Máy bay E-4B "Nightwatch" còn được biết đến với biệt danh "máy bay ngày tận thế" đóng vai trò như một "Lầu Năm Góc bay" trong trường hợp khẩn cấp quốc gia. Justin Oakes/Không quân Hoa Kỳ
Mới đây, một máy bay chỉ huy chiến lược – thường được gọi là “máy bay Ngày tận thế” của Mỹ – được phát hiện bay tuần tra quanh một căn cứ không quân quan trọng tại bang Nebraska.
Theo tờ Daily Mail, máy bay cất cánh lúc 10h17 ngày 6/4 (giờ địa phương), thực hiện ít nhất sáu vòng bay quanh khu vực trước khi hạ cánh trở lại căn cứ.
Động thái này diễn ra trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị gia tăng, khi Tổng thống Donald Trump đưa ra thời hạn yêu cầu Iran chấp nhận kế hoạch hòa bình do Mỹ đề xuất, đồng thời mở lại eo biển Hormuz. Mỹ cảnh báo sẽ tiến hành các biện pháp quân sự nhằm vào hạ tầng trọng yếu của Iran nếu yêu cầu không được đáp ứng.
Các máy bay “Ngày tận thế” của Mỹ thường thuộc hai dòng chính là Boeing E-4B Nightwatch hoặc Boeing E-6B Mercury. Đây là những phương tiện đặc biệt, được thiết kế để duy trì khả năng chỉ huy và kiểm soát của chính phủ Mỹ trong các tình huống khẩn cấp nghiêm trọng, đặc biệt là kịch bản chiến tranh hạt nhân.
Trong trường hợp xảy ra tấn công hạt nhân khiến hệ thống chỉ huy – kiểm soát dưới mặt đất bị tê liệt, các máy bay này sẽ đóng vai trò trung tâm điều hành trên không.
Từ đây, Tổng thống và giới lãnh đạo quân sự có thể tiếp tục chỉ đạo lực lượng vũ trang, bảo đảm duy trì quyền kiểm soát chiến lược. Máy bay được gia cố để chống chịu xung điện từ (EMP) – yếu tố có thể làm tê liệt hệ thống điện tử trên diện rộng sau một vụ nổ hạt nhân.
Về năng lực kỹ thuật, các máy bay “Ngày tận thế” được trang bị hệ thống liên lạc đặc biệt, cho phép kết nối trực tiếp với tàu ngầm hạt nhân, máy bay ném bom chiến lược và các đơn vị tên lửa. Nhờ đó, mệnh lệnh chỉ huy vẫn có thể được truyền đi trong mọi tình huống khủng hoảng.
Mỗi máy bay có thể chở tối đa 112 người, tầm bay hơn 7.000 dặm, được trang bị lớp bảo vệ chống phóng xạ, cùng hệ thống 67 ăng-ten, chảo vệ tinh và nhiều thiết bị công nghệ cao.
Theo số liệu từ Không quân Mỹ, chi phí chế tạo mỗi máy bay loại này vào khoảng 223,2 triệu USD, tương đương gần 6.000 tỷ đồng.
Máy bay "Ngày tận thế" của Nga
Hiện nay, trên thế giới chỉ có hai quốc gia sở hữu máy bay "Ngày tận thế” là Mỹ và Nga. Trong đó, phiên bản của Nga được thiết kế chuyên biệt để phục vụ Tổng thống Vladimir Putin cùng các quan chức cấp cao trong những tình huống khẩn cấp, đặc biệt là kịch bản chiến tranh hạt nhân.
Theo Euronews, máy bay "Ngày tận thế” của Nga là dòng Ilyushin Il-80 là phiên bản cải tiến từ máy bay chở khách và vận tải Il-86 do Tập đoàn Ilyushin phát triển. Dù có kích thước lớn, máy bay gần như không được trang bị cửa sổ (ngoại trừ buồng lái), nhằm tăng cường khả năng bảo vệ trước các điều kiện khí quyển khắc nghiệt hoặc tác động từ vụ nổ hạt nhân.
Bên trong Il-80 là một sở chỉ huy trên không hoàn chỉnh, tích hợp hệ thống thông tin liên lạc đặc biệt đặt trong cấu trúc mái vòm trên thân máy bay. Hệ thống này được cho là có khả năng chống chịu các xung điện từ (EMP), qua đó đảm bảo duy trì liên lạc trong môi trường tác chiến khắc nghiệt.
Trong kịch bản chiến tranh hạt nhân, máy bay Il-80 đóng vai trò duy trì chuỗi chỉ huy chiến lược, cho phép Nga thực hiện các mệnh lệnh quân sự, bao gồm cả đòn đáp trả hạt nhân hoặc điều phối lực lượng trên mặt đất. Đáng chú ý, máy bay có khả năng tiếp nhiên liệu trên không, giúp kéo dài thời gian hoạt động liên tục.
Tháng 7/2021, Nga đã khởi động chương trình phát triển thế hệ máy bay "Ngày tận thế” mới.
Theo RIA Novosti, mẫu máy bay này được xây dựng trên nền tảng Ilyushin Il-96-400M. Với các cải tiến công nghệ, phiên bản mới được kỳ vọng có tầm bay xa hơn, khả năng tiếp nhiên liệu trên không và đặc biệt có thể duy trì liên lạc với tàu ngầm trong phạm vi lên tới 6.000 km.
Hiện Không có số liệu công khai cụ thể về chi phí chế tạo mỗi chiếc máy bay "Ngày tận thế" của Nga, do đây là dự án quân sự tối mật.
So sánh máy bay "Ngày tận thế" của Nga và Mỹ
Điểm tương đồng lớn nhất giữa hai hệ thống là vai trò duy trì chuỗi chỉ huy trong trường hợp hệ thống dưới mặt đất bị tê liệt. Tuy nhiên, cách thức triển khai có sự khác biệt:
Máy bay Mỹ được trang bị hệ thống liên lạc cực kỳ phức tạp, với 67 ăng-ten và chảo vệ tinh, cho phép kết nối trực tiếp với tàu ngầm hạt nhân, máy bay ném bom chiến lược và lực lượng tên lửa. Đây là mạng lưới chỉ huy đa tầng, đảm bảo mệnh lệnh được truyền đi tức thời trong mọi kịch bản.
Máy bay Nga cũng sở hữu hệ thống liên lạc đặc biệt đặt trong mái vòm trên thân, có khả năng chống xung điện từ (EMP). Phiên bản thế hệ mới dựa trên Ilyushin Il-96-400M thậm chí được kỳ vọng có thể liên lạc với tàu ngầm trong phạm vi tới 6.000 km.
Ảnh minh hoạ AI.
Khả năng sống sót và bảo vệ: Nga có xu hướng ưu tiên tối đa yếu tố bảo vệ vật lý. Il-80 gần như không có cửa sổ (ngoại trừ buồng lái), nhằm hạn chế rủi ro từ sóng xung kích, bức xạ và điều kiện khí quyển khắc nghiệt sau một vụ nổ hạt nhân.
Trong khi đó, máy bay Mỹ được gia cố bằng các lớp bảo vệ chống phóng xạ và chống EMP, nhưng vẫn giữ cấu trúc gần với máy bay thương mại cải tiến. Cách tiếp cận của Mỹ thiên về tích hợp công nghệ và khả năng vận hành linh hoạt hơn là “đóng kín” tuyệt đối như Nga.
Tầm hoạt động và khả năng duy trì trên không: Máy bay Mỹ có tầm bay hơn 7.000 dặm (khoảng 11.000 km), hoạt động liên tục trong thời gian dài nhờ khả năng tiếp nhiên liệu trên không.
Máy bay Nga cũng có khả năng tiếp nhiên liệu trên không, nhưng thông số chi tiết ít được công bố. Tuy nhiên, thế hệ mới Il-96-400M được kỳ vọng sẽ cải thiện đáng kể tầm bay và thời gian hoạt động.
"Máy bay Ngày tận thế" IL-80của Nga.
Quy mô và chi phí: Theo dữ liệu từ Không quân Mỹ, mỗi chiếc máy bay “Ngày tận thế” có giá khoảng 223,2 triệu USD. Mỹ duy trì nhiều nền tảng khác nhau (E-4B và E-6B), tạo thành hệ sinh thái chỉ huy đa lớp.
Ngược lại, Nga hiện vận hành khoảng 4 máy bay Il-80, số lượng ít hơn, nhưng tập trung vào vai trò phục vụ trực tiếp cho Tổng thống Vladimir Putin và bộ máy chỉ huy cấp cao. Và giá mỗi chiếc máy bay "Ngày tận thế" của Nga không được công bố do bảo mật quân sự.
Như vậy, có thể thấy, Mỹ và Nga cùng theo đuổi mục tiêu duy trì năng lực chỉ huy trong kịch bản tồi tệ nhất, nhưng lựa chọn hai hướng tiếp cận khác nhau.
Mỹ xây dựng một hệ thống linh hoạt, đa nền tảng, nhấn mạnh kết nối và điều phối lực lượng toàn cầu. Trong khi đó, Nga tập trung vào khả năng sống sót và bảo vệ tối đa, biến máy bay thành một “boongke bay” dành cho lãnh đạo cấp cao.
Sự khác biệt này phản ánh rõ nét tư duy chiến lược và học thuyết quân sự của hai cường quốc quân sự hàng đầu thế giới.
Minh Anh / Theo: Dân Việt
Link tham khảo:
