ĐỒNG TIỀN ĐẪM MÁU TỪ MA TÚY MỸ LATIN - KỲ 8: UAV LẮP THIẾT BỊ NỔ TỰ CHẾ CỦA BỌN GIEO CÁI

Trong các vụ đụng độ ở Mexico, các băng ma túy đã học cách kết hợp sử dụng thiết bị nổ tự chế, chiến hào và công sự, xe bọc thép và UAV đồng thời tổ chức tấn công từ nhiều hướng cùng lúc.

Phù hiệu lực lượng điều khiển UAV thuộc băng CJNG ở Mexico - Ảnh: YouTube

Vào tháng 8-2025, băng ma túy Cartel Jalisco Nueva Generación (CJNG) ở Mexico đã phát nhiều băng video khoe đơn vị điều khiển máy bay không người lái (UAV) mang chất nổ được tổ chức như đơn vị quân đội, có phù hiệu riêng ghi chữ "Lực lượng đặc nhiệm Menchola".

Chính quyền Mexico đã biết đơn vị này từ năm 2020. Theo báo Milenio (Mexico), chúng trang bị đầy đủ thiết bị chiến thuật, súng ống, xe yểm trợ và camera GoPro ghi hình.

Chế thiết bị nổ lắp vào UAV

Công ty Armament Research Services (ARES) ở Úc ghi nhận các băng ma túy ở Mexico đã sử dụng UAV cỡ nhỏ từ hơn một thập niên trước. Ban đầu chúng dùng UAV để buôn lậu ma túy qua biên giới Mexico - Mỹ và thực hiện các nhiệm vụ tình báo, giám sát, xác định mục tiêu và trinh sát (ISTAR), sau đó lắp thiết bị nổ tự chế vào UAV.

TS Andrei Serbin Pont phụ trách Trung tâm tư vấn điều phối khu vực về nghiên cứu kinh tế và xã hội (CRIES) ở Argentina nhận xét chúng thường sử dụng các loại UAV thương mại được cải tiến như DJI Mavic và Matrice bán rộng rãi và có thể điều chỉnh dễ dàng để lắp đạn.

Lần đầu tiên chính quyền Mexico bắt giữ bọn buôn ma túy mang UAV gắn thiết bị nổ tự chế vào năm 2017. Khi xem xét UAV gắn thiết bị nổ tự chế bị thu giữ tháng 4-2020, cảnh sát nhận thấy thiết bị rất thô sơ gồm hộp nhựa chứa chất nổ C4, nhiều bi thép được dán vào UAV và kích hoạt bằng điện.

Sau đó, thiết bị nổ tự chế đã được thiết kế riêng cho UAV. Các loại đạn UAV bị thu giữ trong năm 2023-2024 đã có tính năng phân mảnh tăng độ sát thương. Hầu hết sử dụng loại ngòi nổ va chạm cơ học thô sơ (phát nổ khi va chạm).

Nhiều video từ các băng ma túy cho thấy UAV đã được nâng cấp, có thể mang và thả nhiều loại đạn khác nhau chỉ trong một lần xuất kích. Các loại đạn dành cho UAV được cải tiến thường xuyên. Vào tháng 3-2025, Mexico đã thu giữ một loại đạn dành cho UAV có sức công phá tăng gấp ba lần.

Các băng ma túy Mexico dùng kiến thức về hóa học để sản xuất ma túy và tiếp cận được các tiền chất hóa học, do đó chúng cũng có thể tự sản xuất thuốc nổ mạnh hơn thay vì dựa vào nguồn đánh cắp hoặc mua thuốc nổ thương mại.

Để cải tiến chất nổ gắn trên UAV, các băng ma túy Mexico sử dụng các cựu quân nhân người Colombia. Vào tháng 9-2024, chính quyền Mexico bắt giữ Elkin Pérez Loaiza (biệt danh El Tigre) là cựu quân nhân Colombia phụ trách huấn luyện băng ma túy Los Viagras ở Michoacán (đối thủ băng CJNG) chế tạo thiết bị nổ tự chế.

Trước đó một năm, 8 công dân Colombia đã bị bắt giữ vì điều hành xưởng bí mật chế tạo chất nổ gắn trên UAV cho băng Los Viagras.

Ngoài công nghệ UAV, các băng ma túy Mexico còn sử dụng vũ khí hóa học nhằm khuếch đại kinh hoàng. Vào tháng 4-2024, băng CJNG đã triển khai UAV thả thiết bị nổ chứa chất hóa học ở Michoacán. Nhiều người dân bị ảnh hưởng cho biết đạn nổ phát ra khí gây khó thở.

Trang web điều tra Insight Crime (Mỹ) lưu ý tại một số quốc gia ở Mỹ Latin như Colombia, Mexico, Brazil, Panama, các băng nhóm tội phạm có tổ chức sử dụng UAV ngày càng thường xuyên hơn.

TS Robert Bunker, nghiên cứu viên tại Đại học bang Arizona, nhận xét: "UAV phục vụ nhiều chức năng, nhất là thu thập thông tin tình báo, giám sát và trinh sát, chỉ huy và kiểm soát trong các vụ đụng độ giữa các băng nhóm, chống lại chính quyền Mexico hoặc thậm chí chống lại các nhóm tự vệ. UAV còn được sử dụng để thả bom, tấn công trực tiếp và hoạt động tuyên truyền hoặc chiến tranh tâm lý".

Băng CJNG tích hợp UAV với chiến thuật xe bọc thép tự chế khi lập trạm kiểm soát ở Aguililla (bang Michoacán) vào tháng 4-2021 - Ảnh: El País

Các băng ma túy ngày càng giỏi về năng lực áp chế gây nhiễu UAV của đối phương.
HENRY ZIEMER

Học cách tổ chức chiến tranh hiện đại

Nhà sử học quân sự Zita Ballinger Fletcher (Mỹ) nhận định các băng nhóm ma túy Mỹ Latin hiện nay đã biết kết hợp bạo lực tội phạm với các chiến thuật trong chiến tranh hiện đại. Chúng đã tuyển mộ cựu quân nhân, áp dụng các cấu trúc quân sự, sử dụng vũ khí và chiến thuật liên quan đến xung đột vũ trang. Ranh giới giữa các băng nhóm tội phạm, các lực lượng bán quân sự và các tổ chức khủng bố đã dần bị xóa nhòa.

Trên trang War on the Rocks, nhà nghiên cứu Henry Ziemer tại Trung tâm nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS) trực thuộc Đại học Georgetown của Mỹ nhận xét các mạng lưới tội phạm ở Mỹ Latin không chỉ sao chép công nghệ UAV mà còn góp phần phát triển và hoàn thiện các chiến thuật sử dụng UAV. Chúng liên tục điều chỉnh, thử nghiệm và kiểm tra chiến thuật UAV trong thời gian thực. Tốc độ đổi mới được tính theo tuần, thậm chí chỉ vài ngày.

Đáng lưu ý nhất là các băng ma túy ở Mexico và Colombia đã nhanh chóng sử dụng UAV góc nhìn thứ nhất (FPV). Nếu UAV mang chất nổ bay đến trên mục tiêu và thả chất nổ xuống thì FPV sẽ đánh trực tiếp vào mục tiêu.

Tại Mexico, trường hợp sử dụng FPV đầu tiên được ghi nhận vào cuối tháng 4-2025 lúc một FPV loại DJI Avata 2 bị bắn hạ.

Tại Colombia, một trong những vụ tấn công bằng FPV đầu tiên ghi nhận đã được tài khoản tình báo nguồn mở War Noir đăng lên X (Twitter cũ) ngày 12-6-2025.

Nhà sử học quân sự Zita Ballinger Fletcher (Mỹ) nhận xét các băng ma túy ở Mexico và Colombia dùng FPV để kiểm soát trên không và tổ chức tấn công nhanh nhằm khẳng định sức mạnh tại địa bàn.

Một sáng kiến cải tiến chưa từng thấy của các băng ma túy Mỹ Latin là sử dụng UAV nối cáp quang để kết nối UAV với hệ thống điều khiển nhằm tránh bị gây nhiễu. Chuyên gia an ninh David Saucedo ở Mexico ghi nhận băng Los Mayitos (thuộc băng Sinaloa) đã đầu tư vào công nghệ gây nhiễu chống UAV của Công ty Skyfend (Trung Quốc).

Do quân đội Mexico cũng sử dụng thiết bị gây nhiễu tín hiệu UAV, các băng ma túy đã tìm mua UAV trang bị cáp quang để tránh bị gây nhiễu. Theo báo cáo tình báo, chúng không chỉ mua thiết bị gây nhiễu tín hiệu mà còn lùng mua ra đa nhằm phát hiện UAV và tên lửa.

Một diễn biến quan trọng khác là các băng ma túy ở Mexico đã tích hợp UAV với chiến thuật xe bọc thép tự chế (thường được gọi là "xe tăng ma túy" hoặc "quái vật"). Năm 2023, một xe bọc thép tự chế bị bắt giữ đã trang bị lồng chống UAV như trong chiến sự Ukraine.

Trong các vụ đụng độ ở Mexico, các băng ma túy đã học cách kết hợp sử dụng thiết bị nổ tự chế, chiến hào và công sự, xe bọc thép và UAV đồng thời tổ chức tấn công từ nhiều hướng cùng lúc.

Các nhà phân tích đánh giá tuy robot mặt đất chưa được các băng ma túy ở Mỹ Latin sử dụng nhiều song chúng đang thử nghiệm robot trong phạm vi hạn chế hơn như tháp pháo điều khiển từ xa trên xe chở ma túy. Các băng ma túy Mexico đã sở hữu xe bọc thép, vì vậy trong tương lai chúng có thể phát triển đạn chống tăng cho UAV.

Các nguồn tin tình báo của Mexico cho biết các thành viên băng CJNG ở Mexico đã đến quốc gia có chiến tranh để học cách vận hành UAV quân sự và chiến thuật tác chiến trong đô thị. Hình ảnh trong các video của chúng cho thấy chúng hoạt động rất kỷ luật, tiến lên theo từng cặp, ẩn nấp, khai hỏa và rút lui đúng quy trình điển hình của vùng chiến sự.

---------------------------

Hình ảnh những toán cảnh sát cầm tiểu liên vây bắt bọn buôn ma túy đã lùi vào lịch sử. Hiện nay, cuộc chiến giữa cảnh sát, quân đội với các băng đảng ma túy ở Mỹ Latin được tiến hành ở quy mô chiến dịch lớn với đủ binh chủng, công nghệ hiện đại và phải hiệp đồng tình báo liên quốc gia.

>> Kỳ cuối: Cuộc chiến của chính quyền với băng đảng ma túy

Hoàng Duy Long / Tuoitre

BUÔNG TAY KHÔNG PHẢI LÀ MẤT ĐI MÀ LÀ CÁCH ĐỂ NHẬN RA GIÁ TRỊ THẬT CỦA MỌI THỨ

Có những buổi chiều, khi ánh hoàng hôn buông xuống nhuộm vàng mặt hồ phẳng lặng, tôi ngồi lặng lẽ, nghe lòng mình khẽ thì thầm về những điều đã qua. Cuộc sống, đôi khi, giống như một dòng sông – ta muốn giữ chặt lấy dòng nước, nhưng càng nắm, nước càng trôi qua kẽ tay.

Và rồi, tôi nhớ đến một câu nói: “Cái gì mình buông mà nó không mất thì nó mới là của mình.” Lời nói ấy như một làn gió, nhẹ nhàng nhưng đủ sức làm lay động những góc sâu kín trong tâm hồn.

Buông tay, nghe thì dễ, nhưng làm được lại là cả một hành trình. Buông tay không phải là từ bỏ, không phải là sự đầu hàng trước số phận. Nó là một sự lựa chọn can đảm, là khi ta dám thả lỏng những gì mình từng coi là quý giá để xem liệu nó có thực sự thuộc về mình hay không.

Đó là khoảnh khắc ta ngừng kiểm soát, ngừng áp đặt, và để cho mọi thứ được tự do. Như cách ta thả một chú chim khỏi lồng, nếu nó bay đi mãi mãi, có lẽ nó chưa từng thực sự là của ta. Nhưng nếu nó trở lại, đó mới là sự gắn bó chân thành.

Buông tay, cách để ta nhìn rõ hơn giá trị thật của mọi thứ

Tôi nhớ về những ngày tháng cũ, khi tôi từng cố giữ chặt một tình bạn, một mối quan hệ, hay thậm chí là một giấc mơ. Tôi sợ mất đi, sợ rằng nếu không nắm thật chặt, mọi thứ sẽ tan biến. Nhưng rồi, cuộc sống dạy tôi rằng, càng cố giữ, ta càng dễ đánh mất chính mình.

Có những người rời đi khi ta buông tay, và tôi nhận ra họ chỉ là những vị khách thoáng qua. Nhưng cũng có những người ở lại, những giá trị bền vững vẫn lặng lẽ tồn tại, như ngọn lửa nhỏ không bao giờ tắt dù gió lạnh thổi qua. Họ, và những điều ấy, mới thực sự là của ta.

Buông tay, hóa ra, không phải là mất đi. Nó là cách để ta nhìn rõ hơn giá trị thật của mọi thứ. Một tình yêu chân thành không cần phải trói buộc, một ước mơ đúng đắn không cần phải ép buộc. Khi ta buông, ta cho phép sự thật được phơi bày. Những gì ở lại là những điều thuộc về ta, không bởi sự sở hữu, mà bởi sự đồng điệu sâu sắc từ trái tim.

Cuộc sống, có lẽ, là một chuỗi những lần buông tay. Buông đi những oán hận để lòng nhẹ nhàng hơn, buông đi những kỳ vọng để tìm thấy bình yên, và buông đi những thứ không thuộc về mình để nhận ra những gì thực sự có ý nghĩa. Mỗi lần buông tay là một lần ta trưởng thành, là một lần ta tiến gần hơn đến phiên bản tốt đẹp nhất của chính mình.

Và thế là, dưới ánh hoàng hôn đang dần tắt, tôi mỉm cười. Tôi biết rằng, buông tay không phải là mất đi, mà là cách để ta tìm thấy những giá trị thật, những điều sẽ mãi mãi ở lại, dù thời gian có trôi qua và cuộc đời có đổi thay.

Mỹ Mỹ biên tập

Theo: vandieuhay

NỤ HOA VÀNG NGÀY XUÂN - KIM TUẤN

Nụ hoa vàng ngày xuân

Anh cho em mùa xuân

nụ hoa vàng mới nở

chiều đông nào nhung nhớ

đường lao xao lá đầy

chân bước mòn vỉa phố

mắt buồn vin ngọn cây

Anh cho em mùa xuân

mùa xuân này tất cả

lộc non vừa trẩy lá

thơ còn thương cõi đời

con chim mừng ríu rít

vui khói chiều chơi vơi

Đất mẹ gầy có lúa

đồng ta xanh mấy mùa

con trâu từ đồng cỏ

giục mõ về rộn khua

ngoài đê diều thẳng cánh

trong xóm vang chuông chùa

chiều in vào bóng núi

câu hát hò vẳng đưa

Tóc mẹ già mây bạc

trăng chờ trong liếp dừa

con sông dài mấy nhánh

cát trắng bờ quê xưa

Anh cho em mùa xuân

bàn tay thơm sữa ngọt

dải đất liền chim hót

người yêu nhau trọn đời

mái nhà ai mới lợp

trẻ đùa vui nơi nơi...

hết buồn mưa phố nhỏ

hẹn cho nhau cuộc đời

Khi hoa vàng sắp nở

trời sắp sang mùa xuân

anh cho em tất cả

tình yêu non nước này

bài thơ còn xao xuyến

nắng vàng trên ngọn cây...

Kim Tuấn (1961)

Kim Tuấn cho biết:

Tôi làm bài thơ này để nhớ về quê mẹ: Hà Tĩnh – vùng đất sỏi đá nhiều hơn cơm gạo với mơ ước “Đất mẹ gầy có lúa” – có lúa chứ không phải cỏ lúa như nhiều người vẫn hát nhầm (cỏ lúa thì phải nhổ đi chứ ai lại mơ ước có thêm!). Bài thơ này tôi sáng tác vào đầu thập niên 1960, sau đó in trong tập Ngàn Thương (chung với Định Giang) và được nhạc sĩ Nguyễn Hiền phổ thành ca khúc. Đã có nhiều ca sĩ thể hiện bài hát này nhưng tôi thích giọng ca của Hà Thanh hơn cả và điều làm tôi ray rứt là cho tới nay vẫn chưa nói được với nữ ca sĩ này một lời cám ơn…

Bài thơ này đã được nhạc sĩ Nguyễn Hiền phổ nhạc thành bài hát Anh cho em mùa xuân.

Sơ lược tiểu sử tác giả:

Kim Tuấn tên thật Nguyễn Phước Vĩnh Khuê, sinh năm 1940 tại Thừa Thiên - Huế, bắt đầu sáng tác từ năm 1954, là nhà giáo, nhà thơ. Ông mất ngày 11-9-2003 (tức rằm trung thu Quý Mùi) tại Quận I Thành phố HCM.

Thơ của Kim Tuấn rất mặn duyên với nhạc. Một số bài thơ của Kim Tuấn đã trở thành ca khúc của nhiều nhạc sĩ như: Nguyễn Hiền, Y Vân, Vũ Hoàng, Nguyễn Phú Yên...

Nguồn: Thi Viện

THÁI CỰC QUYỀN VÀ ĐẠO: KHI VÒNG XOAY TRỞ THÀNH ĐẠO

Người luyện Thái Cực Quyền không tìm cách “thắng người”, mà tìm cách hóa giải đối kháng.

Trên triền núi xanh, nơi gió thổi nhẹ qua những tán tùng già, một lão nhân vận bạch bào đứng đối trời. Đất đá dưới chân khô ráo, ánh nắng trải rộng như tấm lụa vàng phủ lên cảnh giới yên tĩnh. Ông thong thả chuyển thân, từng động tác như nước chảy mây trôi, như hòa tan thân thể vào khí trời bao la.

Mỗi bộ pháp in dấu lên đá núi, mỗi vòng tay như khơi động dòng khí vô hình vận hành giữa trời đất.

Người phàm nhìn chỉ thấy một bài quyền chậm rãi.
Người luyện tâm sẽ biết – đó là hành trình quy nguyên.
Là thân hành theo Đạo. Là tâm vọng về nguồn.

Thái Cực không phải để thắng bại phân minh.
Thái Cực là Đạo đang vận hành.

Thái Cực – cội nguồn của động tĩnh âm dương

Trong triết học cổ Trung Hoa, Thái Cực (太極) là điểm khởi đầu – cái “Một” sinh ra từ Đạo, từ đó phát sinh Âm và Dương, rồi từ đó lại sinh ra vạn vật. 《Chu Dịch》 viết: “Dịch hữu Thái Cực, sinh Lưỡng Nghi, Lưỡng Nghi sinh Tứ Tượng, Tứ Tượng sinh Bát Quái.”

Thái Cực là điểm quân bình giữa đối lập, là trục xoay giữa động và tĩnh. Nó không thiên về bên nào, mà là dung hòa, là vận động không ngừng để duy trì cân bằng.

Thái Cực quyền – môn võ lấy tên trực tiếp từ khái niệm này – không chỉ mượn “Thái Cực” làm danh xưng, mà thấm nhuần cả tinh thần của nó. Động tác quyền pháp luôn uyển chuyển, luân chuyển giữa cương và nhu, giữa tiến và thoái, giữa hư và thực. Không có cú đánh nào hoàn toàn dứt khoát, cũng không có trạng thái nào hoàn toàn tĩnh tại. Tất cả đều trong quá trình chuyển hóa – như vũ trụ.

Thái Cực – cội nguồn của động tĩnh âm dương. Ảnh minh họa.

Quyền không để thắng – mà để hòa

Người luyện Thái Cực quyền không bắt đầu từ “cách đánh” mà bắt đầu từ sự cảm nhận. Cảm nhận khí trong thân, cảm nhận lực của đất, cảm nhận sự thay đổi trong hơi thở và nhịp vận động của đối phương.

Khi gặp lực mạnh, không chống lại – mà chuyển hóa.
Khi bị đẩy, không đỡ – mà dẫn.
Khi đối thủ tiến tới – ta lùi một bước để mời họ rơi vào khoảng trống.

“Hư kỳ nội, thực kỳ ngoại. Tích lực ư phát, như tên tại cung.” – (Bên trong thì rỗng, bên ngoài thì vững. Tích lũy lực rồi phát ra như tên rời cung.)

Tất cả là một sự mềm hóa có trí tuệ, không phải vì yếu, mà vì hiểu: khi cứng đối cứng, đều sẽ gãy. Nhưng khi mềm như nước, lại có thể xuyên đá.

Ba tầng luyện Thái Cực: từ thân đến thần

1. Luyện Thân (形體)

Khởi đầu là học đứng, học chuyển động, học quy luật tròn trịa trong từng chiêu thức. Mỗi bước chân, mỗi vòng tay đều phải đúng phương vị – không theo kiểu hình thức mà theo nguyên lý của tự nhiên: chuyển động như vầng trăng, giữ vững như núi, lan tỏa như sóng nước.

2. Luyện Khí (氣息)

Khi thân thể đã thuận, thì bắt đầu luyện khí. Khí không thấy, không nghe, nhưng cảm được. Hô hấp phải điều hòa, sâu, nhẹ – thở bằng ý niệm, không bằng cơ bắp. Tâm dẫn khí, khí vận thân, thân ứng với trời đất.

3. Luyện Thần (精神)

Cảnh giới cao nhất là luyện thần. Không còn là “tập quyền”, mà là một hình thức thiền định động – tâm không vọng tưởng, thân không loạn động, ý hợp với khí, khí thuận với Đạo. Ở tầng này, người luyện không còn cố gắng gì nữa – mọi chuyển động trở nên tự nhiên như hơi thở.

“Quyền pháp không còn chiêu, tâm pháp không còn lời – tất cả trở về một: Tĩnh.”

Ba tầng luyện Thái Cực: từ thân đến thần. Ảnh minh họa.

Đạo trong vòng xoay

Biểu tượng của Thái Cực là một vòng tròn đen trắng – Âm Dương – hòa quyện vào nhau. Nhưng ít ai để ý rằng, giữa phần đen luôn có một giọt trắng, và giữa phần trắng luôn có một giọt đen. Điều ấy nói lên: trong cái cực thịnh đã có mầm mống của đối cực. Mọi sự đều vận động, không bất biến.

Thái Cực quyền diễn lại điều đó bằng hình thể. Không có một động tác nào là tuyệt đối tĩnh hay động – mà tất cả đều đang trong vòng xoay chậm rãi. Vòng xoay đó chính là đường đi của Đạo.

“Đạo không ở đâu xa – Đạo là vòng tròn trong mỗi chiêu thức.
Là sự uyển chuyển trong đối kháng.
Là khả năng chuyển hóa chính mình trong khoảnh khắc khổ luyện.”

Kết: Trở về gốc – Tĩnh là Đạo

Giữa một thời đại ồn ào, khi võ thuật trở thành công cụ thi đấu, trình diễn, hay tiêu khiển, Thái Cực vẫn lặng lẽ tồn tại như một lối quay về. Quay về với gốc tĩnh trong chính ta. Quay về với điều độ, với cân bằng, với trí huệ mềm mại của người xưa.

Người luyện Thái Cực không tìm cách “thắng người”, mà tìm cách hóa giải đối kháng. Không phải để tránh đối mặt – mà là để đi xuyên qua đối kháng một cách tỉnh thức. Đó là con đường dài, nhưng bền vững. Đó chính là Đạo.

“Luyện quyền không phải để mạnh, mà để nhẹ.
Không phải để nhanh, mà để hòa.
Không phải để thắng, mà để trở về.”

Khai Tâm biên tập

ĐỒNG TIỀN ĐẪM MÁU TỪ MA TÚY MỸ LATIN - KỲ 7: TỪ TÀU BÁN NGẦM ĐẾN TÀU NGẦM KHÔNG NGƯỜI LÁI

Vào tháng 7-2025, hải quân Colombia đã bắt giữ tàu ngầm không người lái điều khiển từ xa đầu tiên chở ma túy trên biển Caribbean.

“Vua tàu bán ngầm” Óscar Moreno Ricardo bị bắt năm 2022 - Ảnh: financecolombia.com

Công nghệ không người lái tưởng chừng là lĩnh vực độc quyền của các chủ thể nhà nước thì giờ đây đã được bọn buôn ma túy Mỹ Latin khai thác.

Ba giai đoạn phát triển của tàu ngầm chở ma túy

Theo nghiên cứu của chuyên gia Roberto Uchôa (Brazil) đăng trên tạp chí Small Wars Journal (Mỹ), tàu ngầm chở ma túy là kết quả quá trình đổi mới và thích nghi kéo dài nhiều thập niên của các băng đảng.

Quá trình này được thúc đẩy bởi khái niệm "hiệu ứng bong bóng", nghĩa là khi các cơ quan thực thi pháp luật gây áp lực lên một tuyến đường hoặc một phương pháp buôn lậu, chúng sẽ sử dụng tuyến đường khác hoặc phương pháp khác.

Tàu ngầm chở ma túy có nguồn gốc từ những năm 1980 khi chính quyền Reagan huy động quân đội chống ma túy với ra đa, máy bay, tàu chiến.

Các cảng, sân bay và tuyến hàng không được tăng cường giám sát với các hệ thống như hệ thống giám sát bằng khí cầu TARS. Vận chuyển cocaine từ Colombia sang Mỹ ngày càng rủi ro hơn và ít lợi nhuận hơn. Do đó các băng ma túy Colombia bắt đầu vận chuyển bằng tàu ngầm.

Tàu ngầm chở ma túy đầu tiên được biết đến vào năm 1993. Quá trình phát triển loại tàu này được chia làm ba giai đoạn:

- Giai đoạn thử nghiệm (1990-2004): Đây là quá trình chế tạo thử và sai. Đầu tiên rất thô sơ, thường chỉ là xuồng cao tốc có vỏ bằng sợi thủy tinh. Thế hệ tàu bán ngầm đầu tiên bằng sợi thủy tinh và gỗ trang bị động cơ công suất thấp, phạm vi và năng lực còn hạn chế.

- Giai đoạn nguyên mẫu (2005-2006): Quá trình tạo nguyên mẫu nhanh chóng, năng lực được nâng cao và sử dụng công nghệ tự hành. Thiết kế tàu đồng nhất hơn với chiều cao thấp, khả năng tàng hình cao hơn, hiệu suất hoạt động tốt hơn và kích thước lớn hơn.

- Giai đoạn tiêu chuẩn hóa và hoàn thiện (2007 tới nay): Tàu chạy nhanh hơn (tới 18km/h), đôi khi được làm bằng thép, tải trọng lớn hơn (chở tới 10 tấn).

Các tính năng tiên tiến được sử dụng phổ biến hơn như động cơ diesel kép đến 350 mã lực, lớp chắn chì phía trên giảm dấu hiệu nhiệt, hệ thống định vị phức tạp như GPS, các tính năng chống ra đa và bộ giảm thanh làm mát bằng nước để giảm khả năng phát hiện nhiệt.

Tàu ngầm chở ma túy không người lái đầu tiên được phát hiện trên biển Caribbean tháng 7-2025 - Ảnh: hải quân Colombia

Tàu ngầm chở ma túy đã phát triển ngành công nghiệp bí mật. Các xưởng đóng tàu được xây dựng ở các địa điểm xa xôi ẩn giữa rừng già Colombia và Ecuador để tránh bị phát hiện.

Công tác vận chuyển vật liệu như sợi thủy tinh, động cơ, thiết bị định vị và nhiên liệu đến các địa điểm biệt lập này đã cho thấy mức độ tinh vi về tổ chức và khả năng lập kế hoạch của các băng ma túy.

Chi phí đóng một tàu ngầm chở ma túy có thể tốn từ 1-2 triệu USD. Do mức đầu tư tài chính lớn nên chỉ các tập đoàn ma túy mới kham nổi. Chi phí cao có thể được bù đắp bằng lợi nhuận khổng lồ vì một chuyến có thể vận chuyển tới vài tấn ma túy.

Ngành công nghiệp bí mật này đã sản sinh nhiều chuyên gia như "vua tàu bán ngầm" Óscar Moreno Ricardo. Sau khi bị bắt năm 2022, hắn tiết lộ các băng ma túy đã bắt cóc nhiều kỹ sư hải quân có chuyên môn cao để ép họ tham gia đóng tàu ngầm chở ma túy.

Tàu bán ngầm chở 6,6 tấn cocaine bị chặn bắt xa bờ đến 900km cách Azores (Bồ Đào Nha) tháng 3-2025 - Ảnh: theolivepress.es

Buổi bình minh của tàu ngầm không người lái

Ban đầu tàu ngầm chở ma túy hoạt động chủ yếu ở Thái Bình Dương chở ma túy từ Colombia sang Trung Mỹ và đến Mỹ.

Thập niên vừa qua, các băng ma túy thực hiện bước ngoặt chiến lược là lập đầu cầu chở ma túy xuyên Đại Tây Dương bằng tàu ngầm. Sau nhiều năm nghi ngờ, tháng 11-2019 châu Âu đã thu giữ được chiếc tàu ngầm chở ma túy đầu tiên vượt Đại Tây Dương trong chiến dịch Marea Negra (Thủy triều đen).

Tàu loại bán ngầm dài 22m bằng sợi thủy tinh, chở 3.068kg cocaine trị giá hơn 150 triệu USD khởi hành từ Brazil qua gần 6.500km băng Đại Tây Dương đến bờ biển Galicia (Tây Ban Nha).

Suốt hành trình dài một tháng, thủy thủ đoàn ba người phải đối phó điều kiện sống khắc nghiệt vì tàu ngầm chật chội, tối tăm lại ẩm ướt và mất vệ sinh. Thức ăn chỉ toàn đồ hộp, thanh năng lượng và đồ uống giữ tỉnh táo.

Họ phải dùng túi để đi vệ sinh. Do tiếp xúc thường xuyên với độ ẩm và hơi nhiên liệu độc hại nên cơ thể họ đầy vết loét. Họ dùng điện thoại vệ tinh thông thường và la bàn để định vị.

Hầu hết tàu ngầm đều thuộc loại tàu bán ngầm tự hành (SPSS) với buồng lái và ống xả động cơ nhô lên mặt nước. Tàu di chuyển độ sâu 2m đủ để mắt thường không nhìn thấy và ra đa khó phát hiện.

Do phụ thuộc động cơ diesel, lâu lâu tàu phải nổi lên để thông gió khoang lái và thải khói. Đây là lúc tàu dễ bị phát hiện nhất. Cuối tháng 3-2021, tàu bán ngầm chở ma túy đầu tiên đóng tại châu Âu bị phát hiện tại Málaga (Tây Ban Nha).

Sự kiện hải quân Colombia bắt giữ tàu ngầm không người lái điều khiển từ xa vào tháng 7-2025 là bước ngoặt quan trọng về công nghệ và chiến lược của các băng ma túy Mỹ Latin. Tàu của Băng vùng Vịnh (Colombia) bị bắt gần Santa Marta. Do tàu không chở hàng nên có thể đang trong giai đoạn thử nghiệm và đã tích hợp nhiều chức năng tiên tiến như sau:

- Chỉ huy và kiểm soát (C2): Yếu tố quan trọng nhất là hệ thống điều khiển. Tàu ngầm được trang bị ăng ten vệ tinh Starlink.

- Động cơ và thiết kế tàng hình: Tàu ngầm được thiết kế với hình dạng thủy động lực học để tạo khả năng tàng hình. Hình dạng này làm giảm vệt sóng trên mặt nước và hấp thu tín hiệu ra đa thấp.

- Khả năng và tầm hoạt động: Tàu ngầm nguyên mẫu này chở tới 1,5 tấn cocaine và tầm hoạt động từ 800-1.280km nhưng chắc chắn các mẫu mới hơn sẽ có khả năng cao hơn.

Với tàu ngầm không người lái, các băng ma túy Mỹ Latin đã loại bỏ được điểm yếu lớn nhất của chúng là yếu tố con người.

Một khi tàu ngầm bị bắt sẽ không có nguy cơ khai báo. Do không có người theo tàu nên quy trách nhiệm cho chúng càng khó, từ đó không đủ chứng cứ để truy tố.

Ngoài ra, không có người theo tàu nên không cần bảo đảm thực phẩm, không khí, nghỉ ngơi, do đó tàu ngầm có thể hoạt động dài ngày hơn. Ví dụ tàu có thể neo đậu hàng tuần chờ điều kiện lý tưởng để giao ma túy.

Chi phí đầu tư ban đầu rất cao nhưng chi phí vận hành mỗi chuyến hàng sẽ giảm vì không phải trả công cho thủy thủ đoàn. Như vậy mô hình kinh doanh tổng thể hiệu quả hơn, bền vững hơn và cuối cùng là sinh lời nhiều hơn.

-------------------------

Hiện nay các băng ma túy Mỹ Latin đã biết sử dụng vũ khí và chiến thuật của chiến tranh hiện đại. Ngoài tàu ngầm không người lái, chúng còn phát triển UAV và thiết bị nổ tự chế dành cho UAV.

>> Kỳ tới: UAV lắp thiết bị nổ tự chế

Hoàng Duy Long / Tuoitre

10 MÓN ĂN PHẢI THỬ KHI ĐẾN THIÊN TÂN

Nằm ở phía Bắc Trung Quốc, bên bờ sông Hải Hà, Thiên Tân không chỉ nổi bật với kiến trúc mang dấu ấn phương Tây mà còn là thiên đường ẩm thực đường phố đầy màu sắc. Với sự hòa quyện tinh tế giữa ẩm thực Bắc Kinh, Sơn Đông và vị biển đặc trưng, Thiên Tân mang đến những món ăn khiến bất kỳ du khách nào cũng phải dừng chân thưởng thức.

Trong bài viết này, studyinchina.io sẽ đưa bạn khám phá 10 món ăn đặc sản Thiên Tân nhất định phải thử, từ món ăn truyền thống cho tới những món ăn đường phố nổi tiếng khắp Trung Quốc.

Crepe mặn (煎饼果子)

Không chỉ là một món ăn sáng phổ biến, bánh kẹp Thiên Tân (crepe mặn) còn được xem là “quốc hồn quốc túy” của ẩm thực Thiên Tân. Với lớp vỏ mỏng tráng từ bột đậu xanh nguyên chất, nhân gồm trứng, bánh giòn hoặc dầu cháo quẩy, phết thêm tương đậu lên men và chút chao đỏ, mỗi chiếc bánh là sự kết hợp hoàn hảo giữa mềm – giòn – bùi – béo – mặn ngọt hài hòa.

Tinh hoa của văn hóa bữa sáng miền Bắc Trung Quốc

Khác với nhiều nơi đã “hiện đại hóa” món này bằng rau sống, thịt nguội hay sốt mayonnaise, người Thiên Tân vẫn kiên trì giữ nguyên công thức cổ truyền như một cách gìn giữ hồn cốt quê hương. Chính điều này đã giúp bánh kẹp được vinh danh là di sản văn hóa phi vật thể của thành phố từ năm 2018.

Nếu bạn muốn cảm nhận một cách chân thực nhất, hãy thử chiếc bánh kẹp truyền thống giữa một sớm mùa thu trên phố Thiên Tân. Mỗi miếng cắn đều mang theo trọn vẹn hương vị tuổi thơ và niềm tự hào của người dân vùng cảng cổ. Một trải nghiệm ẩm thực Thiên Tân đáng nhớ mà bạn nhất định phải thử một lần trong đời.

Bánh bao Cẩu Bất Lý (狗不理包子)

Nằm trong top những món ăn Thiên Tân nổi tiếng nhất, bánh bao Cẩu Bất Lý là biểu tượng lâu đời của nền ẩm thực nơi đây. Ra đời từ năm 1858, món bánh đặc biệt này gây ấn tượng bởi lớp vỏ làm từ bột “bán lên men” cho độ mềm dai đặc trưng.

Phần nhân chế biến công phu từ thịt chân giò tươi tỉ lệ 3 phần mỡ – 7 phần nạc, quyện với nước hầm xương ngọt thanh theo kỹ thuật "đánh nước vào nhân" để giữ độ mọng nước mà không ngấy. Mỗi chiếc bánh đạt chuẩn phải có đúng 18 nếp gấp tỉ mỉ, tạo nên hình dáng tròn trịa, kín khít, đậm tính thủ công truyền thống.

Bánh bao Cẩu Bất Lý – Di sản ẩm thực quốc gia hơn 160 năm của Thiên Tân

Không chỉ là món ngon, bánh bao Cẩu Bất Lý còn là đặc sản Thiên Tân được xếp hạng Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia năm 2011. Câu chuyện tên gọi độc đáo – “Cẩu tử không để ý” càng khiến món ăn này trở nên thú vị và đáng nhớ.

Khi ghé thăm Thiên Tân, thưởng thức một chiếc bánh Cẩu Bất Lý nóng hổi, thơm lừng chính là cách bạn cảm nhận rõ nhất sự tinh túy, chuẩn mực và niềm tự hào trong từng nếp gấp của ẩm thực Thiên Tân. Đây là món ăn xứng đáng được thử ít nhất một lần trong đời.

Bánh cháy sốt mặn (锅巴菜)

Trong kho tàng ẩm thực Thiên Tân, Guōbācài – Bánh cháy sốt mặn (锅巴菜) hay dân gian còn gọi là “Gābācài” là một món ăn Thiên Tân độc đáo mà bất kỳ ai từng nếm thử đều khó quên. Món này được làm từ bánh kếp chiên vàng (từ bột đậu xanh và kê), cắt nhỏ rồi chan nước sốt đậm vị, tạo nên sự hòa quyện hài hòa giữa mềm, giòn, cay, thơm và béo ngậy.

Điểm đặc trưng của Guōbācài nằm ở lớp bánh viền giòn và nước sốt nấu từ quế, đại hồi cùng thảo mộc, pha sánh vừa đủ để thấm đều từng miếng bánh mà không bị đặc hay loãng. Khi ăn, người ta rưới thêm tương mè, nước chao đỏ và một chút dầu ớt – tạo nên tổng thể hương vị đậm đà, kích thích vị giác cho cả ngày mới.

Món bánh cháy sốt mặn đặc trưng trong bữa sáng của người Thiên Tân

Được ưa chuộng từ thời nhà Thanh, món ăn dân dã này vẫn được người Thiên Tân gìn giữ qua nhiều thế hệ. Những tiệm lâu đời như “Đại Phúc Lai” vẫn phục vụ Guōbācài theo đúng công thức cổ truyền.

Nếu bạn muốn khám phá một đặc sản Thiên Tân đậm chất đời thường mà tinh tế đến từng chi tiết, Guōbācài chính là món ngon nên thử ít nhất một lần khi đặt chân đến thành phố cảng này.

Bánh quẩy ngọt Thiên Tân (天津麻花)

Trong thế giới ẩm thực Thiên Tân, bánh quẩy ngọt xoắn sợi là món ăn dân dã nhưng chứa đựng kỹ nghệ làm bánh tinh xảo bậc nhất.

Nổi bật nhất phải kể đến thương hiệu Quế Phát Tường Thập Bát Nhai (桂发祥十八街麻花) – được mệnh danh là “quốc túy” trong dòng bánh truyền thống và đã được công nhận là Di sản Văn hóa Phi vật thể cấp quốc gia vào năm 2014.

Điểm đặc biệt của bánh quẩy ngọt xoắn sợi nằm ở lớp bột “bán lên men”, vừa đủ độ đàn hồi để giữ bánh giòn, không quá xốp. Nhân bánh là hỗn hợp thập cẩm như hạt óc chó, mơ xanh, vừng, mứt… được trộn trực tiếp vào bột, tạo vị bùi ngọt xen lẫn thanh mát.

Món quà ngọt ngào mang hương vị kỹ nghệ truyền thống

Sau công đoạn “bảy lần nhào – bảy lần ép”, từng sợi quẩy xoắn đều tay được chiên đến khi rỗng ruột. Lớp trong tạo hình tổ ong giòn rụm, không đặc, không khô.

Đến Thiên Tân, nhất định phải thử một sợi bánh má huā – không chỉ vì hương vị thơm bùi hấp dẫn, mà còn bởi đây là đặc sản Thiên Tân mang đậm dấu ấn văn hóa, là món quà lưu giữ cả ký ức và tinh thần thủ công suốt hơn một thế kỷ.

Bánh nếp chiên giòn “Lỗ Tai” (耳朵眼炸糕)

Trong kho tàng ẩm thực Thiên Tân, bánh rán nếp chiên giòn “Lỗ Tai” là một món ăn lâu đời gắn liền với ký ức tuổi thơ của nhiều thế hệ. Được làm từ bột gạo nếp dẻo thơm, nhân đậu đỏ ngọt bùi và chiên ngập trong dầu mè, chiếc bánh nhỏ bé này mang trong mình tinh thần thủ công truyền thống, từ nguyên liệu đến kỹ thuật chế biến.

Tên gọi “Lỗ Tai” xuất phát từ một con hẻm nhỏ ở Thiên Tân – nơi món bánh này ra đời vào cuối đời nhà Thanh. Cái tên lạ tai nhưng dễ nhớ này đã theo bánh rán đi suốt hành trình trở thành một đặc sản Thiên Tân nổi tiếng trên toàn quốc.

Món quà vặt giòn thơm mang đậm hồn phố Thiên Tân

Điểm đặc sắc của món bánh nằm ở lớp vỏ được “trụng bột” bằng nước sôi trước khi tạo hình, giúp bánh giòn rụm bên ngoài mà vẫn dẻo mềm bên trong. Nhân đậu đỏ truyền thống bùi béo, kết hợp cùng lớp vỏ thơm mùi dầu mè tạo nên hương vị đặc trưng khó quên.

Nếu bạn ghé Thiên Tân, đừng bỏ qua món bánh rán giòn thơm này – không chỉ vì vị ngon lạ miệng, mà vì đó là một phần hồn xưa phố cũ, một nét tinh túy của ẩm thực Thiên Tân vẫn được gìn giữ nguyên vẹn cho đến hôm nay.

Món xào truyền thống ba vị (老爆三)

Nếu muốn trải nghiệm trọn vẹn ẩm thực Thiên Tân, bạn không thể bỏ qua Lão Bạo Tam – món ăn cổ truyền thuộc nhóm “món xào bốc lửa” trong mâm cỗ Bát Đại Oản danh giá. Dù không quá nổi tiếng ngoài Trung Quốc, nhưng đây lại là món ruột của bao thế hệ người Thiên Tân, thể hiện rõ nét phong cách nấu nướng nhanh – mạnh – chuẩn vị của miền Bắc Trung Hoa.

Món xào “60 giây” đậm chất Thiên Tân

Điểm đặc sắc nằm ở “tam” – ba loại nguyên liệu chính gồm gan heo mềm đậm, cật heo giòn sần sật và thăn heo mềm ngọt, được phối hợp hoàn hảo để tạo cảm giác đa tầng khi nhai. Nhưng tinh hoa thực sự nằm ở kỹ thuật “bạo” – xào siêu nhanh trên lửa lớn chỉ trong vòng 60 giây, yêu cầu đầu bếp phải thật thuần thục để món chín tới, giữ trọn vị ngon.

Nước sốt “mặn – thơm – hậu ngọt” cùng với cú chốt cuối cùng là một vệt giấm chua rưới vào chảo đang nóng tạo nên hương thơm bốc lên nức mũi, chính là nét đặc trưng của món ngon Thiên Tân này.

Một món ăn tưởng chừng đơn giản nhưng lại đậm đà bản sắc vùng miền – Lão Bạo Tam xứng đáng được nếm thử ít nhất một lần trong đời khi bạn đặt chân đến Thiên Tân.

Cá chép chiên sốt chua ngọt (罾蹦鲤鱼)

Nếu phải chọn một món ăn Thiên Tân vừa ngon vừa đẹp, xứng đáng gọi là “tác phẩm nghệ thuật sống”, thì Cá chép chiên sốt chua ngọt – Tăng bính lý ngư chắc chắn đứng đầu danh sách.

Món cá chép chiên giòn này không chỉ hấp dẫn bởi hương vị, mà còn bởi tạo hình độc đáo: đuôi cong dựng, vảy cá nở giòn như cánh hoa, sống động như đang bật nhảy khỏi mặt nước, đúng như cái tên “Tăng bính” gợi hình.

Điểm đặc biệt là cá vẫn giữ nguyên lớp vảy, sau khi chiên sơ sẽ được rưới đều dầu nóng lên thân. Nhờ kỹ thuật “định hình bằng dầu sôi”, từng lớp vảy phồng lên, giòn tan nhưng không cứng, tạo hiệu ứng thị giác đầy ấn tượng.

Món cá “biểu diễn” đỉnh cao của ẩm thực Thiên Tân

Cuối cùng, cá được rưới nước sốt chua ngọt pha dầu hoa tiêu, hòa quyện vị chua thanh, ngọt nhẹ, cay tê nồng nàn rất đặc trưng của ẩm thực Thiên Tân.

Từng được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể cấp thành phố, Cá chép chiên sốt chua ngọt thường xuất hiện trong các bữa tiệc lớn tại Thiên Tân. Nếu có dịp ghé thăm vùng đất này, nhất định phải thử một lần để cảm nhận sự tinh xảo trong từng lớp vảy, từng cú “nhảy” đầy nghệ thuật từ gian bếp ra bàn tiệc.

Bánh khô Dương Thôn (杨村糕干)

Trong kho tàng ẩm thực Thiên Tân, bánh khô Dương Thôn là món điểm tâm dân dã nhưng mang giá trị văn hóa sâu sắc. Ra đời từ thời Minh (khoảng thế kỷ XV) tại vùng Dương Thôn, quận Vũ Thanh, Thiên Tân – món bánh này từng được vua Càn Long khen ngợi là “món quà ân huệ cho phụ nữ và trẻ nhỏ” vì tính mềm, dễ tiêu, giàu dinh dưỡng.

Điểm nổi bật của bánh nằm ở nguyên liệu gạo “Tiểu Trạm” – đặc sản của vùng Bắc Vận Hà – phối hợp theo tỉ lệ vàng giữa gạo tẻ và gạo nếp (7:3), cho vỏ bánh khô nhưng không bở, chắc mà vẫn dẻo. Nhân bánh truyền thống gồm hai vị: đậu đỏ bùi béo, mứt sơn tra chua thanh – vừa ngon miệng vừa tốt cho tiêu hóa.

Điểm tâm cổ truyền hơn 600 năm của ẩm thực Thiên Tân

Toàn bộ quy trình chế biến gồm 12 công đoạn thủ công. Từ ngâm gạo, xay đá, rây bột, ép khuôn đến sấy tự nhiên, thể hiện rõ nét tinh thần tỉ mỉ trong món ăn Thiên Tân xưa.

Ngày nay, bánh khô Dương Thôn vẫn là món quà không thể thiếu trong lễ đầy tháng, tiệc Tết hay làm quà biếu quê hương. Nếu có dịp đến Thiên Tân, đừng bỏ lỡ cơ hội thưởng thức chiếc bánh mộc mạc mà lưu giữ trọn vẹn hồn xưa Trung Hoa.

Bánh lê hấp mềm (熟梨糕)

Nhắc đến ẩm thực Thiên Tân, thật khó bỏ qua hình ảnh những chiếc xe đẩy nhỏ tỏa khói nghi ngút, kèm theo tiếng còi hơi “xì—xè—ẹt” đặc trưng, báo hiệu mẻ bánh lê hấp vừa chín tới.

Món ăn dân dã này thực chất là phiên bản đường phố của “甑糕” – bánh gạo hấp truyền thống, được người Thiên Tân biến tấu thành hình thức gọn nhẹ, dễ mang đi, phù hợp nhịp sống đô thị.

Bánh lê hấp – Món bánh giản dị gói trọn ký ức tuổi thơ Thiên Tân

Bánh được làm từ bột gạo xay mịn, hấp trong nồi đồng phun hơi, cho phần cốt mềm dẻo, thơm mùi gạo mới. Khi chín, người bán sẽ rưới thêm các loại topping thủ công như đậu đỏ nghiền, siro đường đỏ, mè rang, óc chó hay mứt hạt, tạo nên vị ngọt dịu, béo bùi quyện hòa trong từng miếng bánh nóng hổi.

Điểm khiến món món ăn Thiên Tân này trở nên đặc biệt chính là chiếc van phát còi trên nồi hấp. Tiếng còi báo hiệu bánh chín không chỉ thu hút khách mà còn là âm thanh gợi nhớ cả một thời thơ ấu cho thế hệ 7x, 8x nơi đây.

Nếu có dịp ghé Thiên Tân, nhất định hãy thử một lần món bánh ngỡ giản dị nhưng đong đầy ký ức và hồn phố này.

Theo: studyinchina

CON GÁI RƯỢU

Tôi gặp cha con họ trong một quán phở gần nhà thờ Ba Chuông, hồi năm 80 hay 81 gì đó.

Tối đó trời mưa. Đi chơi về khuya, tôi tấp vào quán phở. Quán vắng khách, chỉ có hai người: ông già và cô gái. Họ đang uống rượu, thủ thỉ nói chuyện. Tô phở đã kết thúc mà mưa chưa dứt. Sài Gòn mưa tháng Bảy nhì nhằng bất kể lúc nào, tối khuya hay nửa đêm về sáng cũng không chừa…

Chú em qua đây làm một ly cho ấm bụng, ông già nâng ly nói với qua. Đúng là buồn ngủ gặp chiếu manh. Mưa rả rích thế này, đang thèm rượu, mà uống một mình, cay ai chịu nổi! Không khách sáo, tôi bước qua bàn ông, cạn ly.

Ông già chỉ qua cô gái với chút hãnh diện: Đây là con gái tôi. Nó làm ở tổ hợp đan lát. Hôm nay nó lãnh lương, rủ bố đi nhậu. Cô gái trạc hai mươi, tóc ngắn, có da thịt, trông có vẻ quyết đoán.

Ông tự giới thiệu là họa sỹ. Trước năm 75, có triển lãm tranh ở nhiều nơi, kiếm tiền rủng rỉnh, tay chơi một thời. Bây giờ chẳng ai mua tranh, bèn đi vẽ thuê pa-nô, áp-phích qua ngày. Tôi dốt hội họa bẩm sinh, dốt từ thời đi học, và bây giờ vẫn dốt, nên không hào hứng lắm với chuyện tranh ảnh, nhưng nghe ông kể cuộc đời lãng tử của ông, chuyện văn nghệ sĩ Sài Gòn…, cũng thấy vui vui. Chuyện vãn, tôi đoán ông khoảng ngoài năm mươi, tóc dài chấm vai, thưa, nhiều sợi bạc, mắt hõm sâu, tinh anh, mặt gầy, xương xẩu, áo sơ mi đuôi tôm rộng thùng thình. Trông ông có vẻ già hơn tuổi nhiều.

Tô mồi gân bò còn hơi đầy, nhưng xị rượu gần cạn. Có vẻ như cha con họ uống nhiều, nói nhiều và nghe nhiều hơn là ăn. Tôi gọi thêm xị rượu, Xin phép chú, từ chai này cháu tính, mời chú và cô em… Ông xua tay, hơi to giọng: Chú em gọi rượu được, tính tiền được, nhưng không được gọi tôi bằng chú, phải gọi là anh, mình là dân nghệ sĩ… Ông già chơi thế mới… nghiệt. Tôi hơn cô gái chừng năm, sáu tuổi chứ nhiêu. Thiệt lỡ cỡ… Tôi rót rượu mời ông, mời cô gái. Cô chỉ nhấp môi, lí nhí: Cám ơn… chú. Lỡ cỡ là ở chỗ đó! Ông già cười ha hả: Con này nó chỉ phá mồi.

Rượu ngấm qua bờ môi… Bỗng nhiên ông đứng dậy, lảo đảo, một tay vịn mép bàn, và hát:

Ngày mai lênh đênh trên sông Hương
Theo gió mơ hồ hồn về đâu?
Sóng sầu dâng theo bao năm tháng
Ngóng về đường lối cũ tìm em…

Tiếng hát không cần nhịp, lúc ngắn lúc dài, khi hát khi nói, lúc nhỏ lúc to… Ông khom người xuống, tay phải áp vào tim, tay trái giang ra diễn đạt. Đã còng lưng sẵn, khi hát trông ông lại càng còng đến thảm hại.

Ông hát không cần người nghe, hát cho chính ông, hát để trang trải nỗi lòng. Rồi ông thẳng người lên:

Thương em thì thương rất nhiều
mà duyên kiếp lỡ làng rồi
Xa em, lòng anh muốn nói…

Giọng ông khàn, gào lên như tiếng con gà bị cắt tiết. Tôi nhìn sang cô gái, mắt cô chăm chăm nhìn cha. Tôi buột miệng: Mẹ đâu? Mắt cô vẫn không rời cha, môi mím chặt: Bỏ đi rồi! Tôi thấy khóe mắt cô có giọt nước…

Những năm tháng đó, lòng người đổ vỡ nhiều, kẻ đi người ở, tâm trạng lao đao, nhân tình thế thái… Giọng hát của ông họa sĩ dở nhất trên đời, nhưng nghe ông hát, nhìn ông diễn mới cảm ra được số phận thế nào… Tiếng hát không đi vào lòng người thì đi về đâu? Ánh mắt của cô con gái nhìn cha đã ám ảnh tôi cả một đoạn đường dài…

*

Cách đây không lâu, tôi có đọc một truyện ngắn của một cô gái kể về cha mình. Cha cô là một người đàn ông có trách nhiệm, nghiêm khắc, thương con. Từ ngày qua Mỹ, ông làm quần quật để lo cho các con ăn học. Mục tiêu của ông là thế, rồi dựng vợ gả chồng. Mẹ cô tiếng Anh kém, chỉ ở nhà nội trợ.

Đến tuổi, mẹ cô lãnh tiền già, ba cô lãnh lương hưu. Mẹ cô bỗng đổi tính đổi nết, ăn nói ngang ngược, suy diễn lung tung. Ba cô trở nên ít nói, suốt ngày ở trong phòng, niềm vui duy nhất là đứa cháu ngoại. Rồi một hôm ba cô bỏ đi, để lại mảnh giấy nhắn, đừng lo cho ông và cũng đừng tìm ông. Cô lo lắng, dọ hỏi khắp nơi. Không ai biết tin về ông.

Một hôm cô nhận được thiệp mừng sinh nhật của ông gửi cho con gái cô. Ông nhớ cháu ngoại. Thư không ghi địa chỉ người gửi. Cô xin nghỉ phép, lần theo dấu bưu điện tìm cha. Hai cha con gặp nhau ở quán cà phê. Cô mời ông về nhà để cô chăm sóc, nhưng ông từ chối. Ông cho biết ông đang trông cửa hàng cho một người bạn học. Bà ta đã góa chồng, hiện ở với đứa con gái trạc tuổi cô. Cả hai đều quý ông, và ông cảm thấy thoải mái khi ở đó. Trông cha cô khỏe ra, vui hơn, cô thấy yên tâm.

Vài năm sau, ông về thăm nhà. Ngày hôm sau bị đột quỵ, rồi mất ở bệnh viện vài ngày sau đó. Mẹ cô cũng than khóc như bất cứ bà vợ mất chồng nào khác. Ở nghĩa trang, cô thấy xa xa hai người phụ nữ mặc đồ đen, một già, một trung niên, lặng lẽ đứng dưới gốc cây. Một trong hai người dùng khăn chậm nước mắt. Linh cảm cho cô biết họ là ai. Cô tiến về phía họ, định nói lời cám ơn đã chăm sóc cha cô những năm tháng cuối đời, nhưng cả hai đã quay lưng, bước ra khỏi nghĩa trang. Cô cảm thấy có điều gì đó ân hận và nuối tiếc…

Chuyện chấm dứt ở đây.

Cô thương cha, cô muốn phụng dưỡng, chăm lo ăn uống, sức khỏe cho ông. Cô cũng hiểu cha cô buồn bực, khổ tâm vì những lời nói ngang ngược của mẹ. Là con, cô cảm thấy mình khó xử. Cô muốn cha vui. Nhưng liệu cô có hiểu, người già như cha cô, khi xong nghĩa vụ với con cái, thường có xu hướng quay về với quá khứ, với những ước mơ thời trẻ, không phải để thực hiện hay nuối tiếc, mà để sống với giấc mơ, đắm chìm với nó như một níu kéo mà phần lớn cuộc đời, vì cơm áo gạo tiền, vì trách nhiệm với gia đình họ đã không dám phiêu lưu.

Người già thấm thía số phận hơn người trẻ. Lý trí và cảm xúc, cố chấp và khoan dung, tự tôn và nhẫn nhục… Yếu tố mâu thuẫn trong những cặp đôi này đan xen vào nhau, vế sau thường trội hơn vế trước. Người già thường nghiêng về vế sau: cảm xúc, khoan dung và nhẫn nhục.

Như con hổ già trong gánh xiếc bỗng nhiên nhớ rừng, người già thường cô đơn, dễ tủi. Họ cần sự cảm thông và chia sẻ, nhưng bất cần trước sự mỏng manh của chính mình, hờ hững với tiện nghi vật chất. Thế giới tâm linh trở nên gần gũi hơn.

Với người già, thức ăn trở nên nhạt nhẽo, sức khỏe là điều miễn cưỡng. Con cái quan tâm đến cha mẹ già như một đối tượng khách quan; chữ hiếu được làm tròn bằng sự chăm sóc duy ý chí với những kiến thức khoa học hiện đại. Nước mắt chảy xuôi là quy luật, nhưng chảy ngược như thế liệu có phải là những thứ người già cần?

Khi cha mất, cô mới nhận ra nhu cầu tinh thần của ông. Người đàn bà lặng lẽ ở nghĩa trang đã làm cô hiểu ra điều đó.

Cô hiểu, nhưng chưa thấu được những giọt nước mắt “không chính danh” mà người phụ nữ kia đã phải nuốt ngược vào tim. Tử Kỳ mất rồi, cây đàn Bá Nha còn để làm gì? Cô chưa với tay được tới tri âm. Chưa với tay được, có lẽ vì cô chưa bao giờ ngồi… nhậu với cha cô. (chữ “nhậu”ở đây mà hiểu theo nghĩa cụng ly chan chát, thì buồn chết). Không khí bàn nhậu thường làm tâm hồn người ta chùng lại, đôi khi nói với khoảng không, nói mà như không nói. Trong những khoảng khắc đó, cô có thể bắt gặp được cha cô. Người già biết quãng đời còn lại của họ như gió thoảng, sống chỉ là sống nốt cho hết tuổi đời…

*

Tôi không có duyên để gặp cha con ông họa sỹ lần thứ hai. Chẳng biết bây giờ họ ra sao… Nếu gặp lại, có thể tôi vẫn nhận ra ông. Ông không thể già hơn được nữa. Còn cô gái, bây giờ cũng xấp xỉ năm mươi với nếp nhăn trên khóe mắt, và còn biết bao biến đổi khác… Chỉ một lần gặp, rồi ba mươi năm trôi qua, làm sao có thể nhớ được khuôn mặt.

Nhưng nếu gặp nhau ở quán rượu, chỉ cần bắt gặp ánh mắt của cô nhìn cha, có thể tôi sẽ nhận ra. Đó là ánh mắt xót xa thương cảm vô bờ, rõ ràng là ánh mắt của người mẹ, không phải của đứa con nhìn cha. Chắc chắn tôi sẽ nhận ra.

Vũ Thế Thành, Đà Lạt, 2012

(Trích sách “Những thằng già nhớ Mẹ”, tái bản 2022)