Eo biển Hormuz từ lâu được xem là “yết hầu năng lượng” của thế giới. Nằm giữa Iran và Oman, tuyến hàng hải này nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman và Biển Ả Rập. Theo các báo cáo của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ, mỗi ngày có khoảng 20% lượng dầu mỏ tiêu thụ toàn cầu – tương đương hàng chục triệu thùng – đi qua đây, cùng với một lượng lớn khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) xuất khẩu từ khu vực vùng Vịnh.
Với bối cảnh căng thẳng địa chính trị leo thang những năm gần đây, đặc biệt giai đoạn 2025–2026, eo biển Hormuz tiếp tục trở thành điểm nóng. Bất kỳ nguy cơ gián đoạn nào tại đây đều có thể lập tức đẩy giá dầu tăng mạnh, thậm chí vượt mốc 100 USD/thùng, gây chấn động thị trường năng lượng toàn cầu.
Trong cấu trúc địa – chính trị đó, bên cạnh Iran, hai quốc gia cùng tiếp giáp eo biển Hormuz là Oman và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất cũng đóng vai trò đặc biệt quan trọng.
Vị trí Eo biển Hormuz trên bản đồ
Oman – Quốc gia trung tập với chiến lược thoát phụ thuộc dầu mỏ
Nằm ở phía nam eo biển Hormuz, Oman kiểm soát một phần đường bờ biển chiến lược của tuyến hàng hải này. Tuy nhiên, điều khiến quốc gia này trở nên khác biệt không chỉ là vị trí địa lý mà còn là cách tiếp cận chính trị đặc thù. Trong nhiều thập kỷ, Oman theo đuổi chính sách đối ngoại trung lập, duy trì quan hệ cân bằng với cả Iran lẫn các nước phương Tây. Chính điều này giúp quốc gia này thường xuyên đóng vai trò trung gian hòa giải trong các xung đột khu vực.
Về kinh tế, Oman từng phụ thuộc đáng kể vào dầu khí. Tuy nhiên, khác với nhiều quốc gia vùng Vịnh, Oman không phải là thành viên của Tổ chức Các nước xuất khẩu dầu mỏ OPEC, qua đó có phần linh hoạt hơn trong chính sách năng lượng.
Theo số liệu của Quỹ Tiền tệ Quốc tế, GDP danh nghĩa của Oman năm 2025 đạt khoảng 105 tỷ USD, với tốc độ tăng trưởng 2,9%. GDP bình quân đầu người vào khoảng 19.000 USD. Dù quy mô không quá lớn so với các “ông lớn” vùng Vịnh, nền kinh tế Oman đang cho thấy dấu hiệu chuyển mình rõ rệt.
Các dự báo của Ngân hàng Thế giới cho thấy tăng trưởng GDP của Oman có thể đạt 3,6% trong năm 2026 và tiếp tục cải thiện trong các năm tiếp theo. Động lực chính đến từ chiến lược đa dạng hóa kinh tế – một ưu tiên hàng đầu sau những biến động giá dầu trong quá khứ.
Một trong những điểm sáng đáng chú ý là sự phát triển của nền kinh tế số. Theo Báo cáo Kinh tế Số Toàn cầu 2026 của Hiệp hội Trung tâm Dữ liệu Quốc tế, Oman nằm trong nhóm quốc gia có tốc độ tăng trưởng kinh tế số nhanh nhất, xếp thứ hai trong khu vực vùng Vịnh và thuộc top 20 toàn cầu. Quốc gia này đặt mục tiêu nâng tỷ trọng kinh tế số từ khoảng 2% GDP hiện nay lên 10% vào năm 2040.
Song song với đó, Oman đẩy mạnh các lĩnh vực phi dầu khí như logistics, cảng biển, du lịch cao cấp và công nghiệp nhẹ. Các cảng như Duqm hay Salalah đang được đầu tư mạnh nhằm biến Oman thành trung tâm trung chuyển hàng hóa trong khu vực.
Đặc biệt, lợi thế địa lý giúp Oman nổi lên như một “lối thoát chiến lược” cho khu vực vùng Vịnh. Không giống nhiều nước phụ thuộc hoàn toàn vào tuyến Hormuz, Oman có đường bờ biển mở trực tiếp ra Ấn Độ Dương. Điều này cho phép quốc gia này đóng vai trò tuyến thay thế tiềm năng trong trường hợp eo biển Hormuz bị gián đoạn – một yếu tố ngày càng được giới phân tích quốc tế đánh giá cao.
UAE – Trung tâm năng lượng, tài chính và logistics hàng đầu khu vực
Nếu Oman được ví như “cửa ngõ” tiềm năng, thì Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất lại là “trái tim kinh tế” của khu vực Trung Đông. Với vị trí địa lý trải dài cả ở Vịnh Ba Tư và Vịnh Oman, UAE sở hữu lợi thế hiếm có trong việc phát triển mạng lưới vận tải và thương mại.
Một trong những bước đi chiến lược quan trọng của UAE là xây dựng tuyến đường ống Habshan - Fujairah. Hệ thống này cho phép vận chuyển dầu thô trực tiếp từ nội địa ra cảng Fujairah trên Vịnh Oman mà không cần đi qua eo biển Hormuz. Với công suất khoảng 1,5 triệu thùng/ngày, tuyến đường ống này giúp UAE giảm đáng kể rủi ro địa chính trị và đảm bảo tính liên tục của xuất khẩu năng lượng.
Về quy mô kinh tế, UAE là một trong những nền kinh tế lớn nhất Trung Đông. Theo số liệu từ IMF và các báo cáo khu vực như Gulf News, GDP của UAE năm 2025 đạt khoảng 548 tỷ USD, nằm trong top 30 nền kinh tế toàn cầu. Dự báo đến năm 2030, con số này có thể vượt 700 tỷ USD.
Điểm đáng chú ý là UAE đã thành công trong việc đa dạng hóa nền kinh tế. Dù dầu khí vẫn đóng vai trò quan trọng, các lĩnh vực phi dầu khí như tài chính, du lịch, hàng không và logistics ngày càng chiếm tỷ trọng lớn. Những trung tâm như Dubai và Abu Dhabi đã trở thành các “hub” tài chính và thương mại quốc tế.
Theo Bộ Kinh tế UAE, khu vực phi dầu khí ghi nhận mức tăng trưởng khoảng 4,5% trong năm gần nhất, phản ánh nỗ lực giảm phụ thuộc vào tài nguyên thiên nhiên. Các hãng hàng không lớn, hệ thống cảng biển hiện đại và mạng lưới thương mại toàn cầu giúp UAE giữ vai trò then chốt trong chuỗi cung ứng quốc tế.
Tuy nhiên, các tổ chức quốc tế cũng cảnh báo rằng UAE vẫn chịu ảnh hưởng đáng kể từ biến động dầu mỏ. Trong kịch bản eo biển Hormuz bị phong tỏa, hoạt động xuất khẩu năng lượng có thể bị gián đoạn, kéo theo tác động tiêu cực đến tăng trưởng GDP. Dù vậy, nhờ các biện pháp dự phòng như đường ống Fujairah và nền kinh tế đa dạng, UAE được đánh giá có khả năng chống chịu tốt hơn so với nhiều quốc gia khác trong khu vực.
Trong bối cảnh thế giới ngày càng nhạy cảm với các cú sốc năng lượng, vai trò của hai quốc gia này càng trở nên nổi bật. Không chỉ đơn thuần là “hàng xóm” của Iran, Oman và UAE đang định hình lại cán cân kinh tế – địa chính trị tại khu vực Trung Đông.
Phạm Huyền / Theo: Dân Việt
