Nhạc Phi chết oan, vì sao 10 vạn thuộc hạ không ai đứng lên báo thù?
Sau hơn tám thế kỷ, cái chết oan khuất của Nhạc Phi vẫn là một trong những bi kịch lớn nhất lịch sử Trung Hoa. Vị danh tướng được hậu thế tôn xưng là biểu tượng của lòng trung nghĩa đã bị xử tử trong ngục năm 1142 với tội danh mơ hồ "mạc tu hữu" – nghĩa là "có lẽ có tội". Điều khiến nhiều người thắc mắc là: Nhạc Gia quân từng có hơn mười vạn tinh binh, nổi tiếng kỷ luật và tuyệt đối trung thành với vị chủ soái. Vậy tại sao sau khi Nhạc Phi bị hãm hại, không một ai đứng lên báo thù cho ông?
Nếu chỉ nhìn bề ngoài, người đời thường quy toàn bộ trách nhiệm cho Tần Cối. Tuy nhiên, các sử gia đều cho rằng Tần Cối chỉ là người thực hiện ý chí chính trị của triều đình. Là Tể tướng, ông ta không thể tự ý giết một đại nguyên soái đang nắm giữ binh quyền nếu không có sự đồng thuận của Hoàng đế Tống Cao Tông Triệu Cấu.
Hoàng đế Tống Cao Tông Triệu Cấu và Tể tướng Tần Cối trên phim.
Muốn hiểu vì sao Nhạc Phi phải chết, cần nhìn vào hoàn cảnh của Nam Tống lúc bấy giờ. Sau biến cố Tĩnh Khang năm 1127, hai vị hoàng đế Bắc Tống là Tống Huy Tông và Tống Khâm Tông đều bị quân Kim bắt đưa về phương bắc. Triệu Cấu lên ngôi, lập nên triều Nam Tống. Nhưng chính sự tồn tại của hai vị tiên đế lại là cái bóng bao trùm ngai vàng của ông.
Trong khi Triệu Cấu mong muốn giữ vững ngôi báu và duy trì hòa ước với nước Kim, thì Nhạc Phi lại có mục tiêu hoàn toàn khác. Ông nhiều lần khẳng định phải "phục hồi Trung Nguyên, nghênh đón nhị thánh", tức đánh bại quân Kim để đưa Tống Huy Tông và Tống Khâm Tông trở về. Về mặt đạo nghĩa, đó là lòng trung quân. Nhưng dưới góc nhìn của Triệu Cấu, nếu hai vị tiên đế thật sự trở về, tính chính danh của ông sẽ lập tức bị đặt dấu hỏi. Ngai vàng mà ông đang nắm giữ có thể lung lay bất cứ lúc nào.
Đó là mâu thuẫn không thể hóa giải.
Những năm 1140–1141, Nhạc Phi liên tiếp giành thắng lợi trước quân Kim. Ông thu phục nhiều thành trì quan trọng, đánh bại danh tướng Kim Ngột Truật và tiến sát Khai Phong. Quân Kim khi ấy đã truyền nhau câu nói nổi tiếng: "Lay núi thì dễ, lay Nhạc Gia quân thì khó". Đây không chỉ là lời khen về sức chiến đấu mà còn phản ánh uy danh của đội quân do Nhạc Phi xây dựng.
Thế nhưng đúng vào lúc chiến thắng đã ở rất gần, triều đình liên tục gửi chiếu thư yêu cầu ông rút quân. Theo ghi chép trong "Tống sử", chỉ trong thời gian ngắn, Nhạc Phi nhận tới mười hai đạo kim bài thúc giục hồi triều. Dù vô cùng phẫn uất, ông vẫn tuân lệnh.
Nhiều người đặt câu hỏi: nếu biết chắc sẽ bị hại, tại sao Nhạc Phi không nhân lúc đang nắm hàng chục vạn quân mà khởi binh chống lại triều đình?
Câu trả lời nằm ở chính con người ông.
Nhạc Phi.
Nhạc Phi là hiện thân của tư tưởng trung quân trong Nho giáo. Từ nhỏ, ông đã được mẹ xăm lên lưng bốn chữ "Tận trung báo quốc". Trong tư tưởng của ông, trung với quốc gia đồng nghĩa với trung thành với hoàng đế. Dù biết mệnh lệnh rút quân là sai lầm, ông vẫn tuyệt đối phục tùng. Đối với Nhạc Phi, tạo phản là điều không bao giờ được phép nghĩ tới.
Không chỉ bản thân, ông còn giáo dục toàn bộ Nhạc Gia quân bằng tinh thần ấy. Quân đội của ông nổi tiếng kỷ luật nghiêm minh, "không phạm dân một cọng cỏ". Tướng sĩ đều coi việc tuân lệnh triều đình là nguyên tắc bất di bất dịch. Chính vì vậy, khi chủ soái bị triệu hồi, không ai dám trái lệnh.
Một nguyên nhân khác thường bị bỏ qua là vào thời điểm Nhạc Phi bị bắt, ông thực tế không còn nắm quyền chỉ huy quân đội.
Sau khi triệu hồi ông về Lâm An, triều đình nhanh chóng tước bỏ binh quyền, điều chuyển các tướng lĩnh và phân tán lực lượng Nhạc Gia quân sang nhiều đơn vị khác nhau. Những tướng trung thành như Trương Hiến cũng bị bắt giữ. Con trai ông là Nhạc Vân cũng bị giam. Đội quân từng gắn bó với Nhạc Phi bị chia cắt, không còn một bộ chỉ huy thống nhất.
Nói cách khác, khi Nhạc Phi bị xét xử, "Nhạc Gia quân" trên thực tế chỉ còn là cái tên trong ký ức.
Bên cạnh đó, Nam Tống vốn có truyền thống kiềm chế võ tướng từ thời Tống Thái Tổ Triệu Khuông Dận với chính sách "trọng văn khinh võ". Các danh tướng tuy nắm quân nhưng rất khó xây dựng lực lượng riêng. Quân đội trên danh nghĩa đều thuộc về triều đình chứ không thuộc về cá nhân. Vì vậy, dù người đời gọi là Nhạc Gia quân, đây vẫn là quân đội quốc gia, được cấp lương, cấp vũ khí và chịu sự điều động của triều đình.
Sau khi Nhạc Phi bị bắt, nếu bất kỳ tướng lĩnh nào phát động binh biến, họ sẽ ngay lập tức mang danh phản nghịch. Không chỉ bản thân mất mạng mà hàng vạn binh sĩ cùng gia quyến cũng bị liên lụy. Trong hoàn cảnh đó, rất ít người dám lựa chọn con đường ấy.
Nhạc Gia Quân được rèn giũa bằng tinh thần "tận trung báo quốc", tuyệt đối phục tùng triều đình, nên không ai nghĩ đến việc tạo phản.
Ngoài ra, Tần Cối và phe chủ hòa cũng hành động cực kỳ nhanh chóng. Họ dựng nên hàng loạt cáo buộc đối với Nhạc Phi, Nhạc Vân và Trương Hiến, đồng thời kiểm soát chặt kinh thành, cô lập những người có cảm tình với vị danh tướng. Dù nhiều đại thần phản đối, không ai đủ sức xoay chuyển quyết định của hoàng đế.
Ngày 27 tháng Chạp năm 1142, Nhạc Phi bị xử tử tại ngục Phong Ba Đình, hưởng dương 39 tuổi. Con trai ông là Nhạc Vân và bộ tướng Trương Hiến cũng bị hành quyết.
Điều đáng nói là cái chết của Nhạc Phi không khép lại mọi chuyện. Chỉ hơn hai mươi năm sau, khi Tống Hiếu Tông lên ngôi, triều đình chính thức minh oan cho ông, phục hồi danh dự, truy phong tước vị và cho xây dựng lăng mộ. Từ đó, Nhạc Phi trở thành biểu tượng của lòng trung nghĩa trong văn hóa Trung Hoa, còn Tần Cối bị đóng đinh vào lịch sử như hiện thân của gian thần.
Ngày nay, trước mộ Nhạc Phi ở Hàng Châu vẫn đặt bốn pho tượng quỳ bằng sắt, trong đó có Tần Cối và vợ là Vương thị. Suốt nhiều thế kỷ, du khách khi đến đây thường nhổ nước bọt hoặc gõ vào những bức tượng ấy để bày tỏ sự căm phẫn.
Nhìn lại toàn bộ câu chuyện, có thể thấy Nhạc Gia quân không nổi dậy báo thù không phải vì họ vô tình hay phản bội chủ soái. Ngược lại, chính vì họ được Nhạc Phi rèn giũa bằng tinh thần "tận trung báo quốc", tuyệt đối phục tùng triều đình, nên không ai nghĩ đến việc tạo phản. Hơn nữa, khi Nhạc Phi bị sát hại, binh quyền đã bị tước, quân đội bị chia cắt, các tướng lĩnh thân tín đều bị bắt hoặc bị giám sát nghiêm ngặt. Trong bối cảnh ấy, một cuộc nổi dậy gần như không có bất kỳ cơ hội thành công nào.
Bi kịch lớn nhất của Nhạc Phi vì thế nằm ở nghịch lý lịch sử: ông chết không phải vì thiếu người trung thành, mà bởi lòng trung thành tuyệt đối của chính ông và những người lính dưới quyền đã khiến họ không bao giờ lựa chọn con đường chống lại hoàng đế, ngay cả khi biết bản án dành cho vị chủ soái là một nỗi oan khuất lưu truyền thiên cổ.
Bảo Minh / Theo: Dân Việt
