Saturday, November 21, 2026

VÌ SAO NGƯỜI NHIỀU HY VỌNG LẠI SỐNG THỌ VÀ IT CÔ ĐƠN HƠN?

Hy vọng không phải là ngồi chờ mọi thứ tự tốt lên, mà là quyết tâm bước đi để làm cho chúng tốt lên. Nếu dạo gần đây bạn thấy niềm tin của mình chợt mỏng đi, hãy cùng ELLE tìm hiểu vì sao hy vọng lại quan trọng đến vậy và chánh niệm có thể giúp ta nuôi dưỡng nó như thế nào.


Bạn không cần cả một vầng mặt trời để nhìn thấy lối đi, chỉ cần một ngọn đèn nhỏ đặt đúng chỗ. Hy vọng, với nhiều người giống như ngọn đèn ấy, nó không xua tan hết bóng tối nhưng đủ để ta nhận ra bước chân kế tiếp nằm ở đâu. Mong ước là nhìn ra cửa sổ và thầm nghĩ giá mà mọi chuyện khác đi. Hy vọng thì khác theo cách các nhà tâm lý học mô tả đó là lúc ta đứng dậy, chọn một hướng và bắt đầu đi.
 
Mảnh ghép ít được nhắc đến của an lạc

Có những giai đoạn, niềm hy vọng của chúng ta ít hơn mức mình mong muốn. Sự lặp đi lặp lại của một cuộc sống, sự an toàn đến mức khó thở hay sự chênh vênh giữa những cung đường cuộc đời, từng thứ đều là những điều khiến ta lãng quên đi rằng cuộc sống luôn cần sự hy vọng. Thế nhưng điều đáng chú ý là tuy nó là một cảm xúc tích cực quan trọng nhưng có thể là thành tố ít được nghiên cứu nhất của sự an lạc, dựa trên các nghiên cứu của Edwards và cộng sự (2025) cũng như Graham và Pozuelo (2023).

Ảnh: Shayla

Điều đó nghe hơi lạ, bởi hy vọng là thứ ta tìm đến đầu tiên mỗi khi mọi thứ chông chênh. Nó giống như người bạn thân luôn ở đó nhưng hiếm khi được nhắc tên. Vậy lý do là do đâu? Trong khi ấy hy vọng đặc biệt cần thiết cho khả năng phục hồi ở nhiều khía cạnh của cuộc sống, và có thể đóng vai trò như một lớp đệm giúp ta đỡ đau hơn khi gặp những giai đoạn khó khăn.

Điều gì xảy ra với những người giàu hy vọng?

Một nghiên cứu quy mô lớn năm 2026 của Graham và Mujcic theo dõi khoảng 25.000 người trưởng thành trong 14 năm. Theo chính các tác giả, đây là nghiên cứu quy mô lớn đầu tiên cho thấy mối liên hệ giữa hy vọng và nhiều kết quả dài hạn trong cuộc sống.

Ảnh: Ricky Esquivel

Những người có mức hy vọng cao cho thấy cải thiện về học vấn, kinh tế, khả năng phục hồi và khả năng thích nghi. Họ ít có xu hướng cô đơn hơn, đồng thời có cảm nhận tốt hơn về sự an lạc của bản thân và các chỉ số sức khỏe khách quan tốt hơn. Nghiên cứu cũng cho thấy hy vọng có thể là một tấm đệm tâm lý trong thời điểm thử thách. Nhóm tác giả viết rằng họ tìm thấy một mối liên hệ mạnh giữa mức hy vọng cao và kết quả tốt hơn ở các lĩnh vực an lạc, kinh tế, sức khỏe và xã hội. Dĩ nhiên, đây là một mối liên hệ được ghi nhận trong nghiên cứu, và mỗi cuộc đời lại có những hoàn cảnh riêng. Nhưng nếu nhìn như một lời nhắc nhẹ nhàng, những con số ấy gợi ý rằng niềm hy vọng không chỉ là cảm giác dễ chịu trong chốc lát, mà có thể để lại dấu vết trong cách ta học, làm việc, kết nối với người khác và chăm sóc bản thân qua nhiều năm.

Hy vọng không phải là ước, mà là bước

Hy vọng không đơn giản là ước mọi thứ sẽ tốt hơn mà nó bao gồm sự quyết tâm và hành động để làm cho mọi thứ tốt hơn. Dựa trên khung lý thuyết của nhà tâm lý học Snyder (1994), hy vọng gồm ba bước cơ bản đó là đặt ra một mục tiêu, tìm những lộ trình để đến đó, và nuôi dưỡng động lực để đi hết con đường.

Ảnh: Jill Wellington

Hãy hình dung bạn muốn học một điều mới, thay đổi công việc hay hàn gắn một mối quan hệ. Mục tiêu giống như ngọn hải đăng ở phía xa. Và lộ trình là những con đường nhỏ bạn có thể chọn kể cả khi con đường thẳng nhất đã bị chắn. Còn động lực, thứ mà các nhà nghiên cứu gọi là agency là niềm tin rằng chính mình có thể bước đi. Thiếu một trong ba, ngọn hải đăng vẫn ở đó, nhưng ta khó mà tới được. Cách nhìn này có điều gì đó nhẹ nhõm vì nếu hy vọng là hành động, thì nó không phải thứ ta chỉ có thể may mắn được ban cho. Nó là thứ có thể được nuôi dưỡng, từng chút một, bằng những lựa chọn rất nhỏ.

Chánh niệm: đưa ta về với hiện tại

Vậy chánh niệm đứng ở đâu trong câu chuyện này? Theo Feldman và cộng sự (2026), chánh niệm bổ sung cho tiến trình hy vọng bằng cách đưa ta về với sự nhận biết hiện tại. Điều này giúp ổn định khả năng chú ý của chúng ta vào mục tiêu, từ đó tăng thêm tính chủ đích trong hành động.

Ảnh: Mathias Reding

Nghe có vẻ trừu tượng, nhưng thử nghĩ đến những lúc đầu óc ta cuốn theo nỗi lo về ngày mai hoặc tiếc nuối về hôm qua. Khi đó, mục tiêu dù rõ đến đâu cũng khó nắm giữ. Chánh niệm giống như đặt lại đôi chân xuống mặt đất để ta nhớ mình đang đứng ở đâu trước khi quyết định đi về đâu. Một nghiên cứu mới của Feldman, Shapiro và Dreher (2026) về sự giao thoa giữa hy vọng và chánh niệm cho thấy hai khái niệm này có vai trò và cơ chế khác nhau nhưng cùng liên quan tích cực đến an lạc tinh thần. Các nhà nghiên cứu cũng cho rằng chánh niệm có thể hỗ trợ những nguồn lực và kỹ năng bên trong giúp ta đặt mục tiêu và tìm lộ trình, hai yếu tố cốt lõi của hy vọng.

Ở thời điểm nào của cuộc đời cũng có thể bắt đầu

Trong cuốn sách The Power of Authenticity, nhà tâm lý học nhận thức Michelle Chappel nhắc người đọc hãy “dwell in possibilities”, tạm hiểu là cư ngụ trong những khả năng, và “try on something new”, tức thử khoác lên mình một điều mới mẻ. Lời nhắc này khuyến khích chúng ta tiếp tục học hỏi và trưởng thành suốt đời. Hình ảnh “thử khoác lên mình” rất đáng yêu. Giống như thử một chiếc áo ta chưa từng nghĩ mình hợp, ta có thể thử một thói quen, một sở thích, một cách nhìn mới về bản thân mà không cần cam kết gì quá lớn. Nếu chiếc áo không vừa, ta vẫn học được điều gì đó về mình. Và nếu vừa đó có thể một khả năng mới vừa mở ra chờ ta bước đến.

Ảnh: Perry Wunderlich

Việc mở lòng với hy vọng và những khả năng có thể hữu ích ở bất kỳ mùa nào của đời người từ tuổi trưởng thành sớm, trung niên cho đến tuổi cao. Nhiều người trong chúng ta quan tâm đến việc hiểu rõ hơn cách sống tốt nhất có thể ở từng giai đoạn, và học cách vươn lên bất chấp những điểm mong manh của mình cũng như những điều cuộc sống mang đến. Có lẽ đó là điều an ủi nhất chính là không có một thời điểm quá muộn được ghi sẵn cho hy vọng. Dù bạn đang ở những năm đầu đi làm, giữa những bộn bề của tuổi trung niên hay ở một giai đoạn đã nhìn lại nhiều điều, việc tham gia vào chánh niệm và nuôi dưỡng một niềm hy vọng có hành động vẫn được xem là những chiến lược quan trọng giúp ta thích nghi, sống an lạc và tiếp cận những khả năng của cuộc sống.

Bài: Dũng Bùi  - Ảnh: Pexel / Theo: Elle.vn