Khi thế giới chuẩn bị bước sang năm 2026, các quốc gia Á Đông bắt đầu rục rịch đón chào năm Bính Ngọ theo chu kỳ 60 năm của lịch Can Chi. Tuy nhiên, tại Nhật Bản, niềm vui đón năm mới đang bị "lung lay" bởi một định kiến sâu sắc đã tồn tại qua nhiều thế kỷ: năm ngựa lửa (hinoe uma). Một niềm tin mê tín cổ xưa nhưng có sức mạnh từng làm thay đổi biểu đồ nhân khẩu học của một cường quốc, khiến tỷ lệ sinh giảm sâu kỷ lục.
Trong hệ thống chiêm tinh học phương Đông, 12 con giáp không đứng độc lập mà được liên kết chặt chẽ với thuyết ngũ hành gồm Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ. Sự kết hợp này tạo nên một vòng tuần hoàn đại chu kỳ 60 năm đầy biến biến hóa. Nếu như những em bé sinh năm 2014 Ngựa Gỗ (Giáp Ngọ) đầy sự điềm đạm, thì những đứa trẻ chuẩn bị chào đời vào năm tới sẽ thuộc về Ngựa Lửa - một sự cộng hưởng giữa Thiên can Bính (Hỏa) và Địa chi Ngọ (Hỏa). Trong quan niệm truyền thống của người Nhật, sự xuất hiện của "lửa chồng lửa" này tạo nên những cá nhân mang nguồn năng lượng bùng nổ, mạnh mẽ nhưng cũng đầy rẫy rủi ro và bất trắc.
Tại Nhật Bản, niềm vui đón năm mới đang bị "lung lay" bởi một định kiến sâu sắc đã tồn tại qua nhiều thế kỷ: năm ngựa lửa (hinoe uma)
Nỗi sợ hãi mang tên "hinoe uma" không chỉ dừng lại ở những lời bàn tán lúc “trà dư tửu hậu” mà đã được lịch sử ghi dấu bằng những con số nhân khẩu học biết nói. Định kiến hàng thế kỷ cho rằng những cô gái sinh năm Ngựa Lửa thường sở hữu tính cách bướng bỉnh, hung dữ, nóng nảy và đặc biệt là mang theo "vận đen" cho người thân. Theo quan niệm mê tín cực đoan này, phụ nữ tuổi Bính Ngọ bị coi là nguyên nhân dẫn đến những cuộc hôn nhân không hạnh phúc, thậm chí gây ảnh hưởng xấu đến sinh mạng và sự nghiệp của cha và chồng.
Chính tâm lý này đã khiến Nhật Bản từng chứng kiến những đợt sụt giảm tỷ lệ sinh kinh hoàng trong quá khứ. Vào các năm Ngựa Lửa 1846 và 1906, số ca sinh tại đây đã giảm từ 6% đến 8% so với các năm lân cận. Đỉnh điểm là vào năm 1966 - năm Ngựa Lửa gần nhất của thế kỷ XX, khi các biện pháp tránh thai và phá thai bắt đầu phổ biến, tỷ lệ sinh tại Nhật Bản đã lao dốc không phanh, giảm mạnh từ 21% đến 24%.
Sự kết hợp giữa Thiên can Bính và Địa chi Ngọ tạo nên năm "hỏa chồng hỏa", một hiện tượng hiếm hoi trong chu kỳ 60 năm của lịch Đông Á
Tuy nhiên, liệu "lời nguyền" về số phận hẩm hiu của những cô gái ngựa lửa có thực sự tồn tại dưới góc nhìn khoa học dữ liệu và kinh tế học hiện đại? Hiroyuki Yamada, Giáo sư kinh tế tại Đại học Keio danh tiếng và là tác giả của công trình nghiên cứu về văn hóa - kinh tế phát triển công bố năm 2025, đã đưa ra những phát hiện đầy bất ngờ.
Biểu đồ nhân khẩu học cho thấy sự sụt giảm "kinh hoàng" của tỷ lệ sinh tại Nhật Bản năm 1966, kết quả trực tiếp từ nỗi sợ hãi mang tên "lời nguyền Hinoe Uma"
Qua việc phân tích các cuộc khảo sát toàn quốc từ những năm 1990 đối với phụ nữ sinh giai đoạn 1964-1968, Giáo sư Yamada khẳng định rằng những cô gái sinh năm 1966 hầu như không có bất kỳ khác biệt hay bất lợi nào so với các bạn cùng trang lứa. Từ trình độ học vấn, sức mua cá nhân cho đến chất lượng cuộc sống sau khi kết hôn, không có bằng chứng thực tế nào cho thấy phụ nữ tuổi Bính Ngọ bị xã hội đào thải hay gặp vận rủi như những lời đồn thổi truyền kiếp.
Câu hỏi hóc búa được đặt ra là tại sao một định kiến đủ mạnh để làm thay đổi cả một nền nhân khẩu học quốc gia lại không thực sự ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của chính những người phụ nữ đó? Câu trả lời nằm ở sự chuyển dịch sâu sắc trong cấu trúc xã hội và quan niệm về tình yêu của người Nhật. Vào những năm 1960, khi thế hệ ngựa lửa 1966 được thụ thai, hình thức hôn nhân sắp đặt (Miai) vẫn chiếm gần 50% tổng số các cuộc hôn nhân đầu tiên. Cha mẹ thời kỳ đó lo sợ rằng con gái mình khi lớn lên sẽ bị gia đình nhà chồng tương lai và những người mai mối đánh giá khắt khe, thậm chí từ chối chỉ vì cung hoàng đạo "xấu". Để bảo vệ con khỏi những rào cản vô hình này, nhiều cặp vợ chồng đã chọn cách trì hoãn hoặc không sinh con vào năm ngựa lửa.
Thế nhưng, đến những năm 1990 - thời điểm thế hệ ngựa lửa 1966 bước vào độ tuổi xây dựng gia đình, bức tranh xã hội đã xoay trục hoàn toàn. Lúc này, hôn nhân dựa trên tình yêu tự nguyện đã chiếm tới 80% thị phần. Trong một mối quan hệ được xây dựng từ sự thấu hiểu và cảm xúc cá nhân, những định kiến về năm sinh dần trở nên mờ nhạt và mất đi sức mạnh chi phối. Dữ liệu thực tế cho thấy sự kỳ thị hầu như không còn chỗ đứng trong các cuộc hôn nhân hiện đại tại xứ sở Phù Tang. Giáo sư Yamada nhấn mạnh trên tờ The Japan Times rằng, tác động tiêu cực đến hành vi sinh sản năm 1966 chủ yếu xuất phát từ nỗi lo sợ của các bậc phụ huynh trước áp lực của mô hình hôn nhân cũ, chứ không phải do năng lực hay số phận thực tế của những người sinh năm đó.
Khi hôn nhân dựa trên tình yêu thay thế cho hôn nhân sắp đặt, những định kiến về năm sinh dần mất đi quyền lực chi phối trong xã hội Nhật Bản hiện đại
Bước sang ngưỡng cửa năm 2026, liệu Nhật Bản có phải đối mặt với một đợt sụt giảm tỷ lệ sinh "chấn động" như 60 năm trước? Các chuyên gia nhận định kịch bản này khó có thể lặp lại ở quy mô cũ. Xã hội hiện đại với sự tiến bộ vượt bậc về nhận thức, sự phổ cập của khoa học và sự phai nhạt dần của các hủ tục đã khiến "lời nguyền Hinoe Uma" không còn đủ sức nặng để làm lay động quyết định của giới trẻ. Dẫu vậy, không thể phủ nhận rằng cung hoàng đạo vẫn có một quyền lực ngầm nhất định đối với quyết định sinh sản tại khu vực Đông Á.
Trong khi người Nhật e dè năm ngựa lửa, thì các quốc gia và vùng lãnh thổ như Trung Quốc, Đài Loan hay Hồng Kông lại thường xuyên ghi nhận sự bùng nổ dân số vào các năm Rồng (như 1988, 2000, 2012, 2024) - linh vật biểu tượng cho quyền uy và sự hưng thịnh.
Đứng trước ngưỡng cửa năm 2026, Nhật Bản kỳ vọng sự tiến bộ của tri thức sẽ giúp giới trẻ vượt qua những rào cản tâm linh để giải quyết bài toán nhân khẩu học
Nhìn lại lịch sử và những nghiên cứu kinh tế của Giáo sư Yamada, có thể thấy định kiến về năm ngựa lửa là một bài học đắt giá về việc niềm tin mê tín có thể can thiệp sâu sắc vào cấu trúc dân số của một quốc gia. Tuy nhiên, thực tế đã chứng minh rằng vận mệnh của mỗi cá nhân không được định đoạt bởi linh vật họ mang tên, mà nằm ở sự vận động của tri thức và nỗ lực tự thân. Năm 2026 có thể vẫn là một năm đầy thử thách cho bài toán dân số già tại Nhật Bản, nhưng chắc chắn những lý do mê tín sẽ phải nhường chỗ cho các yếu tố kinh tế và xã hội thực tế hơn.
Khánh Linh / Theo: travellive+
