Vì sao chỉ với 30.000 người, dân tộc Sa Đà (沙陀族) có thể lập nên 4 triều đại ở Trung Hoa?
Đã từng có rất nhiều dân tộc du mục tung hoành trên thảo nguyên Á – Âu rồi dần biến mất trong dòng chảy lịch sử. Người Tiên Ti hòa nhập vào dân tộc Hán sau thời Tùy – Đường, người Đảng Hạng lập nên Tây Hạ rồi cũng bị xóa sổ, người Khiết Đan từng xây dựng đế quốc Liêu hùng mạnh nhưng cuối cùng cũng tan biến. Thế nhưng, có một dân tộc còn bí ẩn hơn cả. Họ chỉ có khoảng 30.000 người, nhưng lại liên tiếp dựng nên bốn vương triều ở Trung Nguyên, thống trị vùng đất đông dân nhất thế giới suốt 56 năm. Điều kỳ lạ hơn là sau khi hoàn thành sứ mệnh lịch sử ấy, dân tộc này gần như biến mất không dấu vết.
Đó chính là người Sa Đà.
Nếu chỉ nhìn vào quy mô dân số, thật khó tin một bộ tộc chưa đầy 30.000 người lại có thể nhiều lần trở thành chủ nhân của thiên hạ, giữa một Trung Quốc có tới hàng chục triệu người Hán. Thế nhưng lịch sử thời Ngũ Đại Thập Quốc đã chứng minh điều tưởng như không thể ấy là sự thật.
Khi tiến vào Trung Nguyên, dân tộc Sa Đà chỉ có khoảng 30.000 người.
Người Sa Đà vốn là một nhánh của người Đột Quyết. Ban đầu, họ sinh sống ở vùng sa mạc và thảo nguyên phía tây bắc Trung Quốc ngày nay. Chính vì cư trú tại vùng đất nhiều cát sỏi nên được gọi là "Sa Đà", nghĩa là "đồi cát". Cuộc sống du mục khiến họ từ nhỏ đã quen với cưỡi ngựa, bắn cung và chinh chiến. Mỗi người đàn ông gần như đều là một chiến binh thực thụ.
Nhưng nếu chỉ có sức chiến đấu thì chưa đủ để lập quốc. Điều khiến người Sa Đà thay đổi vận mệnh lại bắt nguồn từ những biến động lớn của khu vực Trung Á.
Vào thế kỷ VIII, cuộc chiến kéo dài giữa Thổ Phồn (Tây Tạng) và Hồi Hột liên tục lan rộng, khiến vùng đất của người Sa Đà bị chiến tranh tàn phá. Để tránh họa diệt tộc, họ buộc phải đưa cả bộ lạc di cư về phía đông, tìm nơi nương tựa dưới quyền triều Đường.
Đây được xem là bước ngoặt đầu tiên trong lịch sử dân tộc này.
May mắn cho người Sa Đà là nhà Đường lúc ấy lại có chính sách vô cùng cởi mở với các dân tộc phương Bắc. Không giống nhiều triều đại khác luôn coi người du mục là "dị tộc", các hoàng đế nhà Đường lại chủ trương đoàn kết các sắc tộc.
Bản thân hoàng thất nhà Đường cũng có quan hệ huyết thống với người Tiên Ti. Bà nội của Đường Thái Tông Lý Thế Dân là người Tiên Ti, Hoàng hậu Trưởng Tôn cũng mang dòng máu Tiên Ti. Chính vì vậy, Đường Thái Tông từng nổi tiếng với câu nói:
"Từ xưa người ta đều trọng người Hoa, khinh người Di Địch, nhưng trẫm đối xử với tất cả như nhau”.
Nhờ chính sách ấy, người Sa Đà không chỉ được phép định cư trong lãnh thổ nhà Đường mà còn được trao ruộng đất, chức tước và nhiều đặc quyền khác. Các thủ lĩnh Sa Đà lần lượt trở thành tướng lĩnh của triều đình.
Tuy nhiên, nguyên nhân quan trọng nhất giúp người Sa Đà từng bước nắm quyền lực lại nằm ở sự suy yếu của chính nhà Đường.
Dân tộc Sa Đà đã lập nên 4 triều đại tại Trung Nguyên.
Thời kỳ đầu, nhà Đường áp dụng chế độ phủ binh. Binh sĩ vừa cày ruộng vừa luyện quân, mọi lực lượng đều nằm dưới quyền triều đình. Vì thế, các tướng lĩnh rất khó xây dựng quân đội riêng.
Nhưng sau loạn An Sử, cục diện thay đổi hoàn toàn.
Để đối phó với các cuộc nổi dậy và sức ép từ các dân tộc phương Bắc, triều đình buộc phải trao quyền ngày càng lớn cho các Tiết độ sứ. Họ không chỉ nắm quân đội mà còn quản lý cả đất đai, tài chính, thuế khóa và dân cư.
Chẳng bao lâu sau, các Tiết độ sứ biến thành những "ông vua con", sở hữu quân đội riêng và gần như không còn chịu sự kiểm soát của triều đình.
Đó chính là mảnh đất màu mỡ để những võ tướng xuất thân từ người Sa Đà vươn lên.
Khác với tầng lớp quý tộc người Hán vốn coi trọng môn phiệt và huyết thống, các võ tướng Sa Đà xuất thân bình dân, không bị ràng buộc bởi tư tưởng Nho giáo. Trong suy nghĩ của họ, thiên hạ thuộc về người mạnh nhất.
Tinh thần ấy được thể hiện đúng với câu nói nổi tiếng: "Vương hầu tướng lĩnh chẳng lẽ sinh ra đã cao quý?"
Sau khi nhà Đường sụp đổ, Trung Quốc bước vào thời kỳ Ngũ Đại Thập Quốc đầy hỗn loạn. Các phiên trấn cát cứ liên tục tranh giành thiên hạ. Chính trong hoàn cảnh ấy, sức mạnh quân sự của người Sa Đà được phát huy tối đa.
Người đầu tiên lập nên triều đại là Lý Tồn Úc, con trai của danh tướng Lý Khắc Dụng. Năm 923, ông tiêu diệt Hậu Lương, thành lập Hậu Đường, mở đầu thời kỳ người Sa Đà thống trị Trung Nguyên.
Sau Hậu Đường, đến lượt Thạch Kính Đường, vốn cũng là người Sa Đà, liên minh với người Khiết Đan để lật đổ Hậu Đường và lập nên Hậu Tấn. Dù phải đánh đổi bằng việc cắt nhượng "Yên Vân thập lục châu", Thạch Kính Đường vẫn trở thành hoàng đế.
Sự biến mất của người Sa Đà vẫn còn là một bí ẩn.
Không lâu sau, Lưu Tri Viễn, một tướng lĩnh Sa Đà khác, lại lật đổ Hậu Tấn để lập ra Hậu Hán.
Cuối cùng, khi Hậu Hán diệt vong, Lưu Sùng rút về Thái Nguyên và thành lập Bắc Hán, chính quyền cuối cùng của người Sa Đà.
Từ năm 923 đến năm 979, bốn chính quyền này lần lượt tồn tại, giúp người Sa Đà cai trị Trung Nguyên trong suốt 56 năm.
Điều đáng chú ý là suốt khoảng thời gian ấy, dân số người Sa Đà vẫn vô cùng ít ỏi. Họ không thể thống trị bằng số lượng mà chủ yếu dựa vào việc nắm quân đội, kiểm soát các Tiết độ sứ và thu phục tầng lớp quan lại người Hán để điều hành đất nước.
Thế nhưng, chính ưu thế ấy cũng trở thành điểm yếu chí mạng.
Sau nhiều thế hệ sống tại Trung Nguyên, người Sa Đà dần kết hôn với người Hán, sử dụng tiếng Hán, tiếp nhận văn hóa Hán và từng bước đánh mất bản sắc dân tộc. Trong khi đó, triều Bắc Tống ngày càng lớn mạnh.
Năm 979, quân Tống tiêu diệt Bắc Hán, chấm dứt hoàn toàn thời kỳ các triều đại Sa Đà.
Kể từ đó, cái tên Sa Đà gần như biến mất khỏi lịch sử. Họ không bị tiêu diệt hoàn toàn, mà dần hòa nhập vào cộng đồng người Hán và các dân tộc khác, để rồi biến mất như một dân tộc độc lập.
Lịch sử Trung Hoa có rất nhiều dân tộc từng lập quốc, nhưng hiếm có dân tộc nào để lại dấu ấn đặc biệt như người Sa Đà. Chỉ với khoảng 30.000 người, họ đã dựng nên bốn triều đại, nhiều lần thay đổi cục diện Trung Nguyên và trở thành một trong những hiện tượng kỳ lạ nhất của thời Ngũ Đại Thập Quốc. Sự trỗi dậy của họ không phải nhờ dân số đông đảo, mà là kết quả của sức mạnh quân sự, khả năng nắm bắt thời cơ và đặc biệt là sự hỗn loạn kéo dài sau khi nhà Đường sụp đổ. Chính thời thế đã tạo nên những anh hùng, và cũng chính thời thế đã khiến một dân tộc từng làm chủ thiên hạ cuối cùng tan biến vào dòng chảy lịch sử.
Minh Tuấn / Theo: Dân Việt
Link tham khảo: