Sau khi hoàn thành kiệt tác St. Basil, Ivan Bạo chúa đã ra lệnh cho kiến trúc sư tự chọc mù hai mắt để không bao giờ có thể tạo ra được tác phẩm tuyệt vời hơn trong tương lai.
Nhà thờ St. Basil
Nhà thờ St. Basil nằm giữa lòng thủ đô Moscow, phía nam Quảng trường Đỏ và gần cung điện Kremlin. Năm 1555, để kỷ niệm chiến thắng ở Kazan và Astrakhan, Ivan Bạo chúa - Sa hoàng đầu tiên của Nga đã ra lệnh cho kiến trúc sư Barma và Postnik Yakovlev xây dựng nhà thờ thật tráng lệ với tháp chóp hình củ hành, trên đỉnh có cây thánh giá bằng gạch đỏ. Nhà thờ hoàn thành và đưa vào sử dụng năm 1561. Tại thời điểm đó, đây là tòa nhà cao nhất Moscow, còn hiện tại là một trong 7 kỳ quan hấp dẫn du khách nhất nước Nga.
Ban đầu, nhà thờ St. Basil chỉ có 8 tòa tháp, mỗi tòa tượng trưng cho một cuộc tấn công vào Kazan. Tuy nhiên, đến năm 1588, tòa tháp thứ 9 được xây dựng với mục đích lưu giữ hài cốt vị linh mục Chính thống giáo người Nga Basil. Từ đó, nhà thờ được gọi là nhà thờ St. Basil (nhà thờ Thánh Basil).
Nhà thờ St. Basil vẫn đứng vững sau nhiều thăng trầm lịch sử. Ảnh: Nightcitylights.
Lịch sử nhà thờ St. Basil hầu như luôn bị che mờ trong huyền thoại và truyền thuyết, trong đó nổi bật là câu chuyện xoay quanh vị kiến trúc sư đã thiết kế nên kiệt tác vĩ đại này.
Truyền thuyết kể rằng sau khi nhà thờ hoàn thành, Ivan Bạo chúa đã ra lệnh cho hai kiến trúc sư phải tự chọc thủng mắt mình để họ không bao giờ có thể tạo ra được tác phẩm tuyệt vời hơn trong tương lai. Tuy nhiên, việc có một hay hai kiến trúc sư đằng sau nhà thờ St. Basil cho tới nay vẫn còn gây tranh cãi. Theo tài liệu từ Cơ quản quản lý di sản Nga, hai người đó có tên là Barma và Postnik Yakovlev, nhưng nhiều học giả nghiêng về ý kiến 2 cái tên này chỉ đề cập đến một người duy nhất.
Câu chuyện về nhà thờ St. Basil không chỉ xoay quanh vị kiến trúc sư mù mà còn cả những thời khắc thăng trầm trong lịch sử tòa kiến trúc vĩ đại, đỉnh điểm là hai lần suýt bị đánh sập.
Kiến trúc tinh xảo bên trong nhà thờ. Ảnh: Spbrossiltour.
Lần đầu tiên là khi Napoleon nhìn thấy và bị mê mẩn bởi vẻ đẹp của mhà thờ, đã quyết định đưa toàn bộ khối kiệt tác về Paris. Tuy nhiên khi biết ý tưởng không thể thực hiện, Napoleon ra lệnh hủy hoại nơi này. May mắn thay, vào thời điểm thuốc nổ châm ngòi, một cơn mưa lớn bất ngờ trút xuống dập tắt mồi lửa và nhà thờ St. Basil thoát nạn.
Lần hai là khi Stalin quyết định phá hủy nhà thờ nhằm tái quy hoạch Quảng trường Đỏ. Tuy nhiên, vào giờ phút chuẩn bị giật sập thì kiến trúc sư Baranovsky dọa sẽ cắt cổ tự tử ngay tại nhà thờ và gửi thư đến Stalin. Sau đó Stalin nghĩ lại và chỉ bỏ tù Baranovsky 5 năm.
Ngày nay, Nhà thờ St. Basil là một trong 7 kỳ quan hấp dẫn nhất nước Nga. Ảnh: All photography blog.
Các cơ quan bảo tồn di sản bắt đầu để tâm đến Nhà thờ St. Basil vào cuối những năm 1800. Việc tu sửa đã được lên kế hoạch nhưng liên tục bị trì hoãn do vấn đề về tài chính. Cho tới năm 1899, Hoàng đế Nicholas II nhận ra tầm quan trọng của việc bảo tồn giá trị lịch sử nên đã cho lắp hệ thống làm ấm không khí vào năm 1908 và hệ thống nước nóng vào năm 1913.
Năm 1990, nhà thờ St. Basil chính thức trở thành một phần di sản văn hóa thế giới cùng điện Kremlin và Quảng trường Đỏ do UNESCO công nhận. Ngày nay, vào những dịp lễ lớn, nhà thờ St. Basil là nơi cử hành thánh lễ cho công chúng tham gia.
Cuối tháng 7-2024, Hãng tin Reuters đã công bố phóng sự điều tra đặc biệt với tiêu đề "Fentanyl Express" vạch trần hoạt động mua bán tiền chất dùng để sản xuất fentanyl bất hợp pháp.
Gói hàng tiền chất fentanyl có nguồn gốc từ Trung Quốc được niêm phong trong túi đựng thức ăn cho mèo - Ảnh: Reuters
Loạt bài điều tra này đã được trao giải nhất báo chí Pulitzer năm 2025 trong hạng mục "Báo chí điều tra".
Chúng tôi có thể chuyển hàng (fentanyl) an toàn tới Mexico. Không ai biết chúng tôi vận chuyển cái gì. JENNY
Hàng bay tiền chất fentanyl dán nhãn giả
Thành phần thiết yếu để sản xuất ma túy tử thần fentanyl là các tiền chất. Cốt lõi của cấu trúc fentanyl là hợp chất piperidine. Các tiền chất khác sẽ xây dựng thành phần còn lại. Khi tổng hợp các tiền chất này thông qua phản ứng hóa học, chúng sẽ tạo ra fentanyl mạnh hơn ma túy heroin gấp 50 lần và cũng… giết người nhiều hơn hẳn.
Các phóng viên Reuters nhận ra tiền chất fentanyl được rao bán tràn lan trên các trang web thông thường. Các quảng cáo về tiền chất đều có chung một mô hình. Mỗi loại hóa chất mang một mã nằm trong danh mục đăng ký chính thức của ngành công nghiệp hóa chất.
Nhà cung cấp chỉ cần ghi mã tiền chất (ví dụ CAS 40064-34-4) lên ảnh bột trắng cùng với số điện thoại là đủ thông tin.
Ba phóng viên Reuters đã giao tiếp với gần 50 người bán. Họ chỉ liên lạc qua các nền tảng tin nhắn như Telegram, Signal, WhatsApp. Ngôn ngữ chủ yếu là tiếng Anh, đôi khi bằng tiếng Tây Ban Nha.
Hầu hết nhân viên bán hàng sử dụng nickname nữ giới phương Tây như Mary, Daisy, Phoebe, Sara, Justine. Ảnh đại diện chủ yếu là ảnh phụ nữ châu Á trẻ trung, hấp dẫn và chắc chắn đó không phải là ảnh thật.
Một nữ nhân viên bán hàng tên Sunnee còn gửi sơ đồ phân tử về "sản phẩm piperidine tốt nhất" và sẵn sàng hướng dẫn cách tổng hợp hợp chất để sản xuất thành fentanyl.
Tìm nguồn cung cấp tiền chất fentanyl rất dễ nhưng xác định người bán là ai lại khó khăn hơn nhiều. Không thể biết nhà cung cấp là người sản xuất hay người trung gian và không thể xác định địa chỉ.
Có người chỉ cho số điện thoại. Người khác có trang web và có tên trong danh mục đăng ký doanh nghiệp của Trung Quốc, tuy nhiên khi Reuters tìm đến các địa chỉ này thì là địa chỉ ma, chẳng hạn như Công ty công nghệ sinh học Hồ Bắc Amarvel ở Vũ Hán.
Bất kỳ ai có hộp thư, kết nối Internet và tiền kỹ thuật số để thanh toán đều có thể mua tiền chất fentanyl. Người bán sẽ gửi tiền chất fentanyl dán nhãn giả là đồ dùng hay mỹ phẩm qua đường hàng không đến Mexico và Mỹ.
Tháng 7-2023, một nữ nhân viên bán hàng tên Jenny tự xưng ở Trung Quốc đã trả lời bằng tiếng Tây Ban Nha trên nền tảng tin nhắn Telegram: "Chúng tôi có thể chuyển hàng an toàn tới Mexico. Không ai biết chúng tôi vận chuyển cái gì".
Tháng 10 năm đó, một hộp bìa cứng nhỏ cỡ nửa ổ bánh mì ghi nhãn là bộ chuyển đổi điện áp được giao tới Mexico City cho các phóng viên Reuters. Bên trong không phải là bộ chuyển đổi mà là túi nhôm Mylar đựng lọ nhựa 1kg bột màu nhạt 1-boc-4-piperidone.
Số bột đó đủ để sản xuất 750.000 viên fentanyl đến mức gây tử vong. Món hàng trị giá 440 USD được thanh toán bằng tiền bitcoin bao gồm chi phí vận chuyển hàng không.
Từ tháng 8-2023 đến tháng 5-2024, các phóng viên Reuters đã đặt mua 16 loại tiền chất fentanyl. Hai nhà cung cấp không giao hàng. Họ nhận được 12 gói tiền chất nặng 6,6kg được chuyển tới Mexico và Mỹ. Hai gói còn lại là hàng giả gồm đường và thuốc gây tê cục bộ lidocaine.
Các gói hàng được dán nhãn giả ghi là núm cửa, phụ kiện tóc. Hai gói hàng đựng trong túi thức ăn cho mèo. Trong tám nhà cung cấp giao tiền chất fentanyl chính hãng có bảy nhà cung cấp có địa chỉ ở Trung Quốc.
Ngoài ra, các phóng viên Reuters còn đặt mua một máy ép thuốc, hai khuôn kim loại và chất kết dính từ nhà cung cấp Trung Quốc Besttabletpress.com để sản xuất fentanyl dạng viên màu xanh nhạt có đóng dấu chữ M một mặt và số 30 ở mặt còn lại.
Trong bài đăng vào tháng 6-2023, trang của nhà cung cấp này còn giải thích cách sản xuất thuốc viên M30 bằng khuôn ép thủ công như thế nào.
Các phóng viên Reuters đã thử dùng máy ép làm ra thuốc viên fentanyl giống y thuốc giảm đau kê đơn Oxycodone ở Mỹ - Ảnh: Reuters
Các chiêu tránh né mua bán tiền chất fentanyl
Trong những năm gần đây, các cơ quan quản lý của Mỹ và quốc tế đã áp dụng nhiều biện pháp hạn chế tiền chất để ngăn ngừa sản xuất fentanyl bất hợp pháp.
Điều khó khăn đối với các cơ quan quản lý là tiền chất fentanyl vẫn được sử dụng trong các ngành công nghiệp hợp pháp, từ nước hoa, dược phẩm cho tới cao su và thuốc nhuộm. Nếu hạn chế tất cả các loại hóa chất này, thương mại toàn cầu sẽ bị đảo lộn.
Ví dụ piperidine là nhóm hóa chất thiết yếu để sản xuất fentanyl nhưng cũng được sử dụng để sản xuất nhiều sản phẩm thông thường như thuốc trừ sâu và nước hoa.
Ông Christopher Landberg ở Cơ quan Phòng chống ma túy và thực thi pháp luật quốc tế (INL) thuộc Bộ Ngoại giao Mỹ nhận xét chuỗi cung ứng bây giờ "khó theo dõi hơn, khó săn lùng hơn" trong khi "fentanyl đã gây chết người hơn rất nhiều".
Nói chung các nhà cung cấp tiền chất fentanyl không khó để lòn lách quy định vì có tới hàng trăm loại hóa chất khác nhau có thể được sử dụng để sản xuất fentanyl.
Nhiều người bán ngừng cung cấp các tiền chất "trực tiếp", tức các hóa chất dễ tổng hợp thành fentanyl nhất vì có thể bị kiểm soát chặt chẽ nhất. Thay vào đó họ bán các chất được sử dụng để làm ra tiền chất "trực tiếp". Các chất này chỉ cần vài bước bổ sung nhỏ nữa là tạo ra tiền chất fentanyl.
Một mánh khóe nữa là thay đổi cấu trúc hóa học của tiền chất để lách luật. Tiền chất đã qua công đoạn thay đổi cấu trúc hóa học có thể được sử dụng để sản xuất fentanyl hoặc chất tương tự thông thường mạnh bằng hoặc hơn cả fentanyl.
Cơ quan Phòng chống ma túy và tội phạm của Liên hợp quốc (UNODC) đánh giá các nhà hóa học có khả năng tổng hợp hàng ngàn dược chất tương tự như fentanyl. Họ né tránh luật pháp bằng cách bán dược chất có vẻ hợp pháp cho đến khi dược chất bị được đưa vào danh sách các chất gây nghiện được kiểm soát quốc tế.
Bác sĩ y khoa Rahul Gupta - giám đốc Văn phòng Chính sách kiểm soát ma túy quốc gia (ONDCP) trực thuộc Nhà Trắng - đã so sánh công tác kiểm soát tiền chất fentanyl giống như "trò đập chuột". Khi nhà cầm quyền hạn chế một loại hóa chất này, các nhà cung cấp và dân buôn lậu lại chuyển sang loại hóa chất khác.
Ví dụ cách đây ba năm, số lượng lớn các tiền chất mới như boc-4-piperidone, 2-phenethyl bromide và para-fluorofentanyl đã xuất hiện trên thị trường, Liên hợp quốc phải nhanh chóng đưa chúng vào danh sách các chất gây nghiện cần được quốc tế kiểm soát. Vào tháng 8-2024, Trung Quốc cũng làm như vậy.
Trung Quốc cũng đã quyết liệt thực hiện nhiều biện pháp để ngăn chặn các tiền chất bất hợp pháp. Năm 2019, họ đã đưa fentanyl và các chất tương tự vào diện kiểm soát quốc gia.
Trong năm 2023, Trung Quốc đã cảnh báo các nhà xuất khẩu hóa chất không vi phạm luật ma túy của nước ngoài. Chỉ riêng năm này Trung Quốc đã đóng cửa 173 phòng thí nghiệm bất hợp pháp.
Các phóng viên Reuters đã mua được 12 loại hóa chất dùng để sản xuất fentanyl, các phụ gia dùng để xử lý tiền chất và các thiết bị cần thiết để sản xuất fentanyl dạng viên.
Tổng chi phí cho các hóa chất và thiết bị là 3.607,18 USD. Các tiền chất chính đủ làm ra bột fentanyl để sản xuất ít nhất 3 triệu viên fentanyl với giá thị trường lên tới 3 triệu USD.
Sau khi điều tra được cách thức mua bán tiền chất fentanyl, họ đã tiêu hủy toàn bộ hóa chất và vật liệu đã mua.
---------------------------
Da Ying Sze lấy công ty may mặc của mình làm bình phong rửa tiền cho bọn buôn fentanyl. Bọn buôn ma túy đã dùng nhiều cách rửa tiền thu được từ fentanyl với mức độ tinh vi khác nhau.
Kỳ tới: Hô biến đồng tiền chết chóc fentanyl thành tiền sạch
Xuân Diệu (2/2/1916 - 18/12/1985) tên thật là Ngô Xuân Diệu, còn có bút danh Trảo Nha, quê tại làng Trảo Nha, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh, nhưng sinh tại quê mẹ ở xã Hoà Phước, huyện Tuy Phước, tỉnh Bình Định, nơi cha ông là Ngô Xuân Thọ vào dạy học và kết duyên với mẹ là Nguyễn Thị Hiệp. Ông sống ở Tuy Phước đến năm 11 tuổi (1927) thì xuống học ở Quy Nhơn. Năm 1936-1937, ông học và tốt nghiệp tú tài ở Huế. Năm 1937, Xuân Diệu sau ra Hà Nội học trường Luật và viết báo, trong thời gian 1938-1940 ông là thành viên nhóm Tự lực văn đoàn, và cùng Huy Cận ở gác 40 Hàng Than.
Năm 1940, ông vào Mỹ Tho làm tham tá thương chánh. Năm 1942, ông quay lại Hà Nội làm nghề viết văn. Năm 1944, ông tham gia Việt Minh rồi tham gia kháng chiến, di tản lên chiến khu Việt Bắc, hoạt động văn nghệ cách mạng. Sau hoà bình, ông về sống và làm việc tại Hà Nội đến khi mất.
Sự thiếu thốn về vật chất chưa bao giờ là rào cản nếu chúng ta muốn “làm giàu” cho tâm hồn, “làm giàu” giá trị đạo đức cho bản thân.
Câu nói củα một đứα trẻ nghèo khiến người giàu xấu hổ
Vào những năm 1990, Kenneth Behring – nhà từ thiện người Mỹ – đi qua khu vực Vịnh Sαn Frαncisco. Anh Ьỗng nhiên không thấγ chiếc ví củα mình đâu. Người trợ lý cho rằng có lẽ chiếc ví bị mất khi đi bộ qua khu ổ chuột ở Berkeleγ vào Ьuổi sáng. Trước tình thế đó, Behring nghĩ rằng chỉ có thể đợi người nhặt được chiếc ví liên hệ với mình.
Hαi giờ sαu, người trợ lý Ьàγ tỏ sự thất vọng nói: “Tôi nghĩ chúng tα nên quên đi, đừng đợi nữα. Chúng tα không nên hy vọng vào những người ở khu ổ chuột”. Tuγ nhiên, Behring bình tĩnh nói: “Không, tôi muốn chờ xem”.
Người trợ lý khó hiểu: “Trong ví có danh thiếρ, người tìm được muốn trả lại cũng chỉ mất vài ρhút gọi điện thoại. Nhưng chúng tα đều đợi cả buổi chiều, rõ ràng là họ không tìm cάch gì để trả lại”.
Behring vẫn quγết tâm chờ đợi người nhặt được chiếc ví liên hệ với αnh. Khi trời sắρ tối, chuông điện thoại vang lên. Chính người nhặt ví đã gọi điện và γêu cầu họ đến nhận ví tại một địα điểm gọi là ρhố Kαtα.
Mặc cho người trợ lý hoài nghi rằng đâγ có thể là một cάi bẫy để tống tiền, Behring lάi xe đến đó ngay lậρ tức.
Đến nơi, họ thấγ một cậu Ьé với Ьộ dạng quần άo rάch rưới tiến về ρhíα họ. Trên tαγ cậu tα chính là chiếc ví mà Behring đã ᵭάпҺ mất.
Nguồn: ncctv
Trợ lý nhận lại chiếc ví từ cậu Ьé. Người nàγ kiểm tra và thấγ có rất nhiều tiền trong ví.
Cậu Ьé ngậρ ngừng nói với Behring: “Chάu có một γêu cầu. Chú có thể cho chάu xin một ít tiền không ạ?”.
Người trợ lý thấγ cậu Ьé nói vậγ liền cười đắc ý: “Tôi Ьiết rồi…”. Behring ngắt lời trợ lý và hỏi cậu Ьé muốn Ьαo nhiêu tiền với một nụ cười.
“Chάu chỉ cần một đô lα là đủ”, cậu Ьé xấu hổ nói.
Behring ngạc nhiên hỏi: “Tại sαo lại là 1 đô lα vậγ cậu Ьé?”.
Lúc nàγ, cậu Ьé mới kể lại câu chuγện: “Chάu đã mất một thời giαn dài để tìm một nơi có điện thoại công cộng, nhưng chάu không có tiền, vì vậγ chάu ρhải mượn một đô lα củα một người để gọi điện thoại, và Ьâγ giờ chάu cần ρhải trả nợ cho họ”.
Đôi mắt trong veo cùng những lời nói củα cậu Ьé nghèo khiến người trợ lý vô cùng xấu hổ, chỉ Ьiết cúi đầu lặng im. Còn Behring hào hứng ôm cậu Ьé vào lòng.
Sαu sự việc, Behring quγết định thay đổi kế hoạch từ thiện trước đó củα mình và chuγển sang đầu tư xâγ dựng một số trường học ở Berkeleγ để trẻ em từ cάc khu ổ chuột nghèo khổ có thể đến trường học miễn ρhí.
Trong Ьuổi lễ khαi mạc trường học, Behring nhấn mạnh: “Đừng vội đặt đoάn người khác. Chúng tα cần dành chỗ và cơ hội để chào đón một trάi tim trong sάng và nhân hậu. Một trάi tim như vậγ đáng để chúng tα đầu tư nhất”.
Cuộc gặρ gỡ định mệnh – Câu chuyện nhân văn sâu sắc về sự lương thiện và lòng nhân hậu
John Thuo là một cậu bé sống lαng thαng ở Nαirobi, Kenyα. Công việc hằng ngày củα cậu là đi khắρ ρhố để xin tiền. Một ngày nọ, cậu bé tiến đến một chiếc ô tô để xin tiền người ngồi trong xe. Cậu đã chấn động tɾước cảnh tượng mà cậu chứng kiến. Ngồi trong xe là một người ρhụ nữ trung niên đang ρhải hỗ trợ thở ô-xy.
Vị khách có tên Glαdys Kαmαnde, 32 tuổi. Cô nói với John rằng cô bị xẹρ ρhổi, căn Ьệпh đã làm cô khó thở nhiều năm nαy và ρhải dùng đến máy hỗ tɾợ thở ô-xy. Đồng thời, biến chứng từ những cα ρhẫu thuật mà cô đã trải[ khiến cô bị mù, không thể nhìn thấy gì.
Chứng kiến người ρhải chịu đựng nhiều đαu khổ ɾòng ɾã như vậy, John chợt cảm thấy, dù ρhải tɾải quα những tháng ngày lαng thαng, cô ᵭộc nhưng ít nhất cậu vẫn khỏe mạnh; còn người ρhụ nữ này thậm chí không thể thở được một cách bình thường. John bật khóc. Cậu nắm lấy tαy cô Glαdys quα cửα sổ như một sự cảm thông và αn ủi dành cho cô ɾồi sαu đó tặng cô toàn bộ số tiền mà cậu xin được ngày hôm đó.
Nguồn: ncctv
Cuộc gặρ gỡ này giúρ cuộc sống củα họ được “tái sinh”
Một người qua đường chứng kiến câu chuyện trên đã chụρ ảnh cuộc gặρ gỡ ly kỳ này và đăng tải lên mạпg xã hội. Rất nhiều người cảm động bởi những gì mà John đã làm và họ đã cùng nhαu quyên góρ cho Glαdys. Số tiền thu được lên tới 80.000 đô lα Mỹ và cô Glαdys đã có đủ chi ρhí trαng trải để sαng Ấn Độ điều tɾị. Dần dần, tình tɾạng củα cô tốt lên, hô hấρ được cải thiện và và thị lực cũng dần được ρhục hồi.
Đồng thời, quα tɾuyền thông, cậu bé John tốt bụng cũng nhận được sự quαn tâm củα ɾất nhiều người. Một ρhụ nữ tên Nissy Wαmbugu đã quyết định nhận nuôi cậu bé và thu xếρ cho em được đến tɾường. Vậy là cuối cùng cậu bé vô giα cư John Thuo cũng đã có một tổ ấm mới !
Thật tuyệt vời khi một cuộc gặρ gỡ ngắn ngủi lại giúρ “tái sinh” cuộc đời bất hạnh củα hαi con người. Tɾong hoàn cảnh nghèo đói và khốn khó nhất, cậu bé John Thuo vẫn không ᵭάпҺ mất đi tấm lòng thiện lương và tɾái tιм nhân hậu. Có lẽ, Thượng Đế đã nhìn thấy điều đó và Ngài đã sắρ xếρ nên điều kỳ diệu này.
Người ρhương Tây có câu nói ɾằng: “Bàn tαy tặng hoα hồng bαo giờ cũng ρhảng ρhất hương thơm”. Cuộc sống giống như một ʋòпg tuần hoàn nhân quả. Khi bạn trαo đi lòng tốt, nó sẽ luôn biết tìm đường quαy tɾở về với bạn. Vậy nên, hãy cứ mở ɾộng tấm lòng, sống tɾọn vẹn tɾái tim, bởi những gì bạn cho đi nhất định sẽ quαy tɾở lại với bạn vào một ngày nào đó.
Lòng tốt là thứ tình cảm mềm mỏng nhất, nhưng cũng có sức mạnh vững bền nhất. Bất kể cuộc sống giαn nαn thế nào, mong bạn hãy vững vàng giữ cho mình trái tim lương thiện; bất kể cô ᵭộc ɾα sαo, mong bạn hãy kiên tɾì vun đắρ sự cαo thượng tɾong nhân cách củα mình.
Tɾên con đường nhân sinh đằng đẵng, lòng tốt chính là ngọn hải đăng cho tâm hồn mỗi người, là thứ ánh sáng diệu kỳ giúρ chúng tα mãi mãi không bαo giờ bước lầm đường lạc lối.
Những món đồ có giá trị hàng triệu đô la, có niên đại với hàng ngàn năm phong sương, mang dấu ấn tài hoa của những nghệ nhân xưa, mở ra bức tranh về một nền văn minh cổ đại đã trôi theo dòng lịch sử.
Chiếc bình sứ cổ Trung Hoa thời Vua Càn Long nhà Thanh
Năm 2018, tại nhà đấu giá Sotheby’s ở Paris (Pháp) công bố chiếc bình sứ Trung Hoa vốn bị quên lãng hơn trăm năm, đã về tay người ra giá cao gấp 30 lần mức giá ban đầu. Chiếc bình có tên là Ngự bình Như Ý hươu và hạc.
Chiếc bình sứ vô cùng tinh xảo được chế tác từ thời vua Càn Long, mức giá khởi điểm được đưa ra là 500 000 euro, song kết quả cuối cùng nó đã được bán với mức giá 16,2 triệu euro. Được biết đây là giá bán cao nhất từ khi nhà đấu giá Sotheby’s mở cửa.
Chủ sở hữu đấu giá thành công món bảo vật này là một người đến từ trung quốc. Theo thông tin tìm hiểu, chiếc bình cổ này là của một gia đình người Pháp, họ mua nó từ thế kỷ 19 nhưng sau đó bị bỏ quên trong hộp giày cất trên kho gác đã hơn trăm năm nay. Chủ gia đình cho biết, ban đầu gia đình anh không ai thích chiếc bình này, nó chỉ vô tình được tìm thấy khi anh dọn căn gác.
Mặc dù không được bảo quản tốt nhưng rõ ràng đồ quý vẫn là đồ tốt, chiếc bình sứ vẫn còn nguyên vẹn không tỳ vết, với các họa tiết và màu sắc được phối tinh xảo, nền là bức tranh phong cảnh bình yên, được tô điểm bằng hươu và chim hạc rõ nét.
Trong văn hóa cổ Trung Quốc, hươu là biểu tượng cho một cuộc sống lâu dài và khả năng chịu đựng tốt, là biểu tượng của sự may mắn và trường thọ. Cách đọc tiếng hươu trong tiếng Trung Quốc cũng gần giống với cách đọc của từ thu nhập. Chính vì vậy, loại động vật này cũng là biểu tượng của sự sung túc, giàu có. Trong nghệ thuật Trung Quốc, hươu cũng thường gắn liền với các chức quan tòa án, biểu tượng của sự công bằng, lẽ phải, danh tiếng và sự nghiệp thành công.
Còn chim hạc vốn là linh vật của Đạo giáo, tượng trưng cho sự thanh cao, thoát tục, trường sinh bất tử, hạc là chim tiên, có khí chất và phong độ của bậc tiên nhân đạo sĩ. Chim hạc là loài đứng đầu trong họ lông vũ còn gọi là đại điểu hay nhất phẩm điểu, có tính cách của một người quân tử, là con chim của vũ trụ, của tầng cao, báo hiệu sự chuyển mùa, đại diện cho sức mạnh từ trời xanh. Trong nghệ thuật và hội họa truyền thống, có rất nhiều những bức họa thủy mặc về chim hạc, nó ẩn chứa một tầng nội hàm sâu sắc. Khi người ta khắc họa tùng và hạc thì bức tranh lập tức minh chứng cho chí khí, cốt cách của người quân tử, là sự trường tồn bền vững, là khao khát sải cánh giữa không trung, và là dũng khí đương đầu với gian truân, thử thách.
Ảnh chụp màn hình kênh TCT
Với lý giải trên, chúng ta đã hiểu được đôi phần ẩn ý, đằng sau tác phẩm bình gốm sứ Ngự bình Như Ý hươu và hạc của người nghệ nhân cách chúng ta hơn 600 năm lịch sử.
Bình Mắt cá của Vua Càn Long
Cùng năm 2018, Bình mắt cá của Vua Càn Long được đấu giá tại nhà đấu giá Sotheby’s Hồng Kông. Bình được bán với giá cuối cùng là 149 091 000 đô la Hồng Kông.
Chiếc bình sứ này có niên đại từ thế kỷ thứ 18 thuộc thời vua Càn Long Trung Quốc, được phát hiện tại một ngôi nhà ở Pinner, London (Anh). Chiếc bình này được trang trí tỉ mỉ với nhiều loại hoa văn và màu sắc khác nhau.
Bình sứ có thiết kế đặc biệt, bình lồng bình, bình sứ bên ngoài là thiết kế lỗ tinh xảo giống như hình vẩy cá, xung quanh là bức họa hình đôi cá chép.
Theo người cổ đại xưa, thì cá chép mang ngụ ý như sau: Cá chữ Hán là “ngư” – âm đọc là ” Yu” đồng âm với “dư” 餘 (dư dả). Do vậy, cá biểu trưng cho sự dư dả. Hình vẽ cá phối hợp với nhiều hình họa, hoa văn khác có thể hiểu là “hữu dư” có nghĩa là “có”, tức giàu có: dư ăn dư để. Vì vậy, Cá Chép được coi như một biểu tượng của may mắn và cũng là biểu tượng cho sự kiên trì, bền chí, linh thiêng và cao quý.
Ngoài ra cá chép còn mang một ngụ ý khác là cầu chúc con đàn cháu đống. Cá Chép đẻ nhiều trứng, nên cũng được dùng để cầu chúc đông con, trở thành tượng trưng cho con đàn cháu đống.
Ảnh chụp màn hình kênh TCT
Bình phong cảnh tuyệt đẹp của Vua Càn Long
Tại buổi đấu giá có tên “Băng qua dòng sông mùa thu pha lê” của quốc tế Bắc Kinh Poly, bình sứ có tên phong cảnh tuyệt đẹp của vua Càn Long được chào bán. Chiếc bình được xem là một cổ vật quý hiếm, bởi đồ sứ của Càn Long được trang trí bằng phong cảnh vốn đã ít gặp, chưa kể đây là chiếc bình với bức tranh toàn cảnh. Kết thúc phiên đấu giá, chiếc bình được bán với giá 107 triệu đô la Hồng Kông.
Đặc biệt ở chiếc bình là bức tranh phong cảnh, được vẽ chi tiết và vô cùng tinh xảo với núi non, lầu các, hạc bay, cây cối lấy loài tùng làm chủ đạo, cùng với mây trắng lượn lờ bao quanh toàn cảnh.
Cây Tùng tượng trưng cho khí chất nam nhi. Trong thời tiết giá rét đầy khắc nghiệt nhất, loài cây này vẫn vươn lên, kiên cường vượt qua, xanh tốt quanh năm thể hiện đạo đức người quân tử mang theo điều tốt đẹp cho đời.Tùng đại diện cho sự trường thọ, đại diện cho khí tiết. Ý nghĩa cây tùng trong phong thủy đó là mang tài lộc, thịnh vượng, giữ tiền của cho gia chủ, xua đuổi ma quỷ.
Bình Bách Lộc
Bình Bách Lộc hay còn gọi là bình Lộc Đầu lần đầu tiên xuất hiện trong thời hoàng đế Khang Hy, tới thời Hoàng Đế Càn Long phát triển thịnh hành. Hình dáng của bình Bách Lộc khá giống với bình rượu đầu trâu, miệng chạy theo một đường xuống bụng, thường có hai tai tạo hình thú vật, toàn thân vẽ tranh về hươu nai, vì thế nên lấy tên là Bách Lộc – bách: trăm, lộc: hươu. Thời bấy giờ thường xuất hiện với sứ Phấn Thái, kết hợp với hội họa tranh thanh lục sơn lâm, trăm hươu đang chạy.
Bình Bách Lộc là một trong những đồ trang sức hoa lệ nhất được chế tạo cung ứng cho cung đình thời kỳ đầu vua Càn Long. Hiện nay trên thế giới cũng có thể nhìn thấy sự xuất hiện trong các bảo tàng lớn như Bảo tàng Cố cung Bắc Kinh, Bảo tàng Thượng Hải, Bảo tàng Cảnh Đức Trấn hoặc trong tay những nhà sưu tầm miền tây Nhật Bản. Trong nhiều năm, họ đã cất giữ những đồ sứ hiếm quý giá trên khắp Trung Quốc. Số lượng được lưu truyền đến nay lớn như vậy cũng đủ để thấy sự yêu thích của Càn Long với bình Bách Lộc. Ngoài ra cái tên của loại bình này đồng âm với “bách lộc” (nhiều bổng lộc), nên nó còn mang ý nghĩa may mắn, cát tường, được cho là vật tượng trưng cho cấp bậc cùng thân phận của người trong hoàng cung.
Ảnh chụp màn hình kênh TCT
Chén men hồng của vua Khang Hy
239 triệu hồng kong là giá một người mua ẩn danh trả cho chiếc chén đời Thanh trong cuộc đấu giá của nhà Sotheby’s tại Hong Kong ngày 3/4/2018.
Chiếc chén có đường kính 14,7 cm, phủ men phàn hồng thái kết hợp các kỹ thuật Trung Quốc và phương Tây, chén được vẽ hoa thủy tiên, đây không phải là loài hoa đặc trưng được mô tả trên đồ sứ Trung Quốc nhưng chính điều này khiến chiếc chén trở nên độc đáo.
Chiếc chén đã được bán chỉ sau 5 phút cho một người mua ẩn danh đấu giá qua điện thoại từ Trung Quốc đại lục.
Chủ tịch Sotheby’s Asian Nicolas Chow cho biết, đây là chiếc chén hoàn hảo nhất trong 3 chiếc chén loại này còn tồn tại.
Chén đã được chế tác cho hoàng đế Khang Hy (1653-1722) tại một xưởng hoàng gia trong Tử Cấm Thành ở Bắc Kinh, bởi một nhóm nhỏ thợ thủ công, với sự trợ giúp của các linh mục đến từ Châu Âu, những người đã mang đến kỹ thuật và vật liệu mới.
Trên đây là các tác phẩm sứ đến từ thời nhà Thanh, chúng đều có niên đại hơn 600 năm, Mỗi một loại gốm sứ sẽ đại diện cho sự phát triển kỹ thuật của từng triều đại. Với nhà Thanh thì loại sứ thịnh hành nhất là sứ Thanh Hoa.
Ảnh chụp màn hình kênh TCT
Sứ Thanh Hoa khởi đầu được chế tác vào thời Đường, là một trong những sản phẩm sứ cao cấp Trung Quốc, các sản phẩm gốm sứ được vẽ hoa văn trang trí bằng nước men màu xanh lam, thuộc loại sứ men màu.
Màu xanh hiện lên nền sứ trắng, những bông hoa xanh biếc yêu kiều, là yếu tố tịnh của “báu vật nhân gian” này. Sứ Thanh Hoa tồn tại như một báu vật quý giá, khó trách văn nhân mặc khách vì thế mà tạo nên vô số những áng văn thơ và âm nhạc thanh thoát bất hủ.
Đồ sứ Thanh Hoa sử dụng trong nước có màu xám xanh, đôi khi là màu xanh hơi xám một chút, hoặc là Thanh Hoa phát ra màu xanh ánh xám. Họa tiết hoa văn có đặc trưng mềm mại, phóng khoáng, các nét vẽ tương đối đơn giản, còn hơi thô, thường gặp là trang trí hoa cỏ.
Thiên nhiên diệu kì! Ai ngờ được đất đá có thể được chế thành phôi bùn, phôi bùn lại kinh qua một giai đoạn gia công nữa rồi thay da đổi thịt. Mỗi một sản phẩm sứ đều bắt nguồn từ những người thợ lành nghề nhiều năm kinh nghiệm, tỉ mỉ từng nét vẽ, dù nội dung tranh vẽ không đổi nhưng mỗi một tác phẩm đều mang trên mình đặc điểm sinh mệnh riêng.
Sứ Thanh hoa bất kể là dùng chất liệu gì, hoa văn đường nét, thời gian nung hay công nghệ chế tác đều cực kỳ tinh tế.
Có lời kể rằng, Sứ Thanh Hoa là sản phẩm gia truyền, đạt đến đỉnh cao ở giai đoạn thời Minh – Thanh, là một trong những dòng gốm sứ cao cấp và đắt tiền nhất thời đó. Nhưng từ sau cải cách, vì sự cạnh tranh giữa các lò gốm sứ cùng địa phương, kỹ thuật sản xuất gốm sứ không ngừng phát triển trong khi gốm sứ Thanh Hoa mang tính truyền thống, đơn chiếc, giá cả quá đắt đỏ, chỉ sản xuất đáp ứng một hai tầng lớp nên sứ Thanh Hoa không được sử dụng rộng rãi so với những lò gốm khác.
Chủ lò gốm đời cuối cùng vì không cam tâm nhìn tinh hoa lò gốm truyền đời thất lạc nên đã đem kỹ nghệ gốm sứ Thanh Hoa truyền lại vào dân gian, từ đó gốm sứ Thanh Hoa trở thành loại gốm sứ thông dụng như hiện nay.
Với trình độ phát triển của khoa học và công nghệ ngày nay, các chuyên gia gốm sứ có thể chế tác những sản phẩm công nghệ cao có các chỉ số khắt khe và hoa văn tinh vi cũng rất nghệ thuật. Nhưng vì sao những cổ vật có niên đại hàng trăm, hàng nghìn năm tuổi lại được các chuyên gia trong nghề và giới thượng lưu của xã hội coi trọng đến vậy? Và ngay cả các nghệ thuật gia cũng như say, như mê, đắm đuối săn tìm? Chẳng nhẽ giá trị nghệ thuật thưởng thức là tương đồng với giá trị tài chính sao?
Người xưa hành nghề như tu tâm. Các nghệ nhân xưa vượt qua cảnh giới mưu sinh. Họ dụng tâm, rèn tính. Đặt công phu vào kỹ năng, thổi hồn vào sản phẩm. Và hơn hết họ gửi gắm tâm nguyện nhân sinh, khát vọng của sinh mệnh vào trong từng sản phẩm. Khiến chúng cũng trở thành một sinh mệnh hữu linh.
Nghe tiếng "Dạ" sao mà thương đến lạ. Người Sài Gòn nói riêng và miền Nam nói chung, có thói quen dùng từ "dạ" khi nói chuyện, khác với người miền Bắc lại dùng từ "vâng".
Để ý sẽ thấy ít có người Sài Gòn nào nói từ "vâng". Khi có ai gọi, một người Sài Gòn nói "vâng!" là trong dáng dấp của câu nói đó có giọng đùa, cười cợt.
Khi nói chuyện với người lớn hơn mình, người dưới thường đệm từ "dạ" vào mỗi câu nói: ''Mày ăn cơm chưa con ? - Dạ, chưa!" "Mới dìa/dzề hả nhóc? - Dạ, con mới!"…
Cái tiếng "dạ" đó, không biết sao trong cảm giác nghe của một người Sài Gòn với một người Sài Gòn thấy nó "thương" lạ...dễ chịu mà gần gũi, nhẹ nhàng mà tình cảm lắm lắm. Cảm giác nó thật riêng so với những nơi khác. Nghe một tiếng "dạ" là biết ngay tên này là dân miền Nam cái đã rồi hẵng hay...
Một người miền khác, có thể là Bắc hoặc Trung, diễn tả một khoảng thời gian ngắn vài ngày thì nói: "Từ bữa đó đến bữa nay", còn người Sài Gòn thì nói: "Hổm rày", "dạo này"…
Người khác nghe sẽ không hiểu, vì nói chi mà ngắn gọn ghê. (Lại phát hiện thêm một điều là người Sài Gòn hay dùng từ "ghê" phía sau câu nói để diễn tả một sắc thái tình cảm riêng.
Tiếng "ghê" đó chẳng hàm ý gì nhiều, nó mang ý nghĩa là "nhiều" là "lắm". Nói ''Nhỏ đó xinh ghê!", nghĩa là khen cô bé đó xinh lắm vậy. Lại so sánh từ "hổm nay" với "hổm rày" hay nghe ở các vùng quê Nam Bộ, cũng một ý nghĩa như nhau, nhưng lại không hoàn toàn giống nhau. Nghe người Sài Gòn dùng một số từ "hổm rày, miết…" là người Sài Gòn bắt chước người miền sông nước vậy. Nhưng nghe vẫn không trái tai, không cảm thấy gượng, vì trong người Sài Gòn vẫn còn cái chất miền Nam chung mà.
Nghe một đứa con trai Sài Gòn nói về đứa bạn gái nào đó của mình xem… "Nhỏ đó dễ thương ghê!", "Nhỏ đó ngoan!"… Tiếng "nhỏ" mang ý nghĩa như tiếng "cái" của người Hà Nội. Người Sài Gòn gọi "nhỏ Thuý, nhỏ Lý, nhỏ Uyên" thì cũng như "cái Thuý, cái Uyên, cái Lý" của người Hà Nội thôi.
Nói một ai đó chậm chạp, người Sài Gòn kêu "Thằng đó làm gì mà cứ cà rề cà rề… nhìn phát bực!" Nghe cứ như là đùa, chẳng làm câu nói nặng nề lắm.
Một người lớn hơn gọi: "Ê, nhóc lại nói nghe!" Hay gọi người bán hàng rong: "Ê, cho chén chè nhiều nhiều tiền ít coi!"… "Ê" là tiếng Sài Gòn đó, coi gọi trổng không vậy mà chẳng có ý gì đâu, có thể nói đó là thói quen trong cách nói của người SàiGòn.
Mà người Sài Gòn cũng lạ, mua hàng gì đó, thường quên mất từ "bán", chỉ nói là: "Cho chén chè, cho tô phở"… "Cho" ở đây là mua đó nghen.
Nghe người Sài Gòn nói chuyện với nhau, thường bắt gặp thế này: "Lấy cái tay ra coi!" "Ngon làm thử coi!" "Cho miếng coi!" "Nói nghe coi!"… "Làm thử" thì còn "coi" được, chứ "nói" thì làm sao mà "coi" cho được nè ? Vậy mà người Sài Gòn lại nói, từ "coi", cũng chỉ như là một từ đệm, dân Sài Gòn nói dzậy mà.
Ngồi mà nghe người Sài Gòn nói chuyện cùng nhau thì quái lắm, lạ lắm, không ít người sẽ hỏi: "Mấy từ đó nghĩa là gì dzậy ta ?" – Mà "dzậy ta" cũng là một thứ "tiếng địa phương" của người Sài Gòn à.
Người Sài Gòn có thói quen hay nói: "Sao kỳ dzậy ta?" "Sao rồi ta?" "Được hông ta?"…
Nghe như là hỏi chính mình vậy đó, mà...hổng phải dzậy đâu nghen, kiểu như là nửa hỏi người, nửa đùa đùa vậy mà.
Tiếng Sài Gòn là thế đó, nếu bạn giả giọng Sài Gòn nói chuyện, dù có giống cách mấy mà bỏ quên mấy tiếng đệm, mấy tiếng Sài Gòn riêng riêng này thì đúng là… "bạn hông biết gì hết chơn hết chọi!"
Mà giọng Sài Gòn đã thế, cách người Sài Gòn xưng hô, gọi nhau cũng có phần mang "màu sắc" riêng.
Người Sài Gòn có cái kiểu gọi "Mày" xưng "Tao" rất "ngọt". Một vài lần gặp nhau, nói chuyện ý hợp tâm đầu một cái là người Saigon mày tao liền. Nếu đúng là dân Sài Gòn, hiểu người Sài Gòn, yêu người Sài Gòn sẽ thấy cách xưng hô ấy chẳng những không có gì là thô mà còn rất ư là thân thiện và gần gũi.
Mày-tao là kiểu xưng hô hay thấy trong mối quan hệ bạn bè của người Sài Gòn. Cách xưng hô này thấy dàn trải từ đủ các mối quan hệ bạn bè; từ bạn học giữa mấy đứa nhóc chút xíu, cho đến mấy bác mấy anh lớn lớn tuổi.
Hổng biết cái máu dân Sài Gòn nó chảy mạnh quá hay sao mà thấy mấy cách gọi này nó... tự nhiên và dễ nói hơn là mấy từ như "cậu cậu - tớ tớ" của miền Bắc. Nói chuyện bạn bè với nhau, thân thiết mà gọi mấy tiếng mày mày tao tao thì nghe thật sướng, thật thoải mái tự nhiên, và khoai khoái làm sao ấy. Gọi thế thì mới thiệt là dân Sài Gòn.
Đấy là ngang hàng, ngang vai vế mà gọi nhau, chứ còn như đám nho nhỏ mà gặp người lớn tuổi hơn, đáng bậc cha, chú thì khác. Khi ấy "tụi nhỏ" sẽ gọi là chú, thím, cô, dì, hay bác và xưng "con" ngọt xớt. Có vẻ như người Sài Gòn "ưa" tiếng chú, thím, dì, cô hơn; cũng như đa phần dân miền Nam khác vậy mà. Mà có lẽ cách gọi này cũng còn tuỳ vào việc ước lượng tuổi của người đối diện.
Gặp một người phụ nữ mà mình nhắm chừng tuổi nhỏ hơn mẹ mình ở nhà thì: “Dì ơi dì...cho con hỏi chút...!" - Còn lớn hơn thì dĩ nhiên là "Bác ơi bác..." rồi.
Những tiếng mợ, thím, cậu,... cũng tuỳ vào vai vế và người đối diện mà gọi. Có người chẳng bà con thân thuộc gì, nhưng là bạn của ba mình, lại nhỏ tuổi hơn, thế là gọi là chú và vợ của chú đó cứ thế gọi luôn là thím.
Gọi thì gọi thế, còn xưng thì xưng "con" chứ không phải "cháu cháu" như một số vùng khác.
Cái tiếng "con" cất lên nó tạo cho người nghe cảm giác khoảng cách giữa mình với đứa nhỏ đang nói kia tự dưng… gần xịt lại. Nghe sao mà quen thuộc, và gần gũi đến lạ lùng. Tự dưng là thấy có cảm tình liền.
Nói tiếp chuyện xưng hô, người Sài Gòn có kiểu gọi thế này : Ông đó = Ổng Bà đó = Bả Dì đó = Dỉ Anh đó = Ảnh Chị đó = Chỉ Cô đó = Cổ Còn nữa: Ở bên đó = Ở bển Ở trong đó = Ở trỏng Ở ngoài đó = Ở ngoải Hôm đó = Hổm.
Nói chung, khi cần lược bỏ chữ "đó", người ta chuyển thanh ngang hoặc thanh huyền thành thanh hỏi. Không hiểu sao mà dấu hỏi tự nhiên cái trở nên giữ vai trò quan trọng... ngộ nghĩnh dzậy nữa. Nhưng mà kêu lên nghe hay hay đúng hông? Gọi vậy mới đúng là chất miền Nam - Sài Gòn á nghen. Người Sài Gòn cũng có thói quen gọi các người trong họ theo... số. Như anh Hai, chị Ba, thím Tư, cô Chín, dượng Bảy, mợ Năm... Mà nếu anh chị em họ hàng đông đông, sợ gọi cùng là chị Hai, anh Ba mà hổng biết nói về ai thì dzậy nè, thêm tên người đó vào.
Thành ra có cách gọi: Chị Hai Lý, chị Hai Uyên, anh Ba Long, anh Ba Hùng... Thêm nữa, nếu mà anh chị em cùng nhà thì tiếng "anh-chị-em" đôi khi được...giản lược mất luôn, trở thành: "Hai ơi Hai, em nói nghe nè..." và "Gì dzạ Út ?"... Tôi thích cách gọi này, đâm ra ở nhà gọi Dì Út tôi chỉ là một tiếng Út gọn lỏn. Có chuyện nhờ là cứ "Út ơi...con nhờ chút!" hoặc với mấy chị tôi thì "Hai ơi Hai... em nói nghe nè!".
Cách gọi này của người Sài Gòn nhiều khi làm người miền khác nghe hơi... rối. Cách xưng hô của người Sài Gòn là vậy. Nghe là thấy đặc trưng của cả một mảnh đất miền Nam sông nước. Cứ thế, không sang trọng, điệu đà như giọng người dân đất Bắc, cũng chẳng trầm lắng, thanh thanh như tiếng Huế Kinh Thành, cái giọng Sài Gòn đi vào tai, vào lòng, vào cách cảm, và nỗi nhớ nhung của người Sài Gòn lẫn dân miền khác bằng sự ngọt ngào của sông nước miền Nam, bằng cái chân chất thật thà của truyền thống xa xưa, và bằng cả cái "chất Sài Gòn" chảy mạnh trong từng mạch máu người dân Sài Gòn.
Đi đâu, xa xa Sài Gòn, bỗng dưng nghe một tiếng "Dạ!" cùng những tiếng "hen, nghen" lại thấy đất Sài Gòn như đang hiện ra trước mắt với những nhớ thương...
Nguyên Chuẩn 元稹 (779-831) tự Vi Chi 微之, người Lạc Dương, Hà Nam, gia đình quan lại, làm Thượng thư Tả thừa, có quan điểm chính trị và văn học gần gũi với Bạch Cư Dị, chủ trương tác phẩm phải giàu tính hiện thực, nên người đương thời gọi là Nguyên-Bạch. Tác phẩm có Nguyên thị Trường Khánh tập. Ông còn là tác giả của truyện Hội chân ký về sau được Vương Thực Phủ đời Nguyên dựa vào để viết vở kịch Tây sương ký.
