Hoả Diệm Sơn từ Tây Du Ký bước ra ngoài đời thực
Trong tiểu thuyết kinh điển Tây Du Ký, Hỏa Diệm Sơn hiện lên qua ngòi bút của Ngô Thừa Ân như một vùng đất rực lửa và đầy hiểm nguy.
Tác giả miêu tả nơi đây có ngọn lửa cháy ngùn ngụt suốt tám trăm dặm, khiến bốn bề khô cằn, không một ngọn cỏ nào có thể sinh trưởng. Sức nóng khủng khiếp đến mức, người đi qua dù có thân thể cứng rắn như đồng sắt cũng khó tránh khỏi cảnh bị nung chảy.
Hỏa Diệm Sơn không chỉ là địa danh xuất hiện trong trí tưởng tượng của Tây Du Ký, mà là một dãy núi có thật ngoài đời. Dãy núi này nằm ở khu vực Tân Cương, gần rìa phía bắc sa mạc Taklamakan và phía đông thành phố Turpan.
Hỏa Diệm Sơn dài khoảng 100 km, rộng từ 5-10 km. Người dân địa phương gọi nơi đây là Kiziltag, nghĩa là “Núi Đỏ”. Tên gọi này bắt nguồn từ màu sắc đặc trưng của dãy núi: Những lớp đá sa thạch đỏ, khô cằn, bị gió và thời gian bào mòn suốt hàng nghìn năm, tạo nên cảnh quan vừa dữ dội vừa kỳ vĩ.
Khu vực Hỏa Diệm Sơn có khí hậu đặc biệt khắc nghiệt, nhất là vào mùa hè. Đây được xem là một trong những nơi nóng nhất Trung Quốc, với nhiệt độ không khí thường xuyên lên tới khoảng 50°C; trong khi nhiệt độ bề mặt có thời điểm vượt ngưỡng 70°C.
Gần dãy núi này còn có một trong những nhiệt kế ngoài trời lớn nhất Trung Quốc, được đặt tại khu du lịch để du khách có thể trực tiếp theo dõi nhiệt độ môi trường xung quanh.
Nhờ cảnh quan độc đáo gắn với truyền thuyết Tây Du Ký cùng điều kiện tự nhiên hiếm có, Hỏa Diệm Sơn đã được công nhận là thắng cảnh cấp 4A của Trung Quốc.
Taklamakan - Sa mạc lớn nhất Trung Quốc
Theo Wikipedia, sa mạc Taklamakan, còn được gọi là sa mạc Taklimakan hay Tháp Khắc Lạp Mã Can, là một trong những sa mạc lớn ở khu vực Trung Á. Sa mạc này nằm trong địa phận Khu tự trị Duy Ngô Nhĩ Tân Cương, Trung Quốc, thuộc bồn địa Tarim ở phía nam Tân Cương. Taklamakan được bao bọc bởi dãy Côn Lôn ở phía nam, sa mạc Gobi ở phía đông, dãy Pamir ở phía tây và dãy Thiên Sơn ở phía bắc.
Taklamakan là sa mạc cát lớn nhất nằm hoàn toàn trong lãnh thổ Trung Quốc với diện tích khoảng 337.000 km2 và là sa mạc cát dịch chuyển lớn thứ hai thế giới với khoảng 85% diện tích Taklamakan là các cồn cát di động. Mỗi năm, sa mạc này có lượng mưa trung bình khoảng 50mm, trong khi tốc độ bốc hơi lên tới hơn 2.500 mm.
Bề mặt sa mạc Taklamakan được hình thành từ các lớp trầm tích phù sa bở rời, có độ dày lên tới vài trăm feet. Dưới tác động lâu dài của gió, lớp trầm tích này bị bào mòn, vận chuyển và tích tụ, tạo nên những tầng cát do gió mang đến có nơi dày tới khoảng 1.000 feet.
Địa hình Taklamakan vì thế mang đậm dấu ấn của quá trình phong hóa và bồi tụ do gió. Trên bề mặt sa mạc xuất hiện nhiều dạng địa hình khác nhau, nổi bật là hệ thống cồn cát với hình thái đa dạng. Các cồn cát này được tạo thành từ vật liệu phù sa trong bồn địa Tarim, cùng với trầm tích từ các đồng bằng chân núi Côn Lôn và khu vực phía đông dãy Thiên Sơn.
Các dãy cồn cát lớn ở Taklamakan có quy mô khá đồ sộ, thường cao từ 30-150 m, rộng khoảng 240-500 m; khoảng cách giữa các dãy cồn cát dao động từ 1-5 km.
Trong số các dạng địa hình do gió tạo nên, nổi bật nhất là những cồn cát hình chóp, có thể cao tới 200-300 m. Tại khu vực phía đông và trung tâm sa mạc, địa hình chủ yếu là mạng lưới các cồn cát rỗng xen lẫn những dãy cồn cát lớn, phức tạp.
Truyền thông Trung Quốc thường gọi Taklamakan là “vùng đất chết", nhấn mạnh điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, khô hạn và nguy hiểm khi đi xuyên qua vùng cát rộng lớn này. Tên gọi Taklamakan trong tiếng Duy Ngô Nhĩ mang ý nghĩa "nơi đi vào mà không thể trở ra" (chốn đi dễ khó về).
Sa mạc có khí hậu khắc nghiệt, mang đặc trưng rõ nét của vùng sa mạc nằm sâu trong lục địa.và có biên độ nhiệt lại rất lớn. Vào mùa hè, nhiệt độ ở rìa phía đông sa mạc có thể lên khoảng 38°C, thậm chí mức cao nhất từng được ghi nhận lên tới 45,6°C. Ngược lại, vào mùa đông, nhiệt độ thường giảm sâu, có thời điểm xuống dưới -20°C.
Chính sự đối lập gay gắt này khiến Taklamakan vừa có đặc điểm của một sa mạc nóng vào mùa hè, vừa mang dáng dấp của “sa mạc lạnh” trong mùa đông. Chênh lệch nhiệt độ giữa ngày và đêm tại đây có thể vượt 40°C, tạo nên điều kiện tự nhiên đặc biệt khắc nghiệt.
Ảnh minh hoạ AI.
Một hiện tượng hiếm gặp từng xảy ra vào đầu năm 2008, khi đợt bão tuyết mùa đông tại Trung Quốc khiến Taklamakan được cho là lần đầu tiên bị phủ kín bởi một lớp tuyết mỏng. Tại một số trạm quan sát, lớp tuyết dày khoảng 4 cm và tồn tại liên tục trong 11 ngày đêm.
Dù rất khô hạn, Taklamakan không hoàn toàn là “vùng đất chết” về sinh thái. Sông Hotan, còn gọi là Khotan, là dòng sông theo mùa, được nuôi bởi nước băng tan từ dãy Côn Lôn. Vào mùa hè, dòng sông này có thể mang nước chảy về phía bắc, băng qua sa mạc Taklamakan rồi nhập vào sông Tarim ở phía bắc bồn địa.
Trong lịch sử, Taklamakan là vùng đất khiến các đoàn thương nhân trên Con đường Tơ lụa phải đi vòng theo các ốc đảo ở rìa bắc và rìa nam sa mạc. Ngày nay, khu vực này đang được Trung Quốc kết nối bằng đường bộ, đường sắt và các dự án kiểm soát cát quy mô lớn.
Năm 2022, tuyến đường sắt Hotan - Ruoqiang được đưa vào vận hành, hoàn thiện tuyến đường sắt vòng quanh Taklamakan dài 2.712 km. Đây là tuyến đường sắt vòng quanh sa mạc đầu tiên trên thế giới; riêng đoạn Hotan - Ruoqiang dài 825 km, trong đó khoảng 65% chiều dài nằm trong vùng sa mạc.
Về đường bộ, tuyến Tarim Desert Highway có vành đai cây chắn cát dài 436 km, với hơn 20 triệu cây chịu hạn như saxaul và liễu đỏ. Đây được coi là một mô hình kết hợp giữa giao thông, khai thác tài nguyên và kiểm soát sa mạc hóa.
Nỗ lực bao phủ sa mạc bằng cây xanh bắt đầu từ năm 1978 với việc khởi động dự án "Vành đai chắn gió", thường được gọi là Vạn Lý Trường Thành xanh của Trung Quốc. Theo Reuter, hơn 30 triệu hecta cây xanh đã được trồng.
Việc trồng cây ở vùng tây bắc khô hạn đã giúp tổng diện tích rừng của Trung Quốc vượt quá 25% vào cuối năm 2023, tăng từ khoảng 10% vào năm 1949. Riêng ở Tân Cương, diện tích rừng đã tăng từ 1% lên 5% trong 40 năm qua, theo báo Nhân dân Nhật báo.
Dự án trồng hàng cây chắn gió đã trải qua hàng thập kỷ thử nghiệm với nhiều loài cây khác nhau để xác định loài nào có khả năng chịu đựng tốt nhất.
Về sự xuất hiện của cộng đồng cư dân, dù phần lõi Taklamakan gần như không có cư dân sinh sống do điều kiện tự nhiên khắc nghiệt nhưng các ốc đảo và đô thị ven rìa sa mạc lại là nơi tập trung dân cư từ lâu đời. Chính những điểm cư trú này từng tạo nên các trạm dừng quan trọng trên Con đường Tơ lụa, giúp con người tồn tại bên rìa một trong những sa mạc khô hạn nhất châu Á.
Nguồn: Tân Hoa Xã, Wikipedia, Reuter, UNESCO, Nhân dân Nhật báo
Minh Dương / Theo: Dân Việt
