Giếng cổ Phàn Long (蟠龙老井) ở làng Zhangpingwa (掌平洼村), thị trấn Thái An, tỉnh Sơn Đông không chỉ là một công trình thủy lợi hiếm gặp, mà còn là bản ghi chép sống động về một giai đoạn đầy gian khó trong lịch sử nông thôn Trung Quốc. Trải qua hơn nửa thế kỷ, chiếc giếng với cấu trúc xoắn ốc độc đáo ấy vẫn lặng lẽ tồn tại, mang trong mình câu chuyện về ý chí con người, sự sáng tạo trong nghịch cảnh và mối quan hệ bền chặt giữa cộng đồng với thiên nhiên.
Quay về giữa những năm 1960, Zhangpingwa là một ngôi làng nghèo nằm trên vùng đất khô hạn của Sơn Đông. Hạn hán kéo dài khiến ruộng đồng nứt nẻ, mùa màng thất bát, nguồn nước sinh hoạt trở thành vấn đề sống còn. Để có nước, người dân phải đi bộ hàng chục cây số, gánh từng thùng nước ít ỏi về làng. Những chuyến đi mệt mỏi ấy không chỉ bào mòn sức lực, mà còn làm cuộc sống vốn đã khó khăn càng thêm chật vật, bấp bênh.
Trước thực cảnh đó, cán bộ thôn đã quyết định huy động toàn bộ sức dân để đào giếng. Hơn 900 nhân khẩu từ khoảng 300 hộ gia đình đã cùng nhau tham gia vào công việc tưởng chừng bất khả thi này. Khi ấy, không có máy móc hiện đại, không có thiết bị hỗ trợ, tất cả chỉ dựa vào sức người và những dụng cụ thô sơ như cuốc, xẻng, ròng rọc. Ngày qua ngày, từng mét đất được đào sâu xuống lòng đất với hy vọng mong manh rằng ở đâu đó bên dưới sẽ có một mạch nước cứu sống cả làng.
Thế nhưng, thực tế khắc nghiệt hơn nhiều. Địa chất khu vực Zhangpingwa khô cứng, nghèo nguồn nước. Khi giếng đã được đào sâu hơn 20m mà vẫn không thấy dấu hiệu của nước, sự mệt mỏi và nản lòng bắt đầu lan rộng. Theo lời kể của các bậc cao niên trong làng, đó là thời điểm tinh thần tập thể đứng trước thử thách lớn nhất. Nhưng chính trong khoảnh khắc tưởng chừng sụp đổ ấy, sự kiên trì và niềm tin của những người đứng đầu thôn đã giữ chân mọi người ở lại. Họ quyết định thay đổi phương án, chuyển sang đào giếng theo hình xoắn ốc – một lựa chọn vừa mang tính sáng tạo, vừa phù hợp với điều kiện thi công lúc bấy giờ.
Cấu trúc xoắn ốc giúp mở rộng lòng giếng, tạo không gian để nhiều người có thể cùng làm việc, đồng thời thuận tiện cho việc vận chuyển đất đá lên mặt đất. Những khối đá lớn chắn đường được phá vỡ bằng thuốc nổ tự chế, một công việc đầy nguy hiểm nhưng không thể tránh khỏi. Và rồi, sau bao tháng ngày gian khổ, mạch nước ngầm cuối cùng cũng xuất hiện. Khoảnh khắc ấy, theo lời người trong làng, là niềm vui không thể diễn tả thành lời – bởi nó không chỉ mang nước, mà còn mang theo hy vọng về một cuộc sống mới.
Chiếc giếng Phàn Long ra đời từ đó và nhanh chóng trở nên đặc biệt ngay từ hình dáng. Miệng giếng rộng hiếm thấy, lớn gấp nhiều lần giếng truyền thống, có thể sánh với diện tích của một căn nhà nhỏ. Từ mặt đất xuống đến mực nước là khoảng 28m, còn độ sâu thực sự của đáy giếng đến nay vẫn chưa ai đo đạc chính xác. Chính sự “không đo được” ấy khiến chiếc giếng càng thêm phần huyền bí, như một khoảng không gian mở ra giữa lòng đất.
Để có thể xuống giếng lấy nước, người dân đã xây dựng hệ thống cầu thang đá uốn cong theo thành giếng, tạo thành một vòng xoắn hoàn chỉnh với 108 bậc thang. Lan can cầu thang được chạm khắc hình rồng uốn lượn, vừa mang yếu tố trang trí, vừa gửi gắm niềm tin tâm linh. Khi bước xuống giếng, nhiều người có cảm giác như đang tiến vào một hang động linh thiêng, nơi “rồng cuộn mình” canh giữ nguồn nước quý giá. Từ đó, cái tên “Phàn Long” – nghĩa là “rồng cuộn” – trở thành cách gọi thân thuộc, đầy tự hào của người dân địa phương.
Trong suốt gần nửa thế kỷ, giếng cổ Phàn Long là mạch sống của cả làng Zhangpingwa. Nước từ giếng không chỉ phục vụ sinh hoạt hằng ngày, mà còn tưới tiêu cho ruộng đồng, giúp nông nghiệp dần hồi sinh. Nhờ có giếng, người dân thoát khỏi cảnh gánh nước đường xa, cuộc sống ổn định hơn, tinh thần cũng trở nên lạc quan. Với họ, đây không đơn thuần là một công trình kỹ thuật, mà là “giếng hạnh phúc” – biểu tượng cho những năm tháng đồng lòng vượt khó.
Khi đời sống hiện đại dần thay thế phương thức sinh hoạt cũ, hệ thống nước máy được dẫn về từng hộ gia đình, giếng Phàn Long không còn được sử dụng cho mục đích sinh hoạt. Tuy nhiên, chiếc giếng không hề bị bỏ quên. Người dân vẫn giữ gìn, trân trọng nó như một phần ký ức tập thể, một chứng tích của quá khứ gian lao nhưng đáng tự hào.
Ngày nay, nhờ sự lan tỏa của mạng xã hội, hình ảnh giếng cổ Phàn Long với cấu trúc xoắn ốc độc đáo đã thu hút đông đảo du khách gần xa. Những bức ảnh check-in vô tình biến chiếc giếng thành điểm nhấn du lịch, góp phần đưa làng Zhangpingwa trở thành mô hình tiêu biểu cho du lịch nông thôn tại Sơn Đông. Bên cạnh giếng cổ, ngôi làng còn phát triển trồng rừng, canh tác cây ăn quả, đặc biệt là sản xuất rượu mơ và rượu mận – những sản phẩm địa phương được nhiều khách du lịch yêu thích.
Giếng cổ Phàn Long vì thế không chỉ là dấu ấn kỹ thuật nước của người xưa, mà còn là biểu tượng của tinh thần cộng đồng, của sự sáng tạo nảy sinh trong nghịch cảnh. Đó là nơi lịch sử, con người và thiên nhiên giao thoa, kể lại một câu chuyện lặng lẽ nhưng đầy sức nặng về khát vọng sống, khát vọng vươn lên của những con người bình dị. Nếu có dịp dừng chân tại làng Zhangpingwa trong chuyến du lịch Trung Quốc, đứng bên miệng giếng cổ và nhìn xuống vòng xoắn sâu hun hút ấy, du khách sẽ cảm nhận rõ hơn bao giờ hết giá trị của những gì đã được tạo nên không chỉ bằng kỹ thuật, mà bằng niềm tin và sự bền bỉ của con người.
Theo: vietviettourism
