ĂN TRƯA TẠI BÀN LÀM VIỆC: THÓI QUEN PHỔ BIẾN, NHƯNG LẠI "KHÔNG TỒN TẠI" Ở PHÁP

Trong khi nhiều nơi trên thế giới coi việc ăn trưa tại bàn làm việc là điều bình thường để tiết kiệm thời gian, thì ở Pháp, thói quen này gần như không tồn tại. Với người Pháp, giờ ăn trưa không chỉ là lúc nạp năng lượng, mà còn là khoảng thời gian tách biệt khỏi công việc – một “nghi thức” giúp cân bằng cuộc sống và giữ gìn chất lượng lao động.

Tại hầu hết các văn phòng ở Mỹ, Anh, Nhật hay Việt Nam, hình ảnh nhân viên vừa gõ bàn phím vừa tranh thủ ăn trưa đã trở nên quá quen thuộc như một phần tất yếu của nhịp sống công sở hiện đại. Nó được xem như biểu tượng của sự bận rộn, của tinh thần tận tụy, thậm chí là của một văn hóa làm việc coi trọng hiệu suất hơn mọi khoảng nghỉ. Trong nhiều môi trường, việc ăn ngay tại bàn làm việc còn được ngầm hiểu là “chăm chỉ”, là “không lãng phí thời gian”, là dấu hiệu của sự cống hiến. Thế nhưng tại Pháp, cách nhìn ấy lại hoàn toàn khác. Không chỉ bị xem là thiếu tinh tế, hành động ăn uống tại bàn làm việc trong nhiều trường hợp còn bị coi là không phù hợp với quy chuẩn lao động, thậm chí đi ngược lại những nguyên tắc được quy định rõ ràng trong luật.

Ở quốc gia này, bữa trưa chưa bao giờ được hiểu đơn thuần là một khoảng nghỉ xen giữa buổi làm việc. Nó được xem như một phần quan trọng, gần như tách biệt hoàn toàn với nhịp vận hành của công việc. Chính vì vậy, trong văn hóa công sở Pháp, việc ăn uống tại bàn làm việc gần như không tồn tại, không phải vì sự cứng nhắc hình thức, mà vì một hệ thống quan niệm đã được hình thành và duy trì qua nhiều thế hệ về cách con người nên sống và làm việc.

Điều khiến nhiều người nước ngoài ngạc nhiên không chỉ nằm ở thói quen xã hội, mà còn ở việc điều này được củng cố bởi cả khung pháp lý. Tại Pháp, việc ăn uống tại bàn làm việc không đơn thuần là “không khuyến khích”, mà trong nhiều trường hợp còn bị hạn chế bởi các quy định cụ thể trong luật lao động. Điều này phản ánh rõ ràng cách nhà nước Pháp can thiệp vào đời sống công sở để bảo vệ chất lượng sống của người lao động, thay vì để nó hoàn toàn phụ thuộc vào văn hóa doanh nghiệp hay áp lực năng suất.

Cơ sở pháp lý thường được nhắc đến nhiều nhất là Điều R4228-19 của Bộ luật Lao động Pháp, trong đó quy định người sử dụng lao động không được để nhân viên ăn uống ngay tại khu vực làm việc, ngoại trừ những trường hợp đặc biệt có quy định riêng. Nghe qua có thể tưởng như một chi tiết hành chính nhỏ, nhưng thực chất nó là kết quả của một lịch sử dài liên quan đến điều kiện lao động tại châu Âu trong thời kỳ công nghiệp hóa. Vào cuối thế kỷ XIX, khi các nhà máy công nghiệp phát triển mạnh, môi trường làm việc thường xuyên bị bao phủ bởi bụi, khói, hóa chất và các yếu tố ô nhiễm. Trong bối cảnh đó, việc công nhân ăn uống ngay tại nơi làm việc trở thành một nguy cơ thực sự đối với sức khỏe, khi thực phẩm dễ bị nhiễm bẩn và ảnh hưởng trực tiếp đến cơ thể.

Từ những vấn đề rất thực tế ấy, nguyên tắc tách biệt giữa nơi làm việc và nơi ăn uống dần được hình thành, trước hết như một biện pháp bảo vệ sức khỏe, sau đó trở thành một phần trong tư duy tổ chức lao động. Dù xã hội hiện đại đã thay đổi hoàn toàn, với các văn phòng sạch sẽ, điều hòa và tiêu chuẩn vệ sinh cao, tinh thần của quy định này vẫn được giữ lại gần như nguyên vẹn. Nó không chỉ là câu chuyện về vệ sinh hay an toàn, mà còn là cách định nghĩa ranh giới: khi làm việc thì tập trung cho công việc, khi ăn uống thì dành trọn cho việc ăn uống. Sự phân tách này được xem như một yếu tố giúp duy trì trật tự tinh thần trong môi trường lao động. Nếu doanh nghiệp cố tình để nhân viên ăn tại bàn làm việc trong những điều kiện không phù hợp, họ không chỉ đối mặt với phản ứng xã hội mà còn có thể gặp rắc rối pháp lý.

Ẩn sau những quy định tưởng chừng cứng nhắc ấy là một triết lý rất rõ ràng về con người và năng suất. Người Pháp không nhìn con người như một cỗ máy có thể vận hành liên tục trong nhiều giờ mà không cần dừng lại. Theo họ, não bộ và cơ thể chỉ có thể duy trì hiệu quả tối ưu khi được nghỉ ngơi đúng nghĩa, chứ không phải những khoảng “nghỉ giả” khi vẫn dán mắt vào màn hình và xử lý công việc trong vô thức. Việc rời khỏi bàn làm việc vào giờ trưa, dù chỉ là đi bộ vài phút đến căng tin hoặc quán ăn gần đó, được xem như một hành động mang tính tái lập trạng thái tinh thần.

Sự thay đổi không gian vật lý kéo theo sự thay đổi trong trạng thái tâm lý. Khi rời khỏi môi trường làm việc quen thuộc, não bộ tạm thời thoát khỏi các kích thích liên quan đến công việc, giúp hệ thần kinh được “xả áp lực”. Điều này không chỉ mang tính cảm nhận chủ quan, mà đã được nhiều nghiên cứu tâm lý học hiện đại xác nhận. Việc ăn uống trong trạng thái vừa làm vừa ăn hoặc ăn trong môi trường căng thẳng khiến con người khó nhận biết tín hiệu no, dễ ăn quá mức, đồng thời làm giảm chất lượng tiêu hóa và tăng mức độ stress tích lũy theo thời gian. Vì vậy, việc cấm ăn tại bàn làm việc, nhìn từ góc độ này, không phải là sự kiểm soát máy móc, mà là một cơ chế hỗ trợ con người quay về trạng thái cân bằng tự nhiên.

Chính nhờ cơ chế đó, giờ nghỉ trưa ở Pháp không được xem là “thời gian mất đi”, mà là một phần không thể thiếu để đảm bảo hiệu suất làm việc dài hạn. Khi quay lại bàn làm việc sau bữa trưa đúng nghĩa, người lao động thường ở trạng thái tỉnh táo hơn, ít mệt mỏi hơn và có khả năng tập trung cao hơn so với việc ngồi lì tại chỗ suốt nhiều giờ liền. Sự hiệu quả, vì thế, không đến từ việc kéo dài thời gian làm việc liên tục, mà đến từ việc biết cách ngắt nhịp đúng lúc.

Bên cạnh khía cạnh sinh học và năng suất, bữa trưa ở Pháp còn mang một ý nghĩa xã hội rất đặc biệt. Nó không chỉ là hành động ăn uống, mà là một không gian kết nối con người. Trong môi trường công sở Pháp, việc rời bàn làm việc để ăn trưa cùng nhau gần như là một thói quen tự nhiên. Những câu hỏi tưởng chừng đơn giản như “trưa nay ăn gì” thường đi kèm với “ăn cùng ai”, phản ánh rõ nét một văn hóa đề cao sự tương tác và chia sẻ.

Khoảng thời gian này giúp xóa nhòa ranh giới chức danh trong công việc. Một người quản lý có thể ngồi ăn cùng nhân viên mới, một thực tập sinh có thể trò chuyện thoải mái với đồng nghiệp nhiều kinh nghiệm mà không bị chi phối bởi áp lực công việc. Trong không gian ấy, con người hiện diện với nhau không phải với vai trò chức danh, mà với tư cách cá nhân. Những cuộc trò chuyện không xoay quanh KPI hay báo cáo, mà về cuộc sống, sở thích, gia đình, phim ảnh hay kế hoạch cá nhân. Chính những kết nối tưởng chừng không liên quan đến công việc ấy lại góp phần xây dựng sự tin tưởng và hiểu biết lẫn nhau trong môi trường làm việc.

Từ góc độ quản trị con người, điều này tạo ra một dạng “chất keo mềm” giúp tổ chức vận hành ổn định hơn. Khi hiểu rõ con người phía sau vai trò công việc, sự phối hợp trở nên tự nhiên và ít xung đột hơn. Ngược lại, nếu mỗi người bị cô lập trong không gian riêng, chỉ tương tác qua email và báo cáo, mối quan hệ công việc dễ trở nên khô cứng và thiếu sự đồng cảm.

Song song với đó là một yếu tố mang tính văn hóa sâu sắc hơn: sự tôn trọng dành cho ẩm thực. Pháp là một trong số ít quốc gia mà ẩm thực được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. Điều này không chỉ nói lên sự phong phú của món ăn, mà còn phản ánh cách người Pháp nhìn nhận việc ăn uống như một trải nghiệm văn hóa trọn vẹn. Một bữa ăn không chỉ để no, mà là sự kết hợp của hương vị, cách trình bày, không gian và thời gian.

Trong bối cảnh đó, việc ăn vội vàng một chiếc Sandwich ngay tại bàn làm việc, giữa tiếng điện thoại reo và hàng loạt thông báo công việc, bị xem là sự phá vỡ trải nghiệm vốn dĩ cần sự tập trung và thưởng thức. Người Pháp thường dành thời gian đáng kể cho bữa trưa, có thể kéo dài từ một đến hai tiếng, không phải vì họ kém năng suất, mà vì họ tin rằng việc sống chậm trong khoảnh khắc này giúp duy trì chất lượng sống lâu dài. Bữa ăn được đặt trên đĩa, dùng dao nĩa, đi kèm đồ uống phù hợp, và quan trọng nhất là được thưởng thức trong trạng thái không bị công việc chen ngang.

Cuối cùng, tất cả những yếu tố từ luật pháp, văn hóa, tâm lý đến thói quen xã hội đều hội tụ vào một triết lý sống rất rõ ràng: làm việc để sống, chứ không phải sống để làm việc. Việc rời bàn làm việc vào giờ trưa không bị xem là lãng phí thời gian, mà là một quyền tự nhiên được bảo vệ. Trong một thế giới ngày càng bị cuốn vào tốc độ và sự kết nối liên tục, nơi ranh giới giữa công việc và đời sống cá nhân ngày càng mờ nhạt, cách người Pháp giữ cho mình một khoảng dừng rõ ràng trở thành một lựa chọn mang tính chủ động và có chủ đích.

Trong khi ở nhiều quốc gia, việc ăn trưa tại bàn làm việc được xem như một phần tất yếu của nhịp sống bận rộn, thì ở Pháp, đó lại là điều gần như không tồn tại. Sự khác biệt ấy không chỉ nằm ở thói quen sinh hoạt, mà còn phản ánh một triết lý sống rất rõ ràng: công việc và cuộc sống cần có ranh giới, và con người xứng đáng được nghỉ ngơi đúng nghĩa để tái tạo năng lượng.

Chính cách nhìn này đã góp phần tạo nên một văn hóa công sở đặc trưng của nước Pháp, nơi bữa trưa không chỉ là thời gian nạp năng lượng, mà còn là khoảng dừng để kết nối, để tận hưởng và để cân bằng lại nhịp sống. Trong một thế giới ngày càng vội vã, cách người Pháp tôn trọng giờ nghỉ trưa trở thành một lời nhắc nhẹ nhàng rằng hiệu quả không chỉ đến từ sự chăm chỉ, mà còn đến từ khả năng biết dừng lại đúng lúc.

Theo: vietviettourism

MẶT TÍCH CỰC CỦA SỰ "KHÔNG HOÀN HẢO"

Trong thời đại mà dường như chủ nghĩa hoàn hảo đang lên ngôi, việc không quá hoàn hảo có khi lại là một điều hay.

(Ảnh: Shutterstock)

Trong văn hóa Nhật Bản có một truyền thống văn hóa cổ xưa nổi tiếng có tên gọi wabi-sabi, đó là nghệ thuật của sự ‘bất toàn’ trong văn hóa Nhật Bản, tư tưởng về sự không hoàn hảo, là thẩm mỹ của những gì tự nhiên nhất. Hiểu một cách đơn giản, wabi-sabi là một nghệ thuật của sự không hoàn hảo.

Wabi-sabi đã âm thầm tạo ảnh hưởng lớn tới nghệ thuật phương Tây đương đại – hãy nghĩ về việc sử dụng gỗ, đồ gốm, các loại đồ ăn khác nhau trong các tạp chí về ẩm thực và những bức ảnh về những chiếc giường ngủ bừa bộn giống như việc nhà thiết kế mất hàng giờ để khiến cho mọi thứ trở nên không hoàn hảo một cách chuẩn mực. Tuy vậy, chủ nghĩa hoàn hảo hiện nay đang ngày càng chiếm ưu thế. Thực tế theo một nghiên cứu đăng trên tạp chí Psychological Bulletin do Thomas Curran tiến hành cho thấy sinh viên phương Tây hiện nay có mức độ cầu toàn cao hơn so với những sinh viên khóa trước đó.

Việc cầu toàn từ điểm số ở trường tới mục tiêu về lương thưởng và những tham vọng cuộc sống có nghĩa chúng ta đang đặt ra những mục tiêu không hiện thực và gây ra những vấn đề không tốt cho tinh thần. Đó là lý do tại sao tôi nói hãy xem xét kỹ lưỡng về sự hoàn hảo và cảm ơn cả những điều chưa hoàn hảo mà bản thân đang sở hữu! Việc đặt ra các tiêu chuẩn cao cũng tốt nhưng nếu để bản thân bị nó ám ảnh mà sinh ra những lo lắng quá mức về mặt tinh thần, về việc phải trở thành người vĩ đại,… thì riêng việc hoàn hảo cũng rất khó để đạt được.

Với suy nghĩ như thế, bạn sẽ đạt được những điều dưới đây bằng cách không quá theo đuổi sự hoàn hảo.

1. Không quá bị cảm xúc đè nặng

(Ảnh: Shutterstock)

Curren nói với CNN: “Những người theo đuổi sự hoàn hảo luôn mang theo nhiều gánh nặng về cảm xúc hơn so với những người khác, và nó đến từ việc họ luôn luôn cố gắng để trở nên hoàn hảo”. Về cơ bản, trở nên hoàn hảo không hề dễ dàng mà thường rất nặng nề khiến người ta dễ kiệt sức.

2. Dễ chấp nhận sai lầm hơn

“Với một người hoàn hảo, sai lầm là một điều gì đó thật kinh khủng đối với cảm nhận về bản thân và cảm xúc của họ”, Curren cho hay. Sai lầm cũng có thể là một trong những bài học tốt nhất; thay vì kết tội chúng, hãy nhìn nhận một cách khách quan đối với những sai lầm thì đó lại là một món quà để chúng ta cải thiện bản thân.

3. Cuộc sống ‘dễ thở’ hơn

Cảm nhận niềm vui trong từng khoảnh khắc của cuộc sống (Ảnh: Betterhousekeeper)

Khi tâm trí chúng ta không phải đặt 100% vào việc làm mọi thứ trở nên hoàn hảo, thì nó sẽ còn chỗ dành cho những cảm nhận hạnh phúc của chúng ta trong mỗi việc làm. Ví dụ như việc nướng một chiếc bánh có thể là một việc làm cực kỳ vui thích, nhưng nếu bạn quá quan tâm về việc có một chiếc bánh hoàn hảo, mềm mịn không tì vết thì niềm vui khi làm bánh sẽ không tồn tại. Có điều gì hay nếu như một chiếc bánh được làm với một tâm trạng bực tức thay vì vui vẻ cơ chứ?

4. Tăng hiệu quả

Một số nhà tâm lý đã theo dõi và thấy rằng chủ nghĩa hoàn hảo thực chất cũng không hề hoàn hảo. Tiến sỹ tâm lý học Adrian Furnham của tờ Psychology Today viết: “Những người theo chủ nghĩa hoàn hảo tự thấy mình dễ bị tổn thương, thường bị ám ảnh bởi sự thất bại lâu dài, thiếu quyết đoán và gặp nhiều thất bại”. Và ông cũng nói thêm rằng những người hoàn hảo thường kém năng động và ít động lực.

5. Tăng cường lòng tự trọng

(Ảnh: Shutterstock)

Ông Furham cũng nói rằng những người tập trung vào sự hoàn hảo thường có xu hướng có lòng tự trọng thấp, thường xuyên cảm thấy tội lỗi và đi cùng đó là sự xấu hổ và tự hủy hoại bản thân. Những người có ít lòng tự trọng có xu hướng tìm kiếm sự hoàn hảo hoặc sự hoàn hảo bổ sung cho việc thiếu lòng tự trọng này, điều này không chắc chắn nhưng khi nghĩ tới những người tự tin khác mà tôi biết thì họ là những người không xấu hổ về việc không hoàn hảo.

6. Cuộc sống sẽ ‘sung túc’ hơn

Khi chúng ta sống một cách khó khăn để hướng tới mục tiêu khó đạt được, tâm trí và cơ thể chúng ta có lẽ sẽ bỏ lỡ đi những khoảnh khắc tươi đẹp của cuộc sống vì chúng ta bận rộn tập trung tâm trí và sức lực vào sự hoàn hảo.

(Ảnh: Flickr)

Việc gắng sức để trở nên giỏi giang hơn, tốt hơn, hoặc chỉ đơn giản là ‘ổn’ hơn,… thay vì trở nên hoàn hảo sẽ cho phép tâm trí thênh thang hơn, bởi vậy, chúng ta tìm thấy nhiều điều tuyệt vời khác cũng như những thế mạnh ở bản thân. Và khi đó có thể tìm thấy niềm vui của việc không hoàn hảo.

Tác giả: Melissa Breyer

Theo Tree Hugger

Thu Anh (Trithucvn)

CHỮ "TÂM" TRONG NĂM CHỮ HÁN: NHỮNG LỜI NHẮC VỀ CÁCH LÀM NGƯỜI

Văn hóa truyền thống Trung Hoa rộng lớn, sâu sắc và có lịch sử lâu đời. Chữ Hán không chỉ dùng để đọc và viết; nhiều chữ còn chứa đựng cách người xưa nhìn nhận việc làm người, ứng xử và tu dưỡng nội tâm. Đặc biệt, những chữ có bộ “tâm” tuy trông đơn giản nhưng thường giúp chúng ta nhận ra chính mình.

Ảnh minh hoạ

Triệu Tử Hinh — Sound of Hope, ngày 15/9/2026. Các cách liên tưởng chữ viết dưới đây là diễn giải văn hóa của tác giả.

Văn hóa truyền thống Trung Hoa rộng lớn, sâu sắc và có lịch sử lâu đời. Chữ Hán không chỉ dùng để đọc và viết; nhiều chữ còn chứa đựng cách người xưa nhìn nhận việc làm người, ứng xử và tu dưỡng nội tâm. Đặc biệt, những chữ có bộ “tâm” tuy trông đơn giản nhưng thường giúp chúng ta nhận ra chính mình.

Một ngày nọ, nhìn chữ “tư” — suy nghĩ — tôi bỗng thấy thú vị. Phía trên là “điền”, phía dưới là “tâm”, như nhắc rằng lòng người cũng giống một mảnh ruộng, cần thường xuyên vun xới và dọn sạch.

Nếu lòng chứa đầy ham muốn, phiền muộn, so đo và những điều không thể buông bỏ, nó giống như ruộng đầy cỏ dại: hạt giống tốt đến đâu cũng khó lớn lên. Vì sao con người cảm thấy mệt mỏi? Đôi khi không phải công việc thực sự quá nhiều, mà vì trong lòng mang quá nhiều gánh nặng.

Người xưa thường nói tu thân trước hết phải tu tâm. Sự giáo dục thực sự không chỉ là tăng thêm kiến thức, mà quan trọng hơn là học cách để lòng mình yên ổn.

“Niệm”: đặt tâm vào hiện tại

Chữ “niệm” có “kim” — hiện tại — ở trên và “tâm” ở dưới. Nó khiến ta tự hỏi: lòng mình đang ở đâu?

Nhiều lúc chúng ta nghĩ về quá khứ hoặc lo cho tương lai. Khi ăn lại nghĩ đến công việc; khi làm việc lại nghĩ chuyện khác; khi ở bên gia đình lại nghĩ đến tin nhắn trong điện thoại. Thân ở đây mà tâm đã đi nơi khác.

Trong cửa Thiền có câu: “Đói thì ăn cơm, buồn ngủ thì ngủ”. Nghe rất bình thường nhưng thật khó làm được, bởi nhiều người ăn không yên, ngủ cũng không buông được mọi chuyện.

Đưa tâm trở về hiện tại, nghiêm túc làm tốt việc trước mắt, cũng là một cách tu dưỡng.

“Oán”: mang oán hận trong lòng, người mệt nhất là mình

Trong quan hệ giữa người với người khó tránh hiểu lầm và ấm ức. Nếu một chuyện đã qua lâu mà ta vẫn nghĩ “tại sao lại là mình”, “tại sao người ấy đối xử với mình như vậy”, oán giận sẽ tích tụ từng chút.

Oán hận người khác tưởng như đang trừng phạt họ, nhưng thường chính lòng mình chịu ảnh hưởng trước tiên.

Vì vậy, khi gặp chuyện không vừa ý, thay vì giữ oán khí trong lòng, hãy học cách buông xuống. Tha cho người khác cũng là tha cho chính mình.

“Thứ”: đổi góc nhìn, lòng sẽ rộng hơn

Phía dưới chữ “thứ” — khoan dung — cũng là “tâm”. Người xưa nói “như tâm”, tức từ lòng mình mà nghĩ cho người khác.

Khi mâu thuẫn xảy ra, nếu chỉ đứng từ góc độ của mình, ta rất dễ cảm thấy bị đối xử tệ. Đổi vị trí để suy nghĩ, có lẽ nhiều chuyện sẽ không còn khó nguôi ngoai đến vậy.

Lấy lòng tha thứ cho mình mà tha thứ cho người, thêm một chút thấu hiểu, thêm một chút bao dung trong ứng xử. Lòng rộng thêm một phần, đường đi cũng rộng thêm một phần. Nếu từ tâm mình kết thiện duyên với mỗi sinh mệnh, thì sự thuận lòng vừa ý chẳng phải là biểu hiện của thiện báo đi cùng hay sao?

“Trung”: tâm cần có phương hướng đúng

Chữ “trung” được tạo thành từ “trung” — ở giữa — và “tâm”. Người xưa giảng về sự trung chính, tức làm người không thiên lệch, trong lòng có nguyên tắc riêng.

Nhắc đến “trung”, nhiều người nghĩ đến Nhạc Phi. Lòng trung thực sự không chỉ là trung thành với một người nào đó, mà quan trọng hơn là có trách nhiệm, dám gánh vác và giữ con đường đúng mà mình đã nhận định.

Nếu không có phương hướng, đôi khi năng lực càng lớn lại càng dễ lạc đường. Giáo dục con trẻ hay giáo dục chính mình đều như vậy. Có hướng đi đúng, giữ lòng trung với chuẩn mực đạo đức, mới giúp con người đi xa hơn.

Giữ một tấm lòng thiện là cách tự giáo dục tốt nhất

“Tư, niệm, oán, thứ, trung” đều cho ta thấy một điểm chung: tâm.

Đời người gặp nhiều chuyện, có được có mất, có thuận có nghịch. Điều thực sự quyết định cách ta đối diện thường không phải hoàn cảnh bên ngoài mà là một niệm trong lòng. Người xưa nói: “Trời xanh thăm thẳm không thể lừa; ý chưa khởi, Thần đã biết”. Dù có tìm ý nghĩa văn hóa sâu hơn từ hình dạng chữ hay không, một điều luôn đáng ghi nhớ là lời nói và hành động thường bắt đầu từ một ý niệm.

Vì vậy, giáo dục con trẻ hay tu dưỡng bản thân, bên cạnh đọc sách để hiểu đạo lý, còn cần học cách giữ lòng mình. Bớt oán, thêm khoan dung; bớt tham, thêm biết đủ; bớt tạp niệm, thêm chuyên chú. Khi ruộng tâm trong sạch, đường đời tự nhiên cũng vững vàng hơn.

Nguồn: Sound of Hope.

Tuệ Minh / Theo: ĐKN

LA CỐNG KHÚC KỲ 1 - LƯU THÁI XUÂN

La cống khúc kỳ 1

Bất hỉ Tần Hoài thủy,

Sinh tăng giang thượng thuyền.

Tải nhi phu tế khứ,

Kinh tuế hựu kinh niên.

囉嗊曲其一

不喜秦淮水

生憎江上船

載兒夫婿去

經歲又經年

Bài ca ngóng chồng kỳ 1

(Dịch thơ: Lương Trọng Nhàn)

Tần Hoài không thích sông nầy,

Ghét ghe thuyền tất cả bày trên sông.

Vì ghe thuyền ấy chở chồng,

Hết năm này lại qua ròng nhiều năm.

Sơ lược tiểu sử tác giả:

Lưu Thái Xuân 劉采春 người Việt Châu (nay là Thiệu Hưng, Chiết Giang), là danh kỹ nổi tiếng ở Trường An, không rõ năm sinh năm mất. Nàng là vợ người phường hát tên là Chu Quý Sùng 周季崇, hát hay nên được Nguyên Chẩn rất yêu thích. Toàn Đường thi còn lưu giữ 6 bài thơ của nàng là La cống khúc 囉嗊曲.

Nguồn: Thi Viện

CÂU NÓI "ĐỪNG HỌC CÁCH KHỔNG MINH KÉN VỢ" PHẢN ÁNH ĐIỀU GÌ TRONG VĂN HÓA TRUNG HOA?

Trong kho tàng thành ngữ dân gian Trung Hoa, câu nói “Đừng học cách Gia Cát Lượng kén vợ” không chỉ là một lời nhắc về chuyện hôn nhân, mà còn phản ánh quan niệm thực tế trong văn hóa truyền thống: đề cao sự dung hòa thay vì những tiêu chuẩn quá lý tưởng. Ẩn sau câu nói ấy là cách người xưa nhìn nhận hôn nhân như một sự gắn kết cần ổn định và phù hợp, hơn là theo đuổi sự hoàn hảo tuyệt đối.

Gia Cát Lượng (191 – 234), tự Khổng Minh, hiệu Ngọa Long, người huyện Dương Đô, quận Lang Nha (nay thuộc Nghi Nam, Sơn Đông, Trung Quốc), là một trong những nhân vật kiệt xuất bậc nhất thời Tam quốc. Ông không chỉ được ghi nhận như một nhà chính trị, quân sự, chiến lược và ngoại giao lỗi lạc của nhà Thục Hán, mà còn trở thành biểu tượng vượt thời gian của trí tuệ, sự điềm tĩnh và tầm nhìn sâu xa trong văn hóa Á Đông. Trong suốt hơn một thiên niên kỷ, hình ảnh Gia Cát Lượng không chỉ nằm trong lịch sử mà còn đi vào văn chương, nghệ thuật, sân khấu và cả đời sống tinh thần của nhiều thế hệ.

Trong các ghi chép cổ và truyền thuyết dân gian, Gia Cát Lượng được khắc họa là người có dung mạo khôi ngô, phong thái nho nhã, ánh mắt sáng nhưng sâu thẳm, toát lên khí chất của một bậc trí giả ẩn mình chờ thời. Tuy nhiên, điều khiến hậu thế đặc biệt chú ý là dù tài năng xuất chúng, ông lại lập gia đình khá muộn theo chuẩn mực xã hội đương thời. Khi bước sang độ tuổi ngoài 20 – độ tuổi mà nhiều người thời ấy đã yên bề gia thất – ông vẫn chọn cuộc sống ẩn cư, chuyên tâm nghiên cứu thế cuộc, binh pháp và thời vận. Chính sự “chậm duyên” này đã trở thành một chi tiết vừa bí ẩn, vừa làm dày thêm lớp huyền thoại quanh cuộc đời ông.

Một giai thoại nổi tiếng kể rằng, trong thời gian còn ẩn cư ở Ngọa Long Cương, Gia Cát Lượng kết giao với danh sĩ Hoàng Thừa Ngạn – một người nổi tiếng uyên thâm và có con mắt tinh đời. Nhận thấy khí chất hơn người của chàng thanh niên họ Gia Cát, Hoàng Thừa Ngạn vừa muốn thử lòng, vừa muốn tìm người xứng đáng cho con gái mình là Hoàng Nguyệt Anh. Ông nói với Gia Cát Lượng rằng con gái mình “không đẹp theo thế tục”, da ngăm, tóc vàng, nhưng lại thông minh xuất chúng, thông thiên văn, tường địa lý, hiểu sâu cơ mưu binh pháp, hỏi rằng có chấp nhận làm phu thê hay không.

Trước lời nói tưởng chừng đơn giản ấy, Gia Cát Lượng không vội phán xét theo vẻ ngoài. Ông vốn đã nghe danh Hoàng Nguyệt Anh là nữ tử khác thường, trí tuệ không kém nam nhân, nên càng coi trọng nội hàm hơn hình thức. Chính vì vậy, ông đồng ý gặp mặt mà không hề do dự. Cuộc gặp đầu tiên giữa hai người không mang màu sắc của lễ nghi hay định kiến, mà giống như cuộc hội ngộ của hai trí tuệ. Họ không bàn nhiều về dung mạo hay lễ giáo, mà trực tiếp luận bàn về thiên hạ, thời thế, vận nước và những biến động của cục diện Tam quốc đang hình thành.

Không lâu sau buổi trò chuyện, Hoàng Nguyệt Anh tặng Gia Cát Lượng một chiếc quạt lông vũ. Món quà tưởng như đơn giản ấy lại hàm chứa triết lý sâu xa. Khi được hỏi ý nghĩa, nàng giải thích rằng người mang chí lớn không chỉ cần mưu lược, mà còn phải biết “tàng tâm ẩn ý”, giữ sự bình tĩnh tuyệt đối trước biến động. Chiếc quạt không chỉ để xua nóng, mà còn là vật nhắc nhở người cầm nó phải biết che giấu cảm xúc, giữ sự điềm đạm, tránh để nội tâm bị lộ ra ngoài trong những thời khắc sinh tử của đại cuộc.

Từ đó, chiếc quạt lông trở thành vật bất ly thân của Gia Cát Lượng. Trong suốt các chiến dịch lớn nhỏ, từ Xích Bích đến những cuộc Bắc phạt, hình ảnh ông ung dung cầm quạt, ánh mắt trầm tĩnh giữa chiến trường hỗn loạn đã trở thành biểu tượng của trí tuệ chiến lược phương Đông. Người đời sau nhìn vào đó không chỉ thấy một quân sư tài ba, mà còn thấy một phong thái “tĩnh giữa vạn biến”, dùng sự bình thản để chế ngự hỗn loạn, dùng trí tuệ để điều khiển cục diện.

Thế nhưng, chính cuộc hôn nhân của ông với Hoàng Nguyệt Anh lại trở thành đề tài tranh luận kéo dài trong dân gian. Do ảnh hưởng của quan niệm thẩm mỹ truyền thống và những lời truyền miệng mang tính phóng đại, một câu nói mang sắc thái mỉa mai đã xuất hiện: “Đừng học cách Gia Cát Lượng kén vợ”. Câu nói này dần lan truyền như một thành ngữ, phản ánh cách nhìn thiên lệch của một bộ phận người đời – khi họ dễ dàng đánh giá con người qua hình thức bên ngoài mà bỏ qua giá trị trí tuệ và phẩm chất bên trong.

Trong một số truyền thuyết về sau, Hoàng Nguyệt Anh bị xếp vào nhóm “Ngũ xú Trung Hoa”, tức những nhân vật nữ tài giỏi nhưng bị cho là không đẹp theo chuẩn dân gian. Tuy nhiên, cũng tồn tại nhiều dị bản khác cho rằng nàng thực ra không hề xấu xí, mà ngược lại có nhan sắc đoan trang, trí tuệ siêu việt. Việc bị hiểu lầm có thể xuất phát từ dụng ý thử lòng người của Hoàng Thừa Ngạn, hoặc từ cách gọi mang tính ẩn dụ như “A Sửu” dễ khiến hậu thế diễn giải sai lệch theo thời gian.

Dù thật giả trong các giai thoại vẫn còn nhiều tranh cãi, điểm chung được ghi nhận là mối quan hệ giữa hai người không bị chi phối bởi ngoại hình. Trái lại, họ được xem như một sự kết hợp hiếm có giữa trí tuệ và chiến lược: một người hoạch định đại cục, một người lo liệu hậu phương, cùng nhau tạo nên sự cân bằng giữa “ngoại trị thiên hạ” và “nội trị gia sự”.

Trong nhiều câu chuyện dân gian, Hoàng Nguyệt Anh còn được gán cho vai trò người góp ý hoặc thậm chí khởi nguồn cho những sáng kiến quân sự nổi tiếng như “mộc ngưu lưu mã” – phương tiện vận chuyển lương thảo giúp cải thiện hậu cần chiến trường. Dù mức độ xác thực lịch sử chưa thể khẳng định tuyệt đối, hình tượng người vợ trí tuệ đứng sau một bậc quân sư vĩ đại đã góp phần làm phong phú thêm chiều sâu văn hóa và tính nhân văn của thời Tam quốc.

Sau khi Gia Cát Lượng qua đời trong chuyến Bắc phạt cuối cùng, Hoàng Nguyệt Anh cũng không lâu sau đó lâm bệnh và qua đời. Trước lúc nhắm mắt, bà vẫn dặn dò con trai là Gia Cát Chiêm phải giữ trọn đạo trung nghĩa, tiếp nối chí hướng gia tộc. Về sau, ba đời nhà họ Gia Cát đều tận trung vì Thục Hán, trở thành biểu tượng về lòng trung thành, khí tiết và sự nối tiếp của một dòng gia phong trong lịch sử Trung Hoa.

Nhìn lại toàn bộ câu chuyện, có thể thấy hình ảnh Gia Cát Lượng và Hoàng Nguyệt Anh không chỉ dừng lại ở một giai thoại về hôn nhân, mà còn là tấm gương phản chiếu nhiều tầng lớp văn hóa của Trung Hoa cổ đại: từ quan niệm về trí tuệ, định kiến thẩm mỹ, cho đến cách con người nhìn nhận giá trị thật của một cá nhân giữa hình thức và nội hàm.

Và cũng từ đó, câu nói “Đừng học cách Khổng Minh kén vợ” không còn đơn thuần là lời bàn tán về chuyện chọn bạn đời, mà trở thành một lời nhắc nhở sâu xa dành cho hậu thế: đừng vội đánh giá con người chỉ qua vẻ ngoài, bởi điều quyết định giá trị của một đời người không nằm ở dung mạo, mà nằm ở trí tuệ, phẩm cách và tầm nhìn bên trong.

Nếu một lần đặt chân đến đất nước Trung Hoa rộng lớn, nơi lưu giữ những lớp trầm tích lịch sử và huyền thoại kéo dài hàng nghìn năm, du khách sẽ càng cảm nhận rõ hơn chiều sâu văn hóa ẩn sau những câu chuyện tưởng chừng giản đơn ấy.

Theo: vietviettourism

NHỮNG GIẢI THƯỞNG KHOA HỌC DANH GIÁ BÊN CẠNH NOBEL

Không chỉ có Nobel, thế giới còn sở hữu hàng loạt giải thưởng khoa học danh giá khác, nơi tôn vinh những phát minh định hình tương lai, từ công nghệ lượng tử đến y học tiên phong.

Những giải thưởng về khoa học danh giá bên cạnh giải Nobel. Ảnh: New York Times.

Dù giải Nobel vẫn được xem là đỉnh cao vinh quang trong giới khoa học, thực tế, thế giới còn có hàng loạt giải thưởng danh giá khác vinh danh các công trình nghiên cứu vượt khỏi khuôn khổ ba hạng mục truyền thống: Y - Sinh, Vật lý và Hóa học.

Kể từ khi Alfred Nobel lập di chúc năm 1895, hệ thống giải thưởng mang tên ông vẫn giữ nguyên ba lĩnh vực khoa học kể trên. Dù nhiều lần có ý kiến đề xuất mở rộng để phản ánh tính liên ngành của khoa học hiện đại, các hạng mục Nobel vẫn chưa thay đổi.

Trong khi đó, thế giới đã chứng kiến sự ra đời của nhiều giải thưởng uy tín khác, tôn vinh các nhà khoa học, kỹ sư và học giả trong những lĩnh vực mà Nobel chưa bao phủ. Dưới đây là những giải thưởng được xem là “ngang tầm” hoặc “bổ sung” cho Nobel trong từng chuyên ngành.

Giải Abel cho Toán học

Ra đời năm 2002 và mang tên nhà toán học Na Uy Niels Henrik Abel, giải thưởng này do Viện Hàn lâm Khoa học và Văn học Na Uy trao tặng hàng năm, trị giá 7,5 triệu kroner (khoảng 750.000 USD).

Năm 2024, giáo sư Masaki Kashiwara (Đại học Kyoto, Nhật Bản) được vinh danh nhờ những đóng góp tiên phong kết hợp đại số, hình học và phương trình vi phân. Đến nay, chỉ một phụ nữ từng giành giải Abel là nhà toán học Karen Uhlenbeck (Đại học Texas) năm 2019.

Ông Luis Caffarelli đã giành Giải thưởng Abel năm 2023 vì những đóng góp quan trọng của ông cho lý thuyết chính quy cho các phương trình đạo hàm riêng phi tuyến. Ảnh: Albel Prize.

Một giải thưởng khác trong lĩnh vực này là Huy chương Fields, được trao bốn năm một lần cho các nhà toán học dưới 40 tuổi - thường được xem là “giải Nobel dành cho người trẻ”.

Giải Lasker cho Y học

Được trao từ năm 1945, Giải thưởng Lasker do Quỹ Lasker sáng lập nhằm tôn vinh các phát hiện nền tảng và tiến bộ y học giúp cải thiện sức khỏe con người. Mỗi giải trị giá 250.000 USD, bao gồm các hạng mục: nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu lâm sàng, và thành tựu đặc biệt.

Riêng hạng mục phục vụ cộng đồng được trao hai năm một lần. Nhiều chủ nhân giải Lasker sau đó đã trở thành nhà Nobel thực thụ.

Năm nay, các nhà khoa học được vinh danh với công trình khám phá cấu trúc phức tạp của tế bào, các trạng thái mới của vật chất sinh học và liệu pháp điều trị xơ nang.

Giải Turing cho Khoa học Máy tính

Được Hiệp hội Máy tính Mỹ thành lập năm 1966, giải thưởng trị giá 1 triệu USD này tôn vinh những đóng góp nền tảng cho lĩnh vực điện toán - từ mật mã học đến trí tuệ nhân tạo.

Giải mang tên Alan Turing, cha đẻ của ngành khoa học máy tính hiện đại, và do Google tài trợ từ năm 2014.

Giài Turing 2019 được trao cho 3 nhà khoa học Yann LeCun, Geoffrey Hinton và Yoshua Bengio. Ảnh: New York Times.

Năm nay, hai nhà khoa học Andrew Barto (Đại học Massachusetts Amherst) và Richard Sutton (Đại học Alberta) được trao giải cho nghiên cứu đặt nền móng cho học tăng cường (reinforcement learning) – một trụ cột của AI ngày nay.

Giải Kavli

Giải Kavli được thành lập năm 2008 để tôn vinh các đột phá trong ba lĩnh vực: thiên văn vật lý, khoa học nano và thần kinh học. Mỗi giải trị giá 1 triệu USD, do Quỹ Kavli phối hợp với Bộ Giáo dục và Nghiên cứu Na Uy cùng Viện Hàn lâm Khoa học và Văn học Na Uy tổ chức.

Năm 2024, các nhóm nghiên cứu được vinh danh với công trình về hành tinh ngoài hệ Mặt Trời, vật liệu nano sinh học, và cơ chế thần kinh giúp con người nhận diện khuôn mặt.

Giải Tyler về Thành tựu Môi trường

Được xem như “Giải Nobel của ngành môi trường”, giải Tyler ra đời năm 1973, trị giá 250.000 USD, trao cho các nhà khoa học, nhà hoạch định chính sách hoặc tổ chức có đóng góp bảo vệ Trái đất.

Năm 2025, nhà sinh thái học Argentina Sandra Díaz và nhà nhân học Brazil - Mỹ Eduardo Brondízio được vinh danh vì nghiên cứu mối liên hệ giữa đa dạng sinh học và sự tồn tại của loài người. Các chủ nhân trước đây gồm Jane Goodall - chuyên gia về tinh tinh, và Mario Molina, nhà hóa học đoạt giải Nobel nhờ phát hiện tác động hủy diệt tầng ozone của CFC.

Giải Vetlesen cho Địa chất học

Ra đời năm 1959, Giải Vetlesen được ví như “Nobel của khoa học Trái đất”. Mỗi ba năm, giải trao 250.000 USD cho những công trình tiên phong trong nghiên cứu địa chất, địa vật lý hoặc khí hậu học.

Giáo sư David Kohlstedt (Đại học Minnesota) là chủ nhân mới nhất, với nghiên cứu mô phỏng điều kiện vật lý - hóa học của lớp manti Trái đất, qua đó mở ra hiểu biết mới về cơ chế vận hành của hành tinh.

Giải Wolf cho Khoa học và Nghệ thuật

Mỗi năm, Quỹ Wolf tại Israel trao các giải thưởng 100.000 USD cho những đóng góp xuất sắc trong vật lý, hóa học, y học, toán học và nông nghiệp, cùng một giải riêng cho nghệ thuật (năm 2018, Paul McCartney từng được vinh danh).

Nhiều người xem giải Wolf như bước đệm của Nobel, nhưng giá trị của nó còn ở chỗ tôn vinh các nghiên cứu vượt khỏi biên giới truyền thống của Nobel.

Năm nay, giải được trao cho các công trình về kháng bệnh ở thực vật, xúc tác hóa học, từ trường và kháng thể người.

Giải Kyoto

Được sáng lập năm 1984 bởi doanh nhân Nhật Bản Kazuo Inamori, giải Kyoto ghi nhận các thành tựu xuất sắc trong ba lĩnh vực: công nghệ tiên tiến, khoa học cơ bản và nghệ thuật - triết học.

Nhà hóa học, nhà tiên phong công nghệ Ching Tang, Nhà vật lý thiên văn James Gunn và Đạo diễn sân khấu danh tiếng Ariane Mnouchkine trong lễ trao giải Giải Kyoto 2020. Ảnh: Kyoto Prize.

Mỗi giải trị giá 100 triệu yen (khoảng 670.000 USD). Năm 2025, Shun-ichi Amari (Đại học Teikyo) được trao giải công nghệ tiên tiến vì đặt nền móng lý thuyết cho trí tuệ nhân tạo, trong khi nhà sinh học Azim Surani (Đại học Cambridge) được vinh danh ở hạng mục khoa học cơ bản với nghiên cứu về vai trò của bộ gen cha mẹ trong quá trình phát triển của động vật có vú.

Giải Công nghệ Thiên niên kỷ (Millennium Technology Prize)

Ra đời tại Phần Lan năm 2004, giải thưởng trị giá 1 triệu euro được trao hai năm một lần cho những sáng tạo giúp nâng cao chất lượng sống và phát triển bền vững. Các công trình từng được vinh danh gồm pin mặt trời giá rẻ hay công nghệ giải trình tự ADN thế hệ mới.

Năm 2024, kỹ sư Bantval Jayant Baliga (Đại học Bang North Carolina) nhận giải nhờ phát minh thiết bị bán dẫn được ứng dụng rộng rãi toàn cầu.

Giải Draper cho Kỹ thuật

Do Viện Hàn lâm Kỹ thuật Quốc gia Hoa Kỳ trao từ năm 1989, giải Draper trị giá 500.000 USD tôn vinh các kỹ sư có phát minh nâng cao đáng kể chất lượng sống. Giải mang tên Charles Stark Draper, nhà sáng chế công nghệ định vị nổi tiếng.

Năm 2024, nhà vật lý Stuart Parkin (Viện Max Planck, Đức) giành giải nhờ phát triển công nghệ spintronic - nền tảng cho hệ thống lưu trữ đám mây dung lượng lớn.
Giải Ig Nobel - “Nobel ngược” cho nghiên cứu kỳ lạ

Khác với sự trang nghiêm của lễ Nobel tại Stockholm, Giải Ig Nobel lại nổi tiếng vì tính hài hước và tư duy độc đáo, tôn vinh các nghiên cứu “làm người ta cười – rồi khiến họ suy nghĩ”.

Thành lập năm 1991 bởi biên tập viên Marc Abrahams (tạp chí Annals of Improbable Research), giải được trao tại Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) trong bầu không khí sôi nổi với màn tung máy bay giấy, hát opera và bài giảng 24 giây.

Năm nay, một trong các công trình thắng giải là nghiên cứu cho thấy bò sơn sọc như ngựa vằn ít bị ruồi cắn hơn, và một công trình khác phân tích hành vi vật lý của món pasta Italy “cacio e pepe”. Điều thú vị là nhiều nhà Nobel thật vẫn vui vẻ tham gia trao giải tại sự kiện này mỗi năm.

Phương Linh / Zingnews

LÒNG THƯƠNG SINH VẬT TRONG THƠ XƯA: ĐỪNG BẮN CHIM TRÊN CÀNH

Ngày nay, nhiều người quan tâm bảo vệ động vật và bảo tồn các loài. Nhưng người xưa cũng có lòng yêu thương sinh vật. Không ít văn nhân bộc lộ tư tưởng ấy trong tác phẩm của mình. Bài viết của SecretChina lấy bài “Điểu” được nguồn ghi là của thi nhân đời Đường Bạch Cư Dị và bài “Họa mi điểu” của Âu Dương Tu, văn nhân đời Bắc Tống thúc đẩy phong trào cổ văn, làm ví dụ.

Đừng bắn chim trên cành

Bài “Điểu” gồm 28 chữ. Có thể hiểu bốn câu như sau:

Ai nói sinh mệnh muôn loài là nhỏ bé?
Cũng có thịt xương, cũng có lớp da.
Khuyên người đừng bắn chim trên cành,
Chim con trong tổ đang mong mẹ trở về.

Nhắc đến Bạch Cư Dị, mọi người thường nghĩ tới những tác phẩm nổi tiếng như “Trường hận ca”, “Tỳ bà hành”; bài “Điểu” ít được biết đến hơn. Theo tác giả bài viết, xét về giá trị văn học, bài thơ này không có nhiều nét đặc sắc về âm điệu, dùng từ bình dị và không được trau chuốt cầu kỳ. Tuy nhiên, nếu nhìn từ ý thức bảo vệ môi trường chứa trong đó, bài thơ có hình ảnh rất rõ ràng.

“Điểu” cũng giống những sáng tác khác của Bạch Cư Dị ở chỗ “bà lão cũng hiểu được”: người mới đọc có thể nắm ý nghĩa. Hai câu đầu nói sinh mệnh của động vật cũng như nhau, đều là thân thể bằng máu thịt.

Hai câu sau còn dễ hiểu hơn: thi nhân khuyên đừng bắn chim trên cành, bởi những con non còn ở trong tổ, mong chim mẹ trở về.

Tác giả bài viết nhận định dụng ý chính không phải buộc mọi người bỏ thịt, chuyển sang ăn chay, mà là mong con người đừng tùy tiện làm tổn thương sinh linh vô tội. Hình ảnh chim con chờ mẹ có lẽ nhằm khơi dậy sự đồng cảm. Từ xưa, tình mẹ luôn có thể nhanh chóng chạm đến lòng người, đánh thức lòng thương và khả năng đặt mình vào hoàn cảnh của người khác.

Bài viết nhìn nhận rằng phần lớn người xưa có tín ngưỡng. Dù tin Thần Phật hay tu Đạo, họ biết không nên tùy tiện sát hại sinh linh và cần giữ lòng từ thiện. Nhiều sách cổ kể về những người sát sinh quá nhiều rồi có kết cục không tốt. Theo tác giả, các câu chuyện báo ứng ấy khiến người đọc sợ hãi và giúp họ phần nào hiểu dụng ý của bài “Điểu”.

Theo cách lý giải của bài viết, Bạch Cư Dị không đơn thuần cổ vũ ăn chay. Ông tin có thần linh, nên cũng hiểu ý nghĩa của việc giữ thiện niệm và đối xử từ bi với mọi sinh linh.

Tiếng họa mi tự do trong rừng

Âu Dương Tu cũng thể hiện lòng yêu thương động vật trong “Họa mi điểu”. Bốn câu thơ có thể hiểu là:

Trăm điệu ngàn tiếng, tùy ý chuyển mình,
Hoa núi đỏ tím, cây cao cây thấp.
Lúc này mới biết tiếng chim bị nhốt trong lồng vàng,
Không bằng tiếng hót tự do giữa rừng.

Cũng như bài “Điểu”, tác phẩm này dễ hiểu ngay từ lần đọc đầu. Hai câu đầu tả chim họa mi cất tiếng hót nhiều cung bậc, tự do bay lượn cao thấp giữa cây và hoa trong núi. Hai câu sau cho biết lúc ấy người nghe mới nhận ra tiếng chim bị nhốt trong lồng vàng trước kia không thể sánh với tiếng hót thong dong trong rừng.

Bài viết cho biết Âu Dương Tu sáng tác “Họa mi điểu” vào năm Khánh Lịch thứ bảy, tức năm 1047. Tác phẩm còn có tên “Quận trai văn bách thiệt”. “Quận trai” chỉ công sở nơi ông ở khi bị giáng chức đến Trừ Châu, nay thuộc tỉnh An Huy. “Bách thiệt” được bài viết giải thích là một loại chim họa mi.

Từ nhan đề “Quận trai văn bách thiệt”, có thể thấy bài thơ được viết khi Âu Dương Tu ở công sở, nghe tiếng chim vui vẻ và xúc động mà cầm bút.

Trong bài “Thư tam tuyệt cú hậu”, Âu Dương Tu từng nói về dụng ý sáng tác và cho rằng bài thơ, cùng với “Trúc kê” của Mai Nghiêu Thần và “Vũ trung văn oanh” của Tô Thuấn Khâm viết trong thời kỳ ấy, đều là tác phẩm ngẫu hứng. Tuy nhiên, theo bài viết, chúng đồng thời gửi gắm một cách kín đáo nỗi cảm khái về cảnh ngộ của các tác giả.

Hiểu hoàn cảnh Âu Dương Tu sáng tác, người đọc có thể hiểu thêm tâm tình trong bài thơ.

Trở lại với lòng yêu thương động vật, tác giả cho rằng tín ngưỡng là nền tảng giúp tình thương của người xưa trở nên chân thực. Bài viết liên hệ những vụ ngược đãi động vật ngày nay với sự biến đổi của lòng người, suy giảm đạo đức và mất tín ngưỡng, khiến nhiều người xem nhẹ những câu chuyện thiện ác hữu báo trong sách cổ.

Theo quan điểm của tác giả, khôi phục lòng kính ngưỡng thần linh và thiện niệm với vạn vật có thể giúp xã hội trở nên hòa ái, ổn định hơn. Muốn thấy sự thay đổi ấy, mỗi người đều cần cùng nỗ lực.

Tuệ Minh / Theo: ĐKN