Đường Trung Tông Lý Hiển.
Trong lịch sử nhà Đường, có không ít hoàng đế nổi tiếng vì tài năng kiệt xuất, nhưng cũng có những người để lại dấu ấn bằng chính bi kịch cuộc đời mình. Đường Trung Tông Lý Hiển chính là một trường hợp như vậy. Ông từng hai lần bước lên ngai vàng, từng là người khôi phục lại cơ nghiệp họ Lý sau thời Võ Chu, nhưng cả cuộc đời lại bị cuốn vào vòng xoáy quyền lực do ba người phụ nữ thao túng: mẹ là Võ Tắc Thiên, vợ là Vi hoàng hậu và con gái là An Lạc công chúa Lý Khỏa Nhi. Từ một thái tử mang nhiều kỳ vọng, Lý Hiển dần trở thành vị hoàng đế nhu nhược, bất lực và cuối cùng chết dưới chính bàn tay của những người thân cận nhất.
Lý Hiển sinh năm 656 tại Trường An, là con trai thứ bảy của Đường Cao Tông Lý Trị và cũng là con trai thứ ba của Võ Tắc Thiên. Xuất thân cao quý giúp ông từ nhỏ đã sống giữa nhung lụa và quyền lực. Thế nhưng, cũng chính môi trường cung đình đầy âm mưu ấy đã định sẵn số phận bi thảm của ông.
Thời trẻ, Lý Hiển vốn không phải người được lựa chọn đầu tiên cho ngôi vị kế thừa. Anh trai ông là Lý Hoằng từng là thái tử nhưng chết trẻ trong hoàn cảnh đầy nghi vấn. Người anh khác là Lý Hiền sau đó bị phế truất vì thất sủng với Võ hậu. Sau biến cố ấy, Lý Hiển được đưa lên làm thái tử. Tuy nhiên, ông hiểu rõ rằng ngai vàng của mình hoàn toàn phụ thuộc vào ý chí của mẹ.
Trong mắt hậu thế, Võ Tắc Thiên là một nữ hoàng kiệt xuất nhưng cũng nổi tiếng lạnh lùng và tàn nhẫn. Chính sự mạnh mẽ đến đáng sợ ấy đã khiến Lý Hiển hình thành tính cách nhu nhược. Ông tận mắt chứng kiến những người thân trong hoàng tộc bị loại bỏ chỉ vì cản đường quyền lực của Võ hậu. Vì thế, dù mang danh thái tử, ông luôn sống trong tâm trạng sợ hãi.
Cuộc hôn nhân đầu tiên của Lý Hiển với Triệu thị càng cho thấy quyền lực tuyệt đối của Võ hậu trong cung đình. Triệu thị là cháu ngoại Đường Cao Tổ, xuất thân cao quý, được Đường Cao Tông hết sức yêu quý. Nhưng Võ hậu lại không thích nàng. Chỉ vì đắc tội với Võ hậu, Triệu thị bị giam lỏng, cuối cùng chết đói trong cô độc. Bi kịch ấy khiến Lý Hiển càng thêm khiếp sợ mẹ mình.
Năm 683, Đường Cao Tông qua đời. Lý Hiển lên ngôi, trở thành Đường Trung Tông. Lúc mới đăng cơ, ông từng muốn xây dựng quyền lực riêng. Nhưng chỉ một hành động nhỏ cũng đủ khiến ông đánh mất ngai vàng.
Lý Hiển muốn phong cha của Vi thị làm tể tướng. Khi bị đại thần Bùi Viêm phản đối, ông tức giận nói: “Ta đem cả giang sơn cho Vi Huyền Trinh cũng được, huống hồ là chức tể tướng”. Câu nói ấy nhanh chóng truyền đến tai Võ Thái hậu.
Đối với Võ hậu, đây là dấu hiệu cho thấy con trai mình không còn dễ kiểm soát. Chỉ sau hơn một tháng trị vì, Lý Hiển bị phế truất, giáng làm Lư Lăng Vương và bị lưu đày khỏi kinh thành.
Từ đây bắt đầu quãng đời đen tối nhất của ông.
Trong thời gian lưu đày tại Phòng Châu rồi Quân Châu, Lý Hiển sống trong nỗi sợ triền miên. Ông luôn lo mình sẽ có kết cục giống những người anh em đã chết trước đó. Mỗi lần có sứ giả từ triều đình tới, ông đều run rẩy vì nghĩ rằng mẹ mình đã ra lệnh ban chết.
Có thời điểm, ông tuyệt vọng đến mức muốn tự sát. Nhưng bên cạnh ông khi ấy vẫn còn một người phụ nữ luôn an ủi và động viên, đó là Vi thị.
Vi thị theo ông đi lưu đày, cùng ông chịu cảnh nghèo túng. Trên đường lưu đày, bà sinh ra một cô con gái. Vì không có tã quấn cho đứa bé, Lý Hiển phải cởi áo mình làm khăn bọc con, nên cô bé được đặt tên là Khỏa Nhi, tức “đứa trẻ được bọc bằng áo”.
Trong quãng thời gian cùng cực ấy, Lý Hiển ngày càng lệ thuộc vào Vi thị về mặt tinh thần. Ông từng hứa với bà rằng nếu có ngày được trở lại ngai vàng, ông sẽ không ngăn cản bất cứ điều gì bà muốn làm.
Võ Tắc Thiên.
Chính lời hứa ấy về sau trở thành nguyên nhân hủy hoại cuộc đời ông.
Năm 690, Võ Tắc Thiên chính thức xưng đế, lập ra nhà Võ Chu. Nhà Đường bị gián đoạn. Tuy nhiên khi tuổi già đến gần, Võ Tắc Thiên bắt đầu đau đầu về chuyện người kế vị. Cháu họ Võ tranh quyền đoạt lợi, trong khi nhiều đại thần vẫn muốn khôi phục họ Lý.
Địch Nhân Kiệt là người đã thay đổi vận mệnh của Lý Hiển. Ông khuyên Võ hậu rằng thiên hạ vốn thuộc về họ Lý, nếu truyền ngôi cho cháu họ Võ thì sẽ trái lòng người. Cuối cùng, Võ hậu chấp nhận triệu Lý Hiển trở về kinh và lập lại làm thái tử.
Năm 705, khi Võ Tắc Thiên bệnh nặng, các đại thần như Trương Giản Chi, Kính Huy, Hoàn Ngạn Phạm phát động chính biến, giết anh em Trương Dịch Chi và ép Võ hậu thoái vị. Lý Hiển được phục ngôi, khôi phục nhà Đường sau 15 năm gián đoạn.
Đó lẽ ra phải là khởi đầu cho một thời kỳ mới. Nhưng Lý Hiển nhanh chóng rơi vào sự khống chế của người phụ nữ thứ hai: Vi hoàng hậu.
Ngay khi lên ngôi lần thứ hai, ông lập tức phong Vi thị làm hoàng hậu, truy phong cha bà làm vương, đồng thời cho phép bà tham dự triều chính. Vi hậu không còn là người phụ nữ dịu dàng từng cùng ông chịu khổ nơi lưu đày nữa. Sau nhiều năm sống dưới cái bóng của Võ Tắc Thiên, bà bắt đầu nuôi tham vọng trở thành “Võ hậu thứ hai”.
Vi hoàng hậu tư thông với Võ Tam Tư — cháu của Võ Tắc Thiên. Hai người cấu kết tạo thành thế lực thao túng triều đình. Những đại thần từng giúp Lý Hiển khôi phục ngai vàng lần lượt bị chèn ép, lưu đày rồi giết chết.
Lý Hiển biết tất cả, nhưng ông không đủ cứng rắn để ngăn cản.
Sự nhu nhược của ông càng khiến triều đình hỗn loạn hơn khi An Lạc công chúa Lý Khỏa Nhi trưởng thành.
Được cha yêu chiều từ nhỏ, Lý Khỏa Nhi trở nên kiêu ngạo và đầy tham vọng. Nàng không chỉ muốn trở thành công chúa quyền lực nhất mà còn mơ đến ngai vàng. Dưới sự hậu thuẫn của Vi hậu, An Lạc công chúa nhiều lần yêu cầu cha phế thái tử Lý Trọng Tuấn để lập mình làm “Hoàng thái nữ”.
Dù thấy yêu cầu ấy quá hoang đường, Lý Hiển vẫn không nỡ trách phạt con gái.
Lý Hiển cưng chiều Lý Khỏa Nhi khiến nàng công chúa này trở nên kiêu ngạo.
Bi kịch của ông nằm ở chỗ luôn mềm lòng trước những người thân cận nhất.
Trong khi đó, thái tử Lý Trọng Tuấn bị Vi hậu và An Lạc công chúa chèn ép đến đường cùng. Năm 707, ông phát động binh biến giết Võ Tam Tư nhưng thất bại và bị giết chết. Sau vụ việc ấy, quyền lực của Vi hậu và An Lạc công chúa càng lớn hơn.
Những năm cuối đời, Lý Hiển dần nhận ra sự nguy hiểm của phe Vi hậu. Một số đại thần liên tiếp tố cáo Vi hậu cùng phe cánh âm mưu đoạt quyền. Nhưng mọi lời cảnh báo đều quá muộn.
Vi hậu muốn trở thành nữ hoàng như Võ Tắc Thiên. An Lạc công chúa muốn làm Hoàng thái nữ. Cả hai đều hiểu rằng chỉ cần Lý Hiển còn sống, tham vọng ấy sẽ không thể thực hiện.
Năm 710, Vi hậu cùng An Lạc công chúa bí mật đầu độc vào bánh của hoàng đế.
Ngày 3 tháng 7 năm 710, Đường Trung Tông Lý Hiển đột ngột qua đời tại Thần Long điện, hưởng thọ 55 tuổi.
Sau cái chết của ông, Vi hậu lập tức phong tỏa tin tức, giả mạo di chiếu và nắm quyền triều chính. Nhưng kế hoạch chưa kịp hoàn thành thì Lý Long Cơ cùng Thái Bình công chúa phát động chính biến Đường Long, giết chết Vi hậu và An Lạc công chúa.
Có lẽ đến lúc nhắm mắt, Lý Hiển cũng không ngờ rằng hai người phụ nữ ông yêu thương và tin tưởng nhất lại chính là những kẻ lấy mạng mình.
Kết cục sau cùng của ông càng nhuốm màu bi kịch. Người được hợp táng với Đường Trung Tông không phải Vi hoàng hậu, mà là người vợ đầu tiên Triệu thị — người từng chết đói dưới tay Võ Tắc Thiên từ nhiều năm trước.
Nhìn lại cuộc đời Lý Hiển, người ta thấy ông gần như chưa từng thực sự làm chủ số phận của mình. Thời trẻ bị Võ Tắc Thiên thao túng, trung niên bị Vi hoàng hậu khống chế, cuối đời lại bị con gái An Lạc công chúa dẫn vào con đường chết.
Ông từng hai lần bước lên ngai vàng, từng khôi phục nhà Đường sau thời Võ Chu, nhưng cuối cùng vẫn chỉ là một vị hoàng đế bất hạnh bị cuốn chìm giữa những âm mưu hậu cung và cơn khát quyền lực không đáy của những người phụ nữ quanh mình.
PV / Theo: Dân Việt
