gọi là Thiếu Khang, sống vào cuối thời Tây Chu, tương truyền là người phát minh ra cách nấu rượu ở Trung Quốc. Ông được những người nấu rượu, bán rượu thờ là ông tổ của nghề rượu, được nhân dân Trung Quốc tôn xưng là Tửu thần, Tửu thánh.

Ông là một trong mười vị thánh trong lịch sử Trung hoa. Trong các sách cổ như Thuyết văn giải tự của Hứa Thận đời Hán, Bát vật chí của Trương Hoa đời Tấn, Sự vật ký nguyên của Cao Thành đời Tống… đều ghi chép Đỗ Khang là người phát minh ra cách nấu rượu, song không có sách nào ghi rõ lai lịch của ông.)

An Nhiên / Theo: ĐKN

ĐĂNG KHOÁI CÁC - HOÀNG ĐÌNH KIÊN


Đăng Khoái các

Si nhi liễu khước công gia sự,
Khoái các đông tây ỷ vãn tình.
Lạc mộc thiên sơn thiên viễn đại,
Trừng giang nhất đạo nguyệt phân minh.
Chu huyền dĩ vị giai nhân tuyệt,
Thanh nhãn liêu nhân mỹ tửu hoành.
Vạn lý quy thuyền lộng trường địch,
Thử tâm ngô dữ bạch âu minh.


登快閣

痴儿了卻公家事
快閣東西倚晚晴
落木千山天遠大
澂江一道月分明
朱弦已為佳人絕
青眼聊因美酒橫
萬里歸船弄長笛
此心吾與白鷗盟


Lên Khoái các
(Dịch thơ: Chi Nguyen)

Việc quan gác lại chẳng đành.
Lầu cao gác vắng, trăng thanh gọi mời.
Mênh mộng rộng dãi đất trời.
Sông Trừng một dải, trăng phơi non ngàn.
Vì ai mà đứt dây đàn ?.
Tri âm còn đó, rượu tàn được đâu !
Thuyền về tiếng sáo buông câu.
Ta về tựa cánh chim âu giữa trời !


Sơ lược tiểu sử tác giả:

Hoàng Đình Kiên 黃廷堅 (1045-1105), tự Lỗ Trực 魯直, biệt hiệu Sơn Cốc đạo nhân 山谷道人, Phù ông 涪翁, người Phân Ninh, Hồng Châu (thuộc Giang Tây ngày nay). Ông là thư hoạ gia và thi gia trứ danh đời Bắc Tống, tề danh cùng thầy ông là Tô Thức, người đời thường gọi Tô-Hoàng. Ông đỗ tiến sĩ, có làm một số chức quan. Ông là người cầm đầu thi phái Giang Tây, một trường phái quá chú trọng đến kỹ xảo làm thơ mà không quan tâm đúng mức đến nội dung tư tưởng của tác phẩm. Hoàng Đình Kiên còn là một người rất am hiểu về hội họa và là một trong những người viết chữ đẹp nhất thời Bắc Tống.

Nguồn: Thi Viện